Powszechnie wiadomo, że pracownikom przysługuje prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego, jednak sytuacja osób zatrudnionych na umowie cywilnoprawnej wygląda nieco inaczej. Czy w trakcie pobierania świadczenia możliwa jest kontynuacja pracy w tej samej firmie i jak wygląda w tym przypadku umowa zlecenie a zasiłek macierzyński? Poniżej wyjaśniamy kluczowe formalności i zasady ubezpieczeniowe.
Obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym a umowa zlecenia – podstawowe zasady
Regulacje prawne dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym w przypadku osób będących zleceniobiorcami zostały zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.), zwanej dalej “ustawą systemową”.
Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej (RP) są m.in.: osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osobami z nimi współpracującymi. Osoby te nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat.
Ponadto obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze RP są osobami przebywającymi na urlopach wychowawczych lub pobierającymi zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego (art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy systemowej).
Ubezpieczenie chorobowe osób będących zleceniobiorcami
Podleganie ubezpieczeniu chorobowemu oraz korzystanie ze świadczeń pieniężnych związanych z macierzyństwem zostało unormowane w przepisach ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2026 r. poz. 854), zwanej w dalszej części “ustawą zasiłkową”.
Jak już wcześniej wspomniano, zleceniobiorcy mogą nabyć prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, w tym do zasiłku macierzyńskiego.
Przepisy ustawy zasiłkowej zakładają, że tytułem ubezpieczenia chorobowego jest nie tylko zatrudnienie, ale także inna działalność, której podjęcie rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności w rozumieniu przepisów ustawy systemowej. W tym zakresie zatem dotyczy to osób będących zleceniobiorcami.
Przykład 1.
Zleceniobiorczyni wykonuje na rzecz podmiotu zatrudniającego czynności zlecone. Z tytułu zawarcia umowy zlecenia podlega ona ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Ponadto zgłosiła się dobrowolnie do ubezpieczenia chorobowego. W czasie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu zleceniobiorczyni urodziła dziecko. Okres wspomnianego ubezpieczenia jest krótszy niż 90 dni, nie przeszkadza to jednak temu, aby ubezpieczona mogła skorzystać z zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka.
Wobec powyższego osobie wykonującej zlecenie przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego, jeżeli w okresie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego urodziła dziecko.
Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego (art. 29a ust. 1 ustawy zasiłkowej).
Jakie dokumenty należy uwzględnić w przypadku ubiegania się przez zleceniobiorcę o zasiłek macierzyński?
Przykład 2.
Płatnik zatrudnia ubezpieczoną na umowę zlecenia. Osoba ta podlega ubezpieczeniu chorobowemu na zasadzie dobrowolności. W związku z urodzeniem dziecka w okresie trwania tego ubezpieczenia zleceniobiorczyni zamierza skorzystać z zasiłku macierzyńskiego. W takiej sytuacji osoba wykonująca zlecenie przekazuje odpowiednie dokumenty, a następnie zleceniodawca (płatnik) składa je w ZUS.
Oznacza to konieczność złożenia:
- wniosku o zasiłek macierzyński na formularzu ZUS ZAM (Wniosek o zasiłek macierzyński),
- skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka,
- formularza ZUS Z-3a (Zaświadczenie płatnika składek dotyczące osób ubezpieczonych niebędących pracownikami),
- oświadczenia drugiego rodzica o braku zamiaru korzystania z zasiłku macierzyńskiego.
Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne pobierające zasiłek macierzyński, przy czym składki na te ubezpieczenia są finansowane z budżetu państwa.
Zasiłek macierzyński z tytułu zlecenia i dalsze wykonywanie zlecenia w tym samym podmiocie zatrudniającym
W świetle omawianej tematyki istotną kwestią są zasady dalszego wykonywania zlecenia w tym samym podmiocie zatrudniającym przez ubezpieczoną, która korzysta z zasiłku macierzyńskiego przyznanego w okresie zlecenia realizowanego dla ww. podmiotu.
Przykład 3.
Ubezpieczona była zatrudniona w firmie na umowę zlecenia i zgłosiła się w tym czasie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W tym okresie urodziła dziecko i nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu. Osoba ta wystąpiła do zleceniodawcy z propozycją dalszego wykonywania zlecenia podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego. Czy nie ma przeszkód, aby zleceniodawca wyraził zgodę na ofertę zleceniobiorczyni?
Takie rozwiązanie jest korzystne dla obu stron, bowiem zleceniodawca może dalej korzystać z usług ubezpieczonej, której obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń emerytalnego i rentowego jest zasiłek macierzyński (składki w tym zakresie są finansowane przez państwo).
W odniesieniu do umowy zlecenia obowiązkowa jest jedynie składka na ubezpieczenie zdrowotne.
Przykład 4.
Ubezpieczona pobiera zasiłek macierzyński – nabyła prawo do tego świadczenia z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, do którego przystąpiła w trakcie trwania umowy zlecenia w zakładzie pracy. W przypadku dalszego wykonywania zlecenia w wymienionym podmiocie zatrudniającym płatnik powinien dokonać wyrejestrowania ubezpieczonej, a następnie należy ponownie zgłosić osobę wykonującą zlecenie za pośrednictwem formularza ZUS ZZA (zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego/zgłoszenie zmiany danych). W tym przypadku należy wykorzystać kod 04 11 (osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług). Wynika to z faktu, że od umowy zlecenia w tej sytuacji wymagana jest tylko składka zdrowotna.
Umowa zlecenie a zasiłek macierzyński – jak wyglądają zasady ubezpieczeń
Zleceniobiorcy mogą nabyć prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, w tym do zasiłku macierzyńskiego, w związku z czym osobie wykonującej zlecenie przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego, jeżeli w okresie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego urodziła dziecko. Osoba pobierająca zasiłek macierzyński otrzymany w związku z umową zlecenia może nadal wykonywać wskazaną umowę u tego samego zleceniodawcy. Rodzi to określone konsekwencje w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym.