Wdrożenie kolejnego etapu Pakietu Mobilności sprawia, że od 1 lipca 2026 roku przedsiębiorcy realizujący międzynarodowy transport drogowy muszą zwrócić szczególną uwagę na nowe wymogi techniczne. Kluczowym elementem tych zmian są inteligentne tachografy, które stają się obowiązkowym wyposażeniem busów o dopuszczalnej masie całkowitej od 2,5 do 3,5 t. Sprawdźmy, jakie obowiązki nakładają nowe przepisy na polskich przewoźników i kogo dokładnie dotyczą.
Pakiet Mobilności – zbiór zasad dla firm transportowych
Zacznijmy od początku, czyli od tego, czym jest Pakiet Mobilności i co zawiera. Jest to zasadniczo zbiór przepisów Unii Europejskiej gruntownie reformujący europejski transport. Został on wprowadzony przede wszystkim przez Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z 21 października 2009 roku ustanawiające wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego. Nadrzędnym celem tego aktu jest poprawa warunków pracy kierowców, ale również ujednolicenie zasad konkurencji oraz zwiększenie bezpieczeństwa na drogach.
Pakiet Mobilności jest z nami już przeszło 6 lat, zaczynając od 2020 roku. To wtedy wprowadzony został zakaz spania w kabinie podczas regularnych odpoczynków tygodniowych (powyżej 45 godzin) oraz obowiązkowy powrót kierowcy do centrum operacyjnego lub miejsca zamieszkania maksymalnie co 4 tygodnie.
Następnie w 2022 roku w życie wszedł obowiązek wypłacania kierowcom pełnego wynagrodzenia minimalnego obowiązującego w kraju, w którym wykonują usługę transportową (tzw. płaca lokalna przy kabotażu i cross-trade). Oprócz tego nałożono na firmy transportowe obowiązek powrotu ciężarówki do bazy eksploatacyjnej w kraju rejestracji firmy co najmniej raz na 8 tygodni. Wprowadzono również tzw. 4-dniowy okres cooling-off, podczas którego ten sam pojazd nie może wykonywać kolejnych operacji kabotażowych w tym samym kraju.
Następnie od 2023 roku rozpoczęto wymianę tachografów, aby na ostatnim etapie w roku 2026 wprowadzić inteligentne tachografy dla busów 2,5–3,5 t.
Czym są inteligentne tachografy w busach i jak działają?
Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 165/2014 tachografy są instalowane i używane w pojazdach zarejestrowanych w państwie członkowskim używanych do przewozu drogowego osób lub rzeczy, a także do których zastosowanie ma rozporządzenie (WE) nr 561/2006. W polskim porządku prawnym kwestię tachografów reguluje Ustawa z 5 lipca 2018 roku o tachografach, która w zakresie swojej regulacji służy stosowaniu rozporządzenia (UE) nr 165/2014.
Chcąc znaleźć definicję legalną pojęcia „inteligentny tachograf”, musimy sięgnąć do Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2016/799 z 18 marca 2016 roku w sprawie wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 ustanawiającego wymogi dotyczące budowy, sprawdzania, instalacji, użytkowania i naprawy tachografów oraz ich elementów składowych, a dokładniej do art. 2 pkt 7). Zgodnie z tym przepisem „tachograf inteligentny” lub „tachograf drugiej generacji” oznacza tachograf cyfrowy spełniający wymogi art. 8, 9 i 10 rozporządzenia (UE) nr 165/2014 oraz załącznika IC do niniejszego rozporządzenia.
Przekładając to na prostszy język, jest to cyfrowe urządzenie rejestrujące wyposażone m.in. w system lokalizacji satelitarnej (GNSS), funkcję automatycznej rejestracji przekroczenia granic państw, możliwość zapisu miejsc załadunku i rozładunku oraz funkcję zdalnej komunikacji z organami kontrolnymi.
Kogo objął obowiązek od 1 lipca 2026 roku?
Od 1 lipca 2026 roku – jak możemy przeczytać w art. 2 ust. 1 lit. aa i b Rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 marca 2006 roku, obowiązek stosowania inteligentnego tachografu obejmie pojazdy przewożące:
- rzeczy w międzynarodowym transporcie drogowym lub kabotażowym, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą przekracza 2,5 t,
- osoby, pojazdami skonstruowanymi lub trwale przystosowanymi i przeznaczonymi do przewozu więcej niż dziewięciu osób łącznie z kierowcą.
Co istotne, nie ma znaczenia częstotliwość wykonywania przewozów zagranicznych. Nawet sporadyczne przekroczenie granicy w ramach działalności gospodarczej powoduje objęcie przedsiębiorcy nowymi obowiązkami (w tym tzw. puste przebiegi w ramach operacji handlowej), a także obliguje do posiadania tachografu. Przepisy obejmują również sytuację, gdy sama dopuszczalna masa całkowita (DMC) pojazdu wynosi mniej niż 2,5 t, ale po podłączeniu przyczepy a całego zespołu pojazdów będzie ona wyższa. W takim przypadku cały przewóz będzie podlegał przepisom dotyczącym tachografów.
Oprócz busów 2,5–3,5 t obowiązek instalacji inteligentnego tachografu objął także właścicieli pojazdów wyposażonych w tachograf:
- analogowy;
- cyfrowy zgodny ze specyfikacjami określonymi w załączniku IB do rozporządzenia (EWG) nr 3821/85.
Czy obowiązek montażu, który narzucają inteligentne tachografy, dotyczy wszystkich busów?
Sam fakt posiadania busa nie oznacza jeszcze konieczności montażu inteligentnego tachografu. Obowiązek ten dotyczy wyłącznie pojazdów wykonujących przewozy podlegające art. 2 rozporządzeniu (WE) nr 561/2006. Nadal obowiązują liczne wyłączenia przewidziane w art. 3 tego rozporządzenia. Obejmują one m.in.:
- regularne przewozy osób na trasach do 50 km;
- pojazdy o dopuszczalnej maksymalnej prędkości nieprzekraczającej 40 km/h;
- pojazdy sił zbrojnych, służb ratowniczych, straży pożarnej oraz służb odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego;
- pojazdy używane w razie wypadków lub do prowadzenia działań ratunkowych;
- pojazdy specjalistyczne używane do celów medycznych;
- pojazdy pomocy drogowej działające w promieniu 100 km od bazy;
- niezarobkowy przewóz rzeczy pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej do 7,5 t;
- niektóre pojazdy rolnicze.
Obowiązek wyposażenia pojazdu w tachograf nie dotyczy także przewozów wykonywanych wyłącznie na terytorium Polski. Pojazdy oraz zespoły pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t, wykorzystywane wyłącznie w krajowym transporcie drogowym rzeczy, nadal pozostają poza zakresem tego obowiązku.
Zmiany nie obejmują również większości przewozów pasażerskich wykonywanych busami. W konsekwencji pojazdy przeznaczone do przewozu maksymalnie 9 osób łącznie z kierowcą, zarówno w ruchu krajowym, jak i międzynarodowym, co do zasady nie podlegają obowiązkowi wyposażenia w tachograf.
Jakie obowiązki mają teraz przedsiębiorcy z branży transportowej?
Nowe przepisy z Pakietu Mobilności nie ograniczają się wyłącznie do obowiązku montażu inteligentnego tachografu. Przedsiębiorcy muszą również:
- zapewnić prawidłową instalację urządzenia, jego kalibrację i okresowe kontrole;
- regularnie pobierać dane z tachografów i kart kierowców;
- przechowywać dane przez wymagany przepisami okres;
- przeszkolić kierowców z prawidłowej obsługi urządzenia.
Przedsiębiorcy wykonujący przewozy drogowe mają teraz obowiązek systematycznego pobierania danych zarówno z tachografów, jak i kart kierowców, a także ich odpowiedniego archiwizowania. Zgodnie z obowiązującymi przepisami odczyt danych z tachografu powinien następować nierzadziej niż co 90 dni, natomiast z kart kierowców – co najmniej raz na 28 dni. Pozyskane pliki należy przechowywać w sposób zapewniający ich bezpieczeństwo przez okres co najmniej jednego roku. Trzeba podkreślić, że niewykonanie odczytu w terminie lub brak wymaganej dokumentacji podczas kontroli drogowej albo kontroli w siedzibie przedsiębiorstwa mogą zostać zakwalifikowane jako poważne naruszenie przepisów regulujących wykonywanie transportu drogowego.
Co więcej, od lipca 2026 roku kierowcy busów 2,5–3,5 t muszą przestrzegać takich samych limitów czasu prowadzenia pojazdu jak kierowcy samochodów ciężarowych. Oznacza to między innymi maksymalnie 9 godzin jazdy dziennie (wyjątkowo 10 godzin dwa razy w tygodniu), 56 godzin jazdy tygodniowo, 90 godzin jazdy łącznie w ciągu dwóch miesięcy, obowiązkową 45-minutową przerwę po 4,5 godzinach prowadzenia pojazdu oraz zachowanie wymaganych odpoczynków dobowych i tygodniowych.
Kontrole i sankcje
Tachografy są instalowane w pojazdach głównie po to, aby umożliwić organom odczyt wybranych danych w czasie kontroli. Dzięki inteligentnym tachografom możliwy jest odczyt zdalny jeszcze przed zatrzymaniem pojazdu. Zakłada się, że wskutek wprowadzenia Pakietu Mobilności inspekcje będą jeszcze skuteczniejsze, a wykrywanie naruszeń znacznie łatwiejsze.
W jakich obszarach są stwierdzane nieprawidłowości? Dotyczą one najczęściej:
- braków w ręcznych wpisach kierowców;
- niekompletnej historii aktywności;
- niezgodności pomiędzy zapisami tachografu a dokumentacją przedsiębiorcy;
- problemów z odtworzeniem przebiegu pracy kierowcy podczas kontroli.
Brak wymaganego tachografu lub naruszenie obowiązków związanych z jego użytkowaniem może skutkować nałożeniem kar administracyjnych przewidzianych w Ustawie z 6 września 2001 roku o transporcie drogowym. Odpowiedzialność za stwierdzone nieprawidłowości może zostać przypisana nie tylko przedsiębiorcy wykonującemu transport drogowy, ale również kierowcy oraz osobie zarządzającej transportem. Oznacza to, że organy kontrolne mogą nałożyć kary równolegle na kilka podmiotów odpowiedzialnych za organizację i wykonywanie przewozu.
Zakres odpowiedzialności kierowcy jest przy tym znacznie ograniczony. Dotyczy on przede wszystkim prawidłowego rejestrowania swojej aktywności oraz danych związanych z użytkowaniem pojazdu. Za naruszenie tych obowiązków kierowcy grozi kara w wysokości 2 tys. zł, a naruszenie to kwalifikowane jest jako „bardzo poważne”.
Znacznie szerszą odpowiedzialność ponosi przedsiębiorca. To na nim spoczywa obowiązek zapewnienia, aby pojazdy wykorzystywane do przewozów były wyposażone w wymagane przepisami tachografy, oraz aby urządzenia te były prawidłowo użytkowane. Wysokość kary administracyjnej zależy od rodzaju i kwalifikacji stwierdzonego naruszenia. Brak wymaganego tachografu należy jednak do najpoważniejszych naruszeń przepisów transportowych. Najwyższe kary sięgają nawet do 12 tys. zł za pojedyncze przewinienie, a w przypadku stwierdzenia kilku uchybień, łączna kara podczas kontroli w firmie może wynieść nawet od 15 do 30 tys. zł.
