Kiedy przepisy o cenach transferowych nie mają zastosowania?

Przy transakcjach między podmiotami powiązanymi regulacje o podatkach dochodowych nakazują stosowanie stawek rynkowych. Warto jednak zaznaczyć, że ustawodawca przewidział konkretny katalog operacji gospodarczych, wobec których przepisy o cenach transferowych nie obowiązują i są całkowicie wyłączone ze standardowego reżimu dokumentacyjnego.

Podstawowe zasady rozliczeń a przepisy o cenach transferowych

Zgodnie z art. 11k ust. 1 Ustawy z 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: ustawa o CIT): podmioty powiązane są obowiązane do sporządzania lokalnej dokumentacji cen transferowych za rok obrotowy w celu wykazania, że ceny transferowe zostały ustalone na warunkach, które ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane.

W myśl art. 11k ust. 2 ustawy o CIT: lokalna dokumentacja cen transferowych jest sporządzana dla transakcji kontrolowanej o charakterze jednorodnym, której wartość, pomniejszona o podatek od towarów i usług, przekracza w roku obrotowym następujące progi dokumentacyjne:

1. 10 000 000 zł – w przypadku transakcji towarowej;
2. 10 000 000 zł – w przypadku transakcji finansowej;
3. 2 000 000 zł – w przypadku transakcji usługowej;
4. 2 000 000 zł – w przypadku innej transakcji niż określona w pkt 1–3.

Zgodnie z definicją przedstawioną w art. 11a ust. 1 pkt 6 ustawy o CIT transakcja kontrolowana oznacza: identyfikowane na podstawie rzeczywistych zachowań stron działania o charakterze gospodarczym, w tym przypisywanie dochodów do zagranicznego zakładu, których warunki zostały ustalone lub narzucone w wyniku powiązań.

W myśl natomiast art. 11c ust. 1–2 ustawy o CIT: podmioty powiązane są obowiązane ustalać ceny transferowe na warunkach, które ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane. Jeżeli w wyniku istniejących powiązań zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane, i w wyniku tego podatnik wykazuje dochód niższy (stratę wyższą) od tego, jakiego należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały, organ podatkowy określa dochód (stratę) podatnika bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań.

Na mocy art. 11l ust. 1 ustawy o CIT: wartość transakcji kontrolowanej, o której mowa w art. 11k ustawy odpowiada:

1. wartości kapitału – w przypadku pożyczki, kredytu lub depozytu;
2. wartości nominalnej – w przypadku emisji obligacji;
3. sumie gwarancyjnej – w przypadku poręczenia lub gwarancji;
4. wartości przypisanych przychodów lub kosztów – w przypadku przypisania dochodu (straty) do zakładu zagranicznego;
5. łącznej wartości wkładów wniesionych do spółki niemającej osobowości prawnej – w przypadku umowy takiej spółki;
6. wartości właściwej dla danej transakcji kontrolowanej – w przypadku pozostałych transakcji.

Jak wskazano w art. 11l ust. 2 ustawy o CIT: wartość transakcji kontrolowanej określa się na podstawie:

1. otrzymanych lub wystawionych faktur dotyczących danego roku podatkowego albo
2. umów lub innych dokumentów – w przypadku gdy faktura nie została wystawiona lub w przypadku transakcji finansowych, albo
3. otrzymanych lub przekazanych płatności – w przypadku gdy nie jest możliwe określenie tej wartości na podstawie pkt 1 i 2.

Natomiast zgodnie z art. 11l ust. 2a ustawy o CIT: wartość transakcji kontrolowanej, pomniejsza się o podatek od towarów i usług, z wyjątkiem podatku od towarów i usług, który zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług nie stanowi podatku naliczonego, oraz naliczonego podatku od towarów i usług, w tej części, w której zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty lub zwrot różnicy podatku od towarów i usług.

Transakcje wyłączone z zakresu stosowania przepisów o cenach transferowych

Katalog transakcji, do których nie mają zastosowania regulacje stanowiące o cenach transferowych, został określony w art. 11b ustawy CIT. Możemy w nim przeczytać, że przepisów rozdziału dot. cen transferowych nie stosuje się do:

1. transakcji kontrolowanych oraz transakcji, innych niż transakcje kontrolowane, w których cena lub sposób określenia ceny przedmiotu takiej transakcji wynika z przepisów ustaw lub wydanych na ich podstawie aktów normatywnych;
2. transakcji między Bankowym Funduszem Gwarancyjnym a instytucją pomostową lub do transakcji pomiędzy podmiotem zarządzającym aktywami a instytucją pomostową, w rozumieniu Ustawy z 10 czerwca 2016 roku o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji;
3. transakcji między uczelnią medyczną w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 13 Ustawy z 15 kwietnia 2011 roku o działalności leczniczej a podmiotem leczniczym, o którym mowa w art. 6 ust. 6 tej ustawy;
4. transakcji zawieranych przez spółkę specjalnego przeznaczenia, o której mowa w Ustawie z 4 grudnia 2025 roku o szczególnych zasadach realizacji zadań związanych z inwestycją w zakresie bezpieczeństwa i obronności realizowaną w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, w ramach działalności realizującej cele określone dla tej spółki w przepisach tej ustawy.

Należy podkreślić, że w odniesieniu do powyższych transakcji przepisy o cenach transferowych w ogóle nie znajdują zastosowania. Sytuację tę należy wyraźnie odróżnić od transakcji kontrolowanych, które są jedynie zwolnione z obowiązku sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transferowych na podstawie art. 11n ustawy o CIT. W tym drugim przypadku, choć ustawodawca przewidział katalog zwolnień z obowiązków dokumentacyjnych, w żaden sposób nie uchyla to konieczności zachowania rynkowych warunków transakcji, wynikających z art. 11c ustawy.

Odnosząc się zaś do przypadków wymienionych w art. 11b ustawy, można wskazać, że w myśl pkt 1 przepisy o cenach transferowych nie mają zastosowania do tych transakcji, w których cena lub sposób określenia ceny przedmiotu takiej transakcji wynika z przepisów ustaw lub wydanych na ich podstawie aktów normatywnych.

Przykładowo art. 47 ust. 1 i 2 Ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne stanowi, że: przedsiębiorstwa energetyczne posiadające koncesje ustalają taryfy dla paliw gazowych i energii, które podlegają zatwierdzeniu przez Prezesa URE, oraz proponują okres ich obowiązywania. Przedsiębiorstwa energetyczne posiadające koncesje przedkładają Prezesowi URE taryfy oraz ich zmiany z własnej inicjatywy nie później niż w terminie dwóch miesięcy przed upływem okresu obowiązywania taryfy poprzedniej lub na żądanie Prezesa URE. Prezes URE zatwierdza taryfę bądź odmawia jej zatwierdzenia w przypadku stwierdzenia niezgodności taryfy z zasadami i przepisami, o których mowa w art. 44–46.

Nawiązując do powyższych przepisów, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 10 grudnia 2024 roku (nr 0111-KDIB1-1.4010.680.2024.1.MF) wskazał:

Zatem, skoro obowiązek wypłaty przez Podmiot Powiązany na rzecz Państwa Spółki kwot odpowiadających taryfie dla [...] wynika wprost z Decyzji wydanej przez Prezesa URE w związku z art. 47 Ustawy Prawo energetyczne, to transakcje te są objęte normą omawianego przepisu, tj. art. 11b pkt 1 ustawy o CIT. Tym samym istnieje możliwość wyłączenia ww. transakcji spod uregulowań rozdziału 1a ustawy o CIT, na podstawie art. 11b pkt 1 tej ustawy.

Z uwagi na spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 11b pkt 1 ustawy o CIT, nie jesteście Państwo zobowiązani do sporządzenia dokumentacji cen transferowych, w odniesieniu do Transakcji kontrolowanej, której warunki stosowane pomiędzy podmiotami powiązanymi są ustalone na podstawie taryfy dotyczącej usług [...], zatwierdzanej przez Prezesa URE w drodze decyzji wydawanej na podstawie przepisów ustawy – Prawo energetyczne.

Podsumowując, jeżeli dana transakcja jest wymieniona w katalogu określonym w art. 11b ustawy o CIT, to podmioty powiązane dokonujące takiej transakcji kontrolowanej nie mają żadnych obowiązków dokumentacyjnych czy też informacyjnych w zakresie związanym z cenami transferowymi.