Kto otrzyma świadczenia z funduszu alimentacyjnego?

Problemy z egzekucją alimentów to codzienność wielu opiekunów osób z niepełnosprawnością. Sytuacja staje się szczególnie skomplikowana, gdy dłużnik przez lata unika płacenia, a potrzeby uprawnionego stale rosną. W takim momencie ratunkiem dla budżetu domowego stają się świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Pojawia się jednak kluczowe pytanie: czy fundusz może wypłacać pieniądze bezterminowo? Lektura tego artykułu pozwoli odpowiedzieć na to i wiele innych pytań..

Podmioty uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego

W pierwszej kolejności należy wskazać, komu przysługują świadczenia z funduszu alimentacyjnego. 

Osobami uprawnionymi do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego są:

1. osoby do ukończenia 18. roku życia;
2. osoby, które uczą się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia 25. roku życia,
3. osoby, którym przyznano orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przy czym w przypadku ukończenia przez osobę uprawnioną szkoły wyższej w trakcie ostatniego roku studiów prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługuje do zakończenia tego roku studiów, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez osobę uprawnioną 25. roku życia.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzyma:

1. obywatel polski;
2. cudzoziemiec, gdy wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym;
3. cudzoziemiec, gdy przebywa na terenie Polski na podstawie zezwolenia na pobyt stały;
4. cudzoziemiec, gdy przebywa na terenie Polski na podstawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej;
5. cudzoziemiec, gdy przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z uzyskaniem statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej;
6. cudzoziemiec, gdy przebywa w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej, jeżeli:
• zamierza wykonywać pracę lub prowadzić działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów obowiązujących w tym zakresie na tym terytorium,
• zamierza podjąć (lub kontynuować) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej studia lub szkolenie zawodowe, 
• wykaże, że zachodzą inne okoliczności uzasadniające jego zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego - kryterium dochodowe 

Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, kiedy poza kryterium podmiotowym wskazanym wyżej spełnione są także określone kryteria dochodowe. Aby otrzymać świadczenia, dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie może przekraczać kwoty 1209 zł. Gdy dochód rodziny na osobę przewyższa 1209 zł, w takim przypadku świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia a kwotą, o którą przekroczono dochód rodziny na osobę.

Uprawniony spełniający przesłanki do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie otrzyma ich w określonych sytuacjach, a mianowicie:

• gdy został umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, 
• gdy został umieszczony w pieczy zastępczej, 
• gdy zawarł związek małżeński.

Zaległe alimenty z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby z niepełnosprawnością

Jeśli chodzi o zaległości alimentacyjne wobec osoby z niepełnosprawnością i tego, w jakim okresie można domagać się ich z funduszu alimentacyjnego, trzeba wskazać, że wszystko zależy od tego, jakie orzeczenie ma taka osoba.

W art. 4 Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych sprecyzowano kryteria kwalifikacji osób z niepełnosprawnościami do poszczególnych stopni niepełnosprawności.

 Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę mającą naruszoną sprawność organizmu: 

1. niezdolną do podjęcia zatrudnienia, albo
2. zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej

– i wymagającą niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. 

Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności, wymagającą w celu pełnienia ról społecznych częściowej lub okresowej pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. 

Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia, niewymagającą pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych.

Przykład 1. 

Pan Marek ma 22 lata i orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Mężczyzna studiuje na politechnice. Jego ojciec nie płaci zasądzonych alimentów, a egzekucja jest bezskuteczna. Czy mężczyzna może ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego? W przypadku lekkiego stopnia niepełnosprawności świadczenie z funduszu przysługuje tylko do ukończenia 25. roku życia i pod warunkiem, że osoba ta uczy się w szkole lub szkole wyższej. Pan Marek może ubiegać się o świadczenie z funduszu, ponieważ nie przekroczył 25 lat i nadal się kształci. Jeśli jednak ukończy on studia lub przerwie naukę, prawo do alimentów z funduszu wygaśnie z dniem zakończenia edukacji i to nawet jeśli nadal będzie miał orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Przykład 2. 

Pani Anna ma 35 lat i orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kobieta jest osobą z niepełnosprawnością od dzieciństwa, dlatego też nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej i wymaga stałej opieki. Jej ojciec nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Czy pani Anna może liczyć na świadczenie z funduszu alimentacyjnego? Jeśli osoba uprawniona ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują bez względu na wiek, dlatego też pani Anna będzie otrzymywać te świadczenia tak długo, jak ważne jest jej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie musi się uczyć, a fakt, że ma 35 lat, nie stanowi przeszkody w pobieraniu środków, ponieważ w przypadku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności można pobierać świadczenia z funduszu alimentacyjnego bezterminowo. 

Przykład 3. 

Pan Kamil mający obecnie 27 lat od 10. roku życia miał orzeczenie o niepełnosprawności ze względu na wadę serca. Jego matka, kiedy się uczył, pobierała na niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ponieważ ojciec pana Kamila nie płacił zasądzonych alimentów i rodzina kwalifikowała się do wsparcia. Pan Kamil chciałby wiedzieć, czy aktualnie otrzyma świadczenie z funduszu. Orzeczenie o niepełnosprawności wygasa najpóźniej z dniem ukończenia 16. roku życia. Mężczyzna musiałby uzyskać orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, aby otrzymywać świadczenia z funduszu.

Bezskuteczność egzekucji jako podstawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego

Należy pamiętać, że poza spełnieniem kryteriów podmiotowych i dochodowych świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w przypadku bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. 

Bezskuteczność egzekucji to sytuacja, w której w ciągu ostatnich dwóch miesięcy nie udało się wyegzekwować pełnej należności z tytułu zaległych oraz bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Może to dotyczyć także postępowania upadłościowego, w którego trakcie w tym samym okresie nie otrzymano pełnej należności z tytułu tych zobowiązań. 

Za bezskuteczną egzekucję uważa się również brak możliwości wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu:

• braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika,
• braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.

Wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego

Od października 2024 roku świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 1000 zł miesięcznie. 

Prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy, który rozpoczyna się od 1 października i trwa do 30 września następnego roku kalendarzowego. 

Załącznikami do wniosku są:

1. zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów niż dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
2. zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym:
• zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji,
• odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem,
• orzeczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dla osoby uprawnionej,
• oświadczenie o uczęszczaniu osoby uprawnionej do szkoły lub szkoły wyższej,
• informacje właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą,
• inne dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego będącego przedmiotem wniosku.

Wniosek może być złożony w formie papierowej lub elektronicznej.

Podsumowanie

Okres pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby z niepełnosprawnościami zależy od stopnia niepełnosprawności. Tylko orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności znosi barierę wieku. Osoby mające takie orzeczenie mogą pobierać świadczenie dożywotnio, o ile spełniają kryterium dochodowe.