Osiąganie dodatkowych zarobków przez osobę pobierającą świadczenia z ZUS może skutkować tym, że nastąpi zmniejszenie lub zawieszenie renty bądź emerytury. Zasady dotyczące limitów przychodów są precyzyjnie określone w przepisach, dlatego warto wiedzieć, jak dodatkowa praca wpływa na wysokość otrzymywanych środków z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Rodzaje świadczeń z FUS
Świadczeniami wypłacanymi z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), które mogą podlegać zawieszeniu lub zmniejszeniu, są:
- emerytura;
- emerytura pomostowa;
- renta socjalna;
- nauczycielskie świadczenie kompensacyjne;
- renta z tytułu niezdolności do pracy;
- renta z tytułu niezdolności do pracy w związku z:
- wypadkiem przy pracy,
- wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy sprzed 1 stycznia 2003 roku,
- chorobą zawodową;
- renta inwalidy wojskowego, jeżeli niezdolność do pracy nie ma związku ze służbą wojskową;
- renta rodzinna po inwalidzie wojskowym, jeśli śmierć inwalidy nie pozostawała w związku ze służbą wojskową;
- renta rodzinna.
Rodzaje przychodów z działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi
O tym, czy dojdzie do zawieszenia lub zmniejszenia emerytury, ewentualnie renty, decyduje przede wszystkim uzyskiwanie przychodu z działalności, od której opłaca się obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne.
Są to przychody:
- ze stosunku pracy;
- z umowy zlecenia lub współpracy przy takiej umowie;
- z umowy agencyjnej lub współpracy przy takiej umowie;
- z umowy o świadczenie usług (innej niż umowa zlecenia lub agencyjna), do której zgodnie z Ustawą z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub ze współpracy przy takiej umowie;
- z pracy wykonywanej na podstawie:
- umowy zlecenia,
- umowy agencyjnej,
- innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy o zleceniu,
- umowy o dzieło,
– jeżeli taka umowa została zawarta z pracodawcą, z którym osoba wykonująca tę umowę pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy (zawartej z innym podmiotem) wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy;
- z pozarolniczej działalności oraz współpracy przy jej wykonywaniu;
- z pracy nakładczej;
- z pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych;
- z odpłatnej pracy na podstawie skierowania do pracy w czasie kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania;
- ze stypendium sportowego;
- ze sprawowania mandatu posła i posła do Parlamentu Europejskiego oraz senatora;
- z wynagrodzenia za pełnienie funkcji członka rady nadzorczej;
- ze służby w tzw. służbach mundurowych;
- z działalności wykonywanej za granicą;
- z zasiłków chorobowych, macierzyńskich i opiekuńczych;
- z wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy;
- ze świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego;
- z zasiłku i dodatku wyrównawczego.
Do zawieszenia lub zmniejszenia emerytury/renty może dojść także w razie:
- osiągania przychodu z dodatkowej pracy i wyłączenia z obowiązku ubezpieczeń społecznych z uwagi na pobieranie emerytury lub renty;
- wykonywania dodatkowej pracy, od której nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z powodu opłacania składek z innego tytułu.
Przypadki, w których emerytura lub renta nie ulegnie zmianie, niezależnie od przychodu
Niezależnie od wysokości przychodu świadczenie z FUS nie ulegnie zmianie, jeżeli osoba osiągająca ten przychód ma prawo do:
- emerytury i ukończyła powszechny wiek emerytalny;
- emerytury częściowej;
- renty inwalidy wojennego z tytułu pobytu w obozie i w miejscach odosobnienia lub do renty rodzinnej po takim inwalidzie;
- renty inwalidy wojskowego w związku ze służbą wojskową lub renty rodzinnej po żołnierzu, którego śmierć ma związek ze służbą wojskową.
Należy zaznaczyć, że osobie, która zamierza pracować na emeryturze i jest już w powszechnym wieku emerytalnym, świadczenie to nie zostanie zmniejszone, jeżeli podejmie zatrudnienie po przyznaniu emerytury. W przypadku kontynuowania pracy, bez rozwiązania stosunku pracy, emerytura podlega zawieszeniu, bez względu na wysokość zarobków, do czasu rozwiązania stosunku pracy i złożenia wniosku o rozpoczęcie wypłacania emerytury.
Obowiązek informacyjny emeryta i rencisty
Osoba, która przy składaniu wniosku o emeryturę lub rentę wie już, że będzie uzyskiwać dodatkowe zarobki, powinna zaznaczyć to we wniosku. Osoba, która jest już emerytem lub rencistą, powinna niezwłocznie zawiadomić Zakład Ubezpieczeń Społecznych o podjęciu działalności zarobkowej i o wysokości przychodu. W tym celu można skorzystać z formularza ZUS EROP.
Ponadto do końca lutego każdego roku, należy dostarczyć do ZUS zaświadczenie o wysokości przychodu za ubiegły rok. Na tej podstawie ZUS ustala, czy wypłacał świadczenie z FUS w prawidłowej wysokości.
Jaki przychód powoduje zmniejszenie lub zawieszenie renty?
Jeżeli z zawiadomienia przekazanego do ZUS wynika, że przychód:
- nie będzie wyższy niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – świadczenie z FUS jest wypłacane w pełnej wysokości;
- przekroczy 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ale nie więcej niż 130% tej kwoty – świadczenie z FUS zostanie zmniejszone;
- będzie wyższy niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – świadczenie z FUS zostanie zawieszone.
Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłasza co kwartał Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Przykładowo w IV kwartale 2025 roku wynagrodzenie to wyniosło 9197,79 zł.
W celu ustalenia zmniejszenia emerytury lub renty ZUS w pierwszej kolejności od osiągniętego przychodu odejmuje tzw. niższą kwotę graniczną przychodu, wynoszącą 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Otrzymana różnica stanowi kwotę, o którą świadczenie zostaje obniżone. Jeżeli jednak wyliczona kwota przekracza maksymalną dopuszczalną kwotę zmniejszenia, emerytura lub renta zostaje pomniejszona jedynie do wysokości tego limitu.
Kwoty maksymalnego zmniejszenia ustalane są przy kolejnych waloryzacjach emerytur i rent. Od 1 marca 2026 roku wynoszą one:
- 989,41 zł – dla emerytury i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
- 742,10 zł – dla renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy,
- 841,05 zł – dla renty rodzinnej dla jednej osoby.
Zawieszone zostają emerytury i renty świadczeniobiorców, którzy osiągnęli przychód przekraczający 130% przeciętnego wynagrodzenia.
Przykład 1.
Osoba otrzymująca rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, w kwocie 2500 zł miesięcznie, osiąga miesięczny przychód ze stosunku pracy w wysokości 7000 zł. Odnosząc do tej kwoty wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale 2025 r., czyli 9197,79 zł, wykonujemy następujące obliczenia:
- 9197,79 zł × 70% = 6438,50 zł;
- 9197,79 zł × 130% = 11957,20 zł (zob. Komunikat Prezesa ZUS z 12 lutego 2026 roku w sprawie kwot przychodu odpowiadających 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za IV kwartał 2025 roku stosowanych przy zmniejszaniu albo zawieszaniu emerytur i rent, M.P. z 2026 roku poz. 209).
Jak wynika z powyższego, przychód ze stosunku pracy przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, lecz nie jest wyższy niż 130% tego wynagrodzenia. Renta nie zostaje zatem zawieszona, ale podlega zmniejszeniu o 561,50 zł, zgodnie z obliczeniem:
7000 zł – 6438,50 zł = 561,50 zł.
Zmniejszenie lub zawieszenie renty lub emerytury w przypadku osiągania określonego przychodu podczas pobierania tych świadczeń wynika z ich charakteru jako elementów systemu zabezpieczenia społecznego. Ustawodawca uznał, że ograniczenie świadczeń z FUS w takich sytuacjach jest zgodne z zasadami tego systemu, którego celem jest wspieranie osób, które nie są w stanie samodzielnie zaspokajać swoich potrzeb życiowych albo napotykają w tym zakresie istotne trudności.
