Przedsiębiorcy z orzeczoną niepełnosprawnością mają prawo do korzystania z licznych ulg i zwolnień w opłacaniu składek. Szczególne udogodnienia, dedykowane tej grupie, dotyczą składek na ubezpieczenie zdrowotne. Dzięki nim w określonych sytuacjach możliwe jest znaczne obniżenie lub nawet całkowite zwolnienie z obowiązku opłacania tej daniny. W artykule wyjaśniamy, jak wyglądają wakacje składkowe niepełnosprawnego przedsiębiorcy.
Ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorcy
Osoby prowadzące działalność pozarolniczą, w tym pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów Ustawy z 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych (z wyjątkiem osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 tej ustawy, tj. osób korzystających z tzw. ulgi na start), oraz osoby z nimi współpracujące, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).
Obowiązek ten jest powiązany ze wpisem do ewidencji działalności gospodarczej. Powstaje on z dniem wskazanym przez przedsiębiorcę jako data rozpoczęcia działalności, a nie z datą jej faktycznego podjęcia. Obowiązek ubezpieczenia ulega zawieszeniu na czas przerwy w prowadzeniu działalności, pod warunkiem zgłoszenia tego faktu do ewidencji. Zawieszenie oraz wznowienie działalności następują na wniosek przedsiębiorcy, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2025 roku, II GSK 2000/24).
W przypadku większości ubezpieczonych stopa procentowa składki na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy jej wymiaru (dochodu z działalności gospodarczej). Wyjątek stanowią osoby prowadzące pozarolniczą działalność, które opłacają podatek dochodowy w formie podatku liniowego – w ich przypadku stawka ta wynosi 4,9%. Jeżeli jednak dochód takiego przedsiębiorcy w danym miesiącu nie przekracza 75% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku, to wysokość składki zdrowotnej ustala się jako 9% od kwoty równej 75% płacy minimalnej.
Składka na ubezpieczenie zdrowotne jest niepodzielna. W szczególności nie pomniejsza się jej:
proporcjonalnie do liczby dni podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w danym miesiącu kalendarzowym,
za okresy pobierania zasiłków przyznanych z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego,
za okresy pobierania zasiłku macierzyńskiego z ubezpieczenia z tytułu pozarolniczej działalności.
Trzy stopnie niepełnosprawności
W art. 4 ust. 1–3 Ustawy z 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wyróżniono następujące stopnie niepełnosprawności:
znaczny – osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolne do pracy albo zdolne do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagające w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji;
umiarkowany – osoby z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolne do pracy albo zdolne do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagające czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych;
lekki – osoby o naruszonej sprawności organizmu powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy w porównaniu do zdolności, jaką wykazują osoby o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mające ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.
Jak wynika z powyższego, ustawodawca charakteryzuje niepełnosprawność za pomocą trzech elementów:
biologicznego (zdrowotnego) w postaci naruszenia sprawności organizmu,
społecznego, pojmowanego jako niezdolność do wypełniania ról społecznych i
ekonomicznego (zawodowego), będącego szczególną postacią niezdolności do wypełniania ról społecznych (postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2025 roku, II USK 99/25).
Z uwagi na nasilenie wspomnianych deficytów w życiu osób z niepełnosprawnościami przepisy przyznają szczególne uprawnienia zwykle osobom zaliczonym do znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nie wyposażając w nie osób z lekkim stopniem niepełnosprawności (np. uprawnienia pracownicze w zakresie czasu pracy – niższe normy dobowa i tygodniowa). Takie rozróżnienie zastosowano też w zakresie ulg w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Wakacje składkowe niepełnosprawnego przedsiębiorcy
Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, zaliczona do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, nie opłaca składki na ubezpieczenie zdrowotne, jeżeli:
uzyskuje przychody z tego tytułu prowadzenia tej działalności w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub
opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej (art. 82 ust. 9 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).
Kwoty najniższej emerytury ogłaszane są w komunikatach Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w Monitorze Polskim.
Przykład 1.
W grudniu 2025, styczniu i lutym 2026 roku osoba z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, osiągała miesięczne przychody w wysokości odpowiednio: 820 zł, 910 zł i 1060 zł. W tym czasie najniższa emerytura wynosiła 1878,91 zł (Komunikat Prezesa ZUS z 18 lutego 2025 roku, M.P. z 2025 r. poz. 152). W związku z tym ten przedsiębiorca był zwolniony z opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2025 roku i styczeń 2026 r., gdyż wtedy jego przychody nie przekraczały 50% najniższej emerytury. Natomiast zwolnienie nie objęło lutego 2026 roku, ponieważ w tym miesiącu osiągnięty przychód był wyższy niż 50% najniższej emerytury.
Drugie udogodnienie, z którego może skorzystać osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą zaliczona do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, zostało wskazane w art. 82 ust. 10 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W tym artykule wskazano, że jeżeli taka osoba uzyskuje przychód rozliczany na zasadach określonych w art. 27 Ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (czyli na zasadach ogólnych, według skali podatkowej), to:
miesięczna składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana w wysokości nieprzekraczającej kwoty zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych należnej za miesiąc, za który opłacana jest składka, począwszy od miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym ubezpieczony został zaliczony do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności;
roczna składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana w wysokości nieprzekraczającej kwoty należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za dany rok kalendarzowy, jeżeli ubezpieczony był w tym okresie zaliczony do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności przez co najmniej jeden miesiąc.
Przykład 2.
Przedsiębiorca rozliczający przychód na zasadach określonych w art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w styczniu 2026 roku. Zatem miesięczną składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości nieprzekraczającej kwoty zaliczki podatkowej mógł opłacać od lutego 2026 roku.
Należy zaznaczyć, że w każdym z przypadków korzystania z wymienionych ulg w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoba do nich uprawniona nadal podlega temu ubezpieczeniu. Ma zatem obowiązek zgłoszenia się do ubezpieczenia oraz składania dokumentów rozliczeniowych, w których należy wykazywać składkę 0 zł.
