Wielu konsumentów błędnie uważa, że samo złożenie reklamacji do banku wystarczy, aby zabezpieczyć swoje interesy i wstrzymać bieg przedawnienia roszczeń. Tymczasem w obliczu licznych sporów sądowych dotyczących kredytów i usług bankowych, kluczowe jest zrozumienie, jakie kroki prawne rzeczywiście chronią przed upływem terminu przedawnienia. W niniejszym artykule wyjaśniamy, dlaczego procedura reklamacyjna nie przerywa biegu przedawnienia i co należy zrobić, aby nie stracić szansy na odzyskanie środków.
Czym jest przedawnienie roszczenia?
Przedawnienie oznacza, że po upływie określonego ustawowo terminu dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia poprzez podniesienie zarzutu przedawnienia. Samo roszczenie nie wygasa, wierzyciel cały czas może próbować w sądzie egzekwować swoich praw. Wystarczy jednak, aby dłużnik podniósł zarzut przedawnienia i powództwo zostaje oddalone.
Instytucja przedawnienia służy zapewnieniu pewności obrotu prawnego oraz stabilności stosunków prawnych. Ustawodawca zakłada bowiem, że po upływie wielu lat dochodzenie roszczeń staje się utrudnione z uwagi na problemy dowodowe, dodatkowo nie można pozostawiać dłużnika na tak długi czas w niepewności co do jego sytuacji prawnej, tym bardziej, jeżeli wierzyciel nie podejmuje żadnych działań w celu ochrony swoich interesów.
Powyższe ma ogromne znaczenie również w sporach dotyczących kredytów hipotecznych, kredytów konsumenckich, nieautoryzowanych transakcji płatniczych, opłat bankowych czy rozliczeniach po stwierdzeniu nieważności umów kredytowych. Konsument, który ograniczy się wyłącznie do złożenia reklamacji i będzie oczekiwał na odpowiedź banku, może nieświadomie dopuścić do przedawnienia swoich roszczeń.
Jakie są terminy przedawnienia roszczeń wobec banku?
Długość terminu przedawnienia zależy od charakteru konkretnego roszczenia. Jednocześnie rozważamy tutaj sytuacje konsumentów, a więc osób, które nie zawierały zobowiązań w ramach prowadzonych działalności, co też zawęża zakres stosowania przepisów dotyczących przedawnienia.
Zasada generalna została zawarta w art. 118 Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (dalej: kc). Zgodnie z tym przepisem:
podstawowy termin przedawnienia wynosi 6 lat,
roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się po 3 latach,
koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
W praktyce oznacza to, że roszczenia konsumentów wobec banków przedawniają się po 6 latach. Każdorazowo należy jednak ustalić charakter konkretnego roszczenia oraz przepisy szczególne, które mogą przewidywać odmienne terminy. Zasady szczególne mogą bowiem zmieniać wspomniany termin.
Czy złożenie reklamacji do banku przerywa bieg przedawnienia roszczenia?
Należy podkreślić, że ani przepisy Kodeksu cywilnego, ani Ustawa z 5 sierpnia 2015 roku o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej nie przewidują, aby wniesienie reklamacji powodowało przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia.
Oznacza to tyle, że termin przedawnienia biegnie nadal niezależnie od tego:
czy reklamacja została przyjęta;
w jakim czasie bank ją rozpatrzył;
czy bank prowadził negocjacje z konsumentem;
czy strony wymieniały korespondencję.
W praktyce może więc dojść do sytuacji, w której konsument przez kilka miesięcy prowadzi korespondencję reklamacyjną z bankiem, a w tym czasie jego roszczenie ulega przedawnieniu.
Dlaczego złożenie reklamacji do banku nie wywołuje skutku przerwania przedawnienia?
Przepisy dotyczące przedawnienia mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że wyłącznie zdarzenia wskazane przez ustawodawcę mogą doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia.
Katalog sytuacji przerywających przedawnienie znajduje się w art. 123 kc. Nie ma tam zapisanej reklamacji ani żadnych innych czynności, pod które reklamacja mogłaby zostać podciągnięta.
Samo zgłoszenie reklamacji jest jedynie wezwaniem przedsiębiorcy do dobrowolnego spełnienia świadczenia. Nie stanowi ani czynności procesowej, ani uznania roszczenia przez dłużnika. Nie można więc utożsamiać postępowania reklamacyjnego z dochodzeniem roszczenia przed sądem czy innym organem powołanym do rozpoznania spraw.
Co przerywa bieg przedawnienia?
Aktualnie art. 123 § 1 kc jest dosyć krótki. Zawiera dwie podstawowe sytuacje prowadzące do przerwania biegu przedawnienia.
1. Czynność przed sądem lub innym właściwym organem
W pkt 1 § 1 art. 123 kc znajdziemy informację, iż bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia, lub zabezpieczenia roszczenia.
Najczęściej będzie to zatem:
wytoczenie powództwa;
wezwanie na arbitraż;
wezwanie do wzięcia udziału w sprawie;
zawiadomienie o postępowaniu;
zmiana powództwa;
zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym;
zgłoszenie wniosku o zabezpieczenie roszczenia;
złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji;
złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu;
złożenie wniosku o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego;
wystąpienie z wnioskiem o wyznaczenie arbitra.
Należy przy tym pamiętać, że każda z tych czynności musi być podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
2. Uznanie roszczenia przez dłużnika
Drugą przesłanką jest uznanie roszczenia przez osobę (zarówno fizyczną, jak i prawną), przeciwko której ono przysługuje. Może ono mieć charakter:
właściwy (np. zawarcie ugody czy aneksowanie umowy) lub
niewłaściwy, które przejawia się jednostronnym działaniem dłużnika (np. częściowa zapłata, prośba o rozłożenie długu na raty czy jednoznaczne potwierdzenie istnienia zobowiązania).
Warto nadmienić, że w przypadku banku uznanie właściwe może być dokonane wyłącznie przez osobę uprawnioną do reprezentacji (członka organu, przedstawiciela). (por. wyrok SN z 26 listopada 2004 roku, sygn. akt: I CK 279/04). Z kolei uznanie niewłaściwe nie wymaga już odpowiedniej reprezentacji osób prawnych.
Jednocześnie skuteczne uznanie ze skutkiem dla osoby prawnej może być dokonane tylko przez osobę fizyczną, świadomą istnienia wierzytelności – co do zasady członka organu, przy czym niekoniecznie jednak musi być to organ uprawniony do reprezentowania osoby prawnej. Nie można bowiem przykładowo wykluczyć uznania roszczenia przez członka rady nadzorczej (por. red. serii Osajda/red. tomu Borysiak 2026, wyd. 35/Przemysław Sobolewski, Art. 123 kc).
Jak działa przerwanie biegu przedawnienia?
Najważniejszą konsekwencją przerwania biegu przedawnienia jest to, że dotychczasowy okres przedawnienia przestaje mieć znaczenie. Po zakończeniu zdarzenia powodującego owo przerwanie, termin biegnie od początku. Przykładowo, jeżeli po dwóch latach od powstania roszczenia zostanie wniesiony pozew, wcześniejsze dwa lata przestają mieć znaczenie. Po prawomocnym zakończeniu postępowania termin rozpoczyna swój bieg na nowo.
Reklamacja – niekiedy przerwie bieg
Pozytywna odpowiedź banku na reklamację prowadzi do przerwania biegu przedawnienia. Nie następuje to jednak dlatego, że została złożona reklamacja, ale dlatego, że bank uznał roszczenie konsumenta.
Jeżeli bank w ten sposób jednoznacznie potwierdzi istnienie świadczenia, zobowiąże się do zwrotu określonej kwoty albo częściowo wypełni zobowiązanie, dojdzie do uznania roszczenia w rozumieniu omawianego wcześniej art. 123 kc. W praktyce jednak banki bardzo ostrożnie formułują swoje stanowiska w odpowiedziach reklamacyjnych i rzadko kiedy składają oświadczenia mogące zostać traktowane za uznanie długu.
Co powinien zrobić konsument, aby nie dopuścić do przedawnienia?
Jeżeli bank z własnej woli nie uznaje roszczenia konsumenta, to konsumentowi pozostaje jedno – wyjście z pozwem do sądu. Jeżeli zbliża się koniec terminu przedawnienia, samo złożenie reklamacji nie zapewni ochrony prawnej.
W praktyce zatem konsument powinien:
ustalić dokładny termin przedawnienia;
podjąć czynności wskazane w art. 123 kc, m.in. wytoczyć powództwo, wezwać na arbitraż lub zgłosić wniosek o zabezpieczenie roszczenia;
nie odkładać skierowania sprawy do sądu tylko dlatego, że wszczęte zostało postępowanie reklamacyjne w banku;
przeanalizować, czy zachowanie banku nie stanowi jednak uznania roszczenia.
Złożenie reklamacji do banku nie przerywa biegu przedawnienia roszczenia konsumenta. Postępowanie reklamacyjne stanowi jedynie pozasądową próbę rozwiązania sporu. Przerwanie biegu przedawnienia następuje wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez ustawę, przede wszystkim poprzez wniesienie pozwu lub uznanie roszczenia przez dłużnika – w omawianym wypadku będzie to uznanie reklamacji przez bank.
