Przepisy dotyczące dokumentowania prawa do urlopu macierzyńskiego w razie straty ciąży (obowiązujące przed dniem 6 sierpnia 2025 roku) przewidywały określone niedogodności. Zasiłek macierzyński w przypadku martwego urodzenia wymagał procedur, które były szczególnie uciążliwe dla pracownic doświadczających wczesnych poronień. Zmiany w regulacjach wykonawczych obejmują istotne ułatwienia w tym zakresie, znosząc między innymi wymóg ustalania płci. Więcej na ten temat piszemy w niniejszym artykule.
Prawo pracownicy do skróconego urlopu i zasiłek macierzyński w przypadku martwego urodzenia
Zgodnie z art. 1801 § 1 Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej: kp): w razie urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, niekrócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. Pracownicy, która urodziła więcej niż jedno dziecko przy jednym porodzie, przysługuje w takim przypadku urlop macierzyński w wymiarze stosownym do liczby dzieci pozostałych przy życiu (skrócony urlop macierzyński).
Należy podkreślić, że od strony formalnej jest to taki sam rodzaj urlopu co „zwykły” urlop macierzyński, wobec czego w trakcie jego trwania powstaje prawo do zasiłku macierzyńskiego.
Art. 184 kp stanowi, że za okres urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w Ustawie z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Jakie formalne warunki należało spełnić przed wejściem w życie zmian?
W poprzednim stanie prawnym – aby uzyskać prawo do zasiłku macierzyńskiego – należało przedłożyć dokumenty wymagane na podstawie przepisów Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 8 grudnia 2015 roku w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (dalej: rozporządzenie podstawowe).
Zgodnie z brzmieniem § 9 pkt 2 rozporządzenia podstawowego obowiązującym do 5 sierpnia 2025 roku – dokumentem niezbędnym do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami kp jako okres urlopu macierzyńskiego był odpis skrócony aktu urodzenia dziecka lub jego kopia potwierdzona za zgodność z oryginałem przez ubezpieczonego, płatnika składek albo ZUS – za okres od dnia porodu.
W praktyce taki zapis utrudniał ubezpieczonej – matce dziecka – uzyskanie prawa do skróconego urlopu macierzyńskiego.
Przykład 1.
W myśl dotychczasowych unormowań do uzyskania prawa do wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres skróconego urlopu macierzyńskiego konieczne było przedłożenie aktu urodzenia dziecka z adnotacją o martwym narodzinach. W tym wypadku niezbędne było ustalenie płci dziecka, co niekiedy wymagało przeprowadzenia badań genetycznych. Było to zatem rozwiązanie nie tylko uciążliwe, ale i kosztowne.
Zmiany w rozporządzeniu a zasiłek macierzyński w przypadku martwego urodzenia w praktyce
Podstawą zmian w rozporządzeniu podstawowym było Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 21 lipca 2025 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków (dalej: nowelizacja lub rozporządzenie zmieniające).
Nowelizacja weszła w życie 6 sierpnia 2025 roku.
Warto w tym miejscu wspomnieć także o przepisie przejściowym zawartym w rozporządzeniu zmieniającym.
Szczegółowe zmiany wprowadzone w rozporządzeniu podstawowym na mocy nowelizacji
W ramach nowelizacji zmieniono brzmienie § 9 pkt 2 rozporządzenia podstawowego, uzupełniając jego treść o kluczowe w przedmiocie omawianej tematyki postanowienia.
Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi w tym zakresie, począwszy od 6 sierpnia 2025 roku, dokumentem niezbędnym do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres ustalony przepisami kp jako okres urlopu macierzyńskiego jest: odpis skrócony aktu urodzenia dziecka, a w przypadku gdy nie został sporządzony akt urodzenia dziecka – zaświadczenie lekarza posiadającego tytuł specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub lekarza w trakcie odbywania specjalizacji w tej dziedzinie albo położnej o martwym urodzeniu, bez względu na czas trwania ciąży, wydane na podstawie dokumentacji medycznej lub kopie tych dokumentów potwierdzone za zgodność z oryginałem przez ubezpieczonego, płatnika składek albo ZUS – za okres od dnia porodu albo martwego urodzenia bez względu na czas trwania ciąży.
Przyjęcie takiego rozwiązania stanowi istotne ułatwienie w ramach procedury dotyczącej nabycia prawa do skróconego urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego w przypadku urodzenia martwego dziecka.
Przykład 2.
Pracownica zamierza skorzystać ze skróconego urlopu macierzyńskiego w związku z urodzeniem martwego dziecka. W takim przypadku podstawą przyznania tego urlopu i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za jego okres będzie – jak dotychczas – odpis skrócony aktu urodzenia dziecka. Jeżeli natomiast akt urodzenia dziecka nie został sporządzony, wystarczającym dokumentem jest zaświadczenie o martwym urodzeniu wydane na podstawie dokumentacji medycznej przez: lekarza z tytułem specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub lekarza w trakcie specjalizacji w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub położną albo kopie tych dokumentów (potwierdzone za zgodność z oryginałem przez ubezpieczonego, płatnika składek albo ZUS).
Wymaga podkreślenia, że wskazane wyżej dokumenty stanowią podstawę do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres od dnia porodu albo martwego urodzenia – bez względu na czas trwania ciąży.
Warto w tym miejscu wyjaśnić, że zaświadczenie o martwym urodzeniu dziecka może zostać wystawione wyłącznie przez lekarza z tytułem specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub lekarza w trakcie odbywania specjalizacji w tej dziedzinie lub położną.
Jedną z najkorzystniejszych zmian wprowadzonych nowelizacją, jakie wynikają dla pracownic, ubiegających się o skrócony urlop macierzyński jest uchylenie konieczności ustalenia płci dziecka oraz ewentualności przeprowadzania badań genetycznych.
Przykład 3.
W poprzednim stanie prawnym uzyskanie skróconego urlopu macierzyńskiego następowało po przedstawieniu aktu urodzenia dziecka z adnotacją o martwym urodzeniu. Było to powiązane z ustaleniem płci dziecka i ewentualnością badań genetycznych.
Po zmianach – od 6 sierpnia 2025 roku – nie ma już potrzeby wykonywać tych czynności. Wystarczającym jest bowiem przedłożenie zaświadczenia o martwym urodzeniu wydanego na podstawie dokumentacji medycznej – bez względu na czas trwania ciąży.
Podsumowanie
W razie urodzenia martwego dziecka lub zgonu dziecka przed upływem 8 tygodni życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, niekrócej jednak niż przez 7 dni od zgonu dziecka. 6 sierpnia 2025 roku weszły w życie korzystne zmiany w zakresie dokumentowania prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres wspomnianego urlopu macierzyńskiego. Podstawą do przyznania i wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres skróconego urlopu macierzyńskiego jest odpis skrócony aktu urodzenia dziecka (jak dotychczas) lub zaświadczenie o martwym urodzeniu dziecka wystawione wyłącznie przez lekarza posiadającego tytuł specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii lub lekarza w trakcie odbywania specjalizacji w tej dziedzinie lub położną, jeżeli nie sporządzono aktu urodzenia dziecka.
