Zasądzone świadczenia alimentacyjne mają na celu zapewnienie godnych warunków życia osobom do nich uprawnionym, jednak rzeczywistość bywa brutalna i często niezbędna jest systemowa pomoc dla osób nieotrzymujących alimentów. Wielomiesięczne, a czasem nawet wieloletnie zaległości w płatnościach ze strony zobowiązanego to niestety powszechny problem. W takich sytuacjach, gdy droga egzekucyjna okazuje się nieskuteczna, państwo nie pozostawia uprawnionych samych sobie. Ten artykuł wyjaśnia, na jaką pomoc można liczyć, gdy dłużnik alimentacyjny nie wywiązuje się ze swoich obowiązków.
Bezskuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego
Bezskuteczności egzekucji uprawnia do podjęcia działań wobec dłużnika alimentacyjnego.
Dłużnikiem alimentacyjnym zgodnie z definicją zawartą w Ustawie z 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej: ustawa), jest osoba zobowiązana do ich płacenia na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna.
Bezskuteczność egzekucji to sytuacja, w której w ciągu ostatnich dwóch miesięcy nie udało się wyegzekwować pełnej należności z tytułu zaległych oraz bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Może dotyczyć też postępowania upadłościowego, w trakcie którego w tym samym okresie nie otrzymano pełnej należności z tytułu tych zobowiązań.
Za bezskuteczną egzekucję uważa się również brak możliwości wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu:
- braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika,
- braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.
Działania oddziałujące na dłużnika alimentacyjnego
Jedną z form wsparcia państwa dla osób uprawnionych do alimentów w sytuacji, gdy ich egzekucja jest nieskuteczna, jest możliwość podjęcia działań wobec dłużnika alimentacyjnego przez odpowiednie organy. W przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, właściwego ze względu na jej miejsce zamieszkania, wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego.
Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, które potwierdza bezskuteczność egzekucji oraz zawiera informację o jej stanie, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów.
W następnym etapie, po otrzymaniu wniosku, organ ten kieruje prośbę do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, o podjęcie działań wobec dłużnika. W ramach tych działań przeprowadzany jest wywiad alimentacyjny.
W sytuacji braku zatrudnienia bezrobotnego również przewidziane są pewne rozwiązania mające umożliwić mu płacenie alimentów. Bezrobotni dłużnicy alimentacyjni w rozumieniu ustawy mogą zostać skierowani przez starostę do wykonywania do 6 miesięcy pracy niezwiązanej z wyuczonym zawodem, w wymiarze nieprzekraczającym połowy pełnego etatu, w instytucjach użyteczności publicznej oraz organizacjach zajmujących się problematyką kultury, oświaty, sportu i turystyki, opieki zdrowotnej lub pomocy społecznej na zasadzie robót publicznych.
Dodatkową sankcją dla osób uchylających się od realizowania obowiązku alimentacyjnego jest zatrzymanie prawa jazdy. Jest to dopuszczalne po stwierdzeniu, że dłużnik alimentacyjny ma uprawnienie do kierowania pojazdami. Informację taką uzyskuje się z centralnej ewidencji kierowców. Po uzyskaniu tej informacji kierowany jest wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem decyzji wszczynającej postępowanie względem niego.
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego – kto może je otrzymać?
Jedną z najbardziej odczuwalnych form pomocy dla uprawnionych do alimentów, którzy nie są w stanie ich wyegzekwować, są świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Pamiętać jednak należy o obostrzeniach w tym zakresie. Nie każdy uprawniony do alimentów, kwalifikuje się, aby skorzystać z tej formy pomocy.
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przede wszystkim przysługują obywatelom polskim.
Cudzoziemcy mogą je uzyskać, jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym lub jeśli przebywają na terenie Polski na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej.
Dodatkowo jest to możliwe, gdy cudzoziemiec przebywa w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej, jeżeli:
zamierza wykonywać pracę lub prowadzić działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów obowiązujących w tym zakresie na tym terytorium;
zamierza podjąć (lub kontynuować) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej studia lub szkolenie zawodowe,
wykaże, że zachodzą inne okoliczności uzasadniające jego zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
Na świadczenia z funduszu będą mogły liczyć także osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z uzyskaniem statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej.
uprawnionemu do ukończenia 18 roku życia,
uprawnionemu, który uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia,
bezterminowo uprawnionemu w przypadku przyznanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów w kwocie nie wyższej niż 1000 zł.
Kiedy świadczenia z funduszu alimentacyjnego będą mogły być przyznane?
Co do zasady świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogą być przyznane, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1209 zł.
Przykład 1.
Jak będzie wyliczone świadczenie z funduszu alimentacyjnego przy założeniu, że dochód na osobę wynosi 1500 zł, a alimenty zasądzone są w kwocie po 800 zł?
Kwota przekroczenia dochodu: 1500 – 1209 = 291 zł
Obliczenie świadczenia: 800 – 291 = 509 zł
W tym wypadku uprawniony otrzyma z funduszu alimentacyjnego świadczenie w wysokości 509 zł miesięcznie.
Wniosek o świadczenia z funduszu alimentacyjnego
Aby otrzymać świadczenie z funduszu alimentacyjnego, konieczne jest złożenie wniosku przez uprawnionego lub jego przedstawiciela ustawowego, który składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej.
Do wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy wskazać:
dane dotyczące członków rodziny, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, adres miejsca zamieszkania, stan cywilny, obywatelstwo, płeć, numer PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL – numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz adres poczty elektronicznej i numer telefon (jeśli nimi dysponuje);
oświadczenie wnioskodawcy o przekazaniu organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu;
oświadczenie wnioskodawcy o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji.
Załącznikami do wniosku są:
- zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów niż dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych
- zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia, w tym:
- zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczenie stwierdzające bezskuteczność egzekucji,
- odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty, odpis postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa o alimenty, odpis protokołu zawierającego treść ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem,
- orzeczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dla osoby uprawnionej,
- oświadczenie o uczęszczaniu osoby uprawnionej do szkoły lub szkoły wyższej,
- informacje właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą,
- inne dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego będącego przedmiotem wniosku.
Wniosek może być złożony w formie papierowej lub elektronicznej.
Pomoc dla osób nieotrzymujących alimentów – podsumowanie
Podsumowując, pomoc państwa dla osób uprawnionych do alimentów realizowana jest przede wszystkim za pośrednictwem funduszu alimentacyjnego, który może wypłacać świadczenia w obliczu nieskutecznej egzekucji. Jednak to nie jedyna forma oddziaływania na dłużników alimentacyjnych.
