Kiedy ZUS podważy zasiłek w firmie założonej przed ciążą i jak obronić swoje prawa?

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

Prowadzenie działalności gospodarczej w czasie ciąży nie jest zakazane. Przepisy nie stawiają granic także, jeśli chodzi o możliwość założenia działalności bezpośrednio przed ciążą. Z drugiej strony ZUS ma prawo zakwestionować ubezpieczenie przyszłej matki, jeśli firma nie jest faktycznie prowadzona. Warto zatem wiedzieć, kiedy ZUS podważy zasiłek w firmie założonej przed ciążą i czy ciąża jest czynnikiem warunkującym skuteczność opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

Firma przed ciążą – czy rejestracja jest bezpieczna?

Samo założenie działalności gospodarczej przed zajściem w ciążę, także na krótko przed planowanym skorzystaniem ze świadczeń, nie jest zakazane. Wpis do CEIDG nie przesądza jednak o podleganiu ubezpieczeniom społecznym. Decydujące znaczenie ma to, czy działalność była rzeczywiście wykonywana, z uwzględnieniem jej charakteru, podjętych czynności oraz okoliczności towarzyszących rozpoczęciu i prowadzeniu firmy. Krótki okres pomiędzy rejestracją firmy a wnioskiem o świadczenia z ubezpieczenia chorobowego związanego z ciążą nie uprawnia jednak ZUS do automatycznego wyłączenia ubezpieczonej z systemu ubezpieczeń. Może jednak skutkować wszczęciem postępowania wyjaśniającego wobec kobiety, a w niektórych przypadkach zakwestionowaniem zasadności założenia działalności przed zajściem w ciążę.

Przykład 1.

Pani Karolina zarejestrowała w CEIDG jednoosobową działalność w zakresie projektowania wnętrz w marcu, nawiązując pierwsze kontakty branżowe i kupując oprogramowanie. W maju dowiedziała się o ciąży, a w lipcu ze względu na powikłania zdrowotne otrzymała od lekarza zaświadczenie e-ZLA. Po złożeniu wniosku o zasiłek chorobowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie wyjaśniające i od razu wydał decyzję wyłączającą ją z ubezpieczeń od dnia rejestracji, argumentując to zbyt krótkim okresem prowadzenia firmy przed wystąpieniem o świadczenie. Czy powstanie niezdolności do pracy w związku z ciążą po upływie zaledwie kilku miesięcy od rozpoczęcia działalności daje ZUS prawo do zakwestionowania tytułu ubezpieczenia wyłącznie na podstawie krótkiego okresu aktywnego prowadzenia firmy?

ZUS nie ma prawa wyłączyć ubezpieczonej z ubezpieczeń społecznych wyłącznie z powodu krótkiego czasu działania firmy na rynku przed wystąpieniem ciąży Pani Karoliny. Samo dążenie do uzyskania ochrony ubezpieczeniowej i świadczeń w razie niezdolności do pracy jest w pełni legalne. ZUS może podważyć tytuł ubezpieczenia tylko wtedy, gdy wykaże brak faktycznego wykonywania czynności zarobkowych i organizacyjnych. W tym zakresie organ jest uprawniony do wszczęcia postępowania wyjaśniającego.

Ciąża a pozorna działalność gospodarcza – kiedy ZUS podważy zasiłek w firmie założonej przed ciążą?

Czasami zdarza się, że kobiety decydują się na założenie firmy, wiedząc, że uzyskają świadczenia społeczne w związku z zajściem w ciążę. Takie działanie może nosić znamiona pozorności, szczególnie gdy kobieta planuje potomstwo i ma to związek z założeniem nowej działalności. W kontekście ubezpieczeń społecznych pozorność oznacza stwarzanie otoczeniu zewnętrznemu złudzenia prowadzenia firmy bez rzeczywistych intencji takiego działania oraz bez faktycznego realizowania usług czy sprzedaży.

O pozorności nie decyduje rozmiar przedsięwzięcia ani brak osiągnięcia zysku w pierwszych miesiącach, lecz całkowity brak realnych czynności związanych z prowadzeniem zadeklarowanej działalności. Sam wpis w rejestrze CEIDG oraz złożenie zgłoszenia ZUS ZUA mają charakter deklaratoryjny – tworzą ramę, która bez rzeczywistego świadczenia usług pozostaje bezskuteczna na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych. To z kolei pozwala ZUS podważyć prowadzoną działalność, a w efekcie także odebrać świadczenia z ubezpieczeń społecznych, które byłyby już wypłacone kobiecie w ciąży.

Przykład 2.

Pani Helena założyła jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie usług doradczych i zgłosiła się do ZUS z maksymalną deklarowaną podstawą wymiaru składek. Następnego dnia po opłaceniu pierwszej składki złożyła zwolnienie lekarskie z powodu ciąży. W toku kontroli okazało się, że Pani Helena nie zgromadziła żadnych narzędzi pracy, nie stworzyła ofert swoich usług, nie przeprowadziła ani jednej rozmowy z potencjalnymi klientami i nie poniosła żadnych kosztów działalności. Czy w opisanej sytuacji ZUS może wydać decyzję stwierdzającą brak podlegania ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 83 Kodeksu cywilnego z uwagi na pozorność dokonanych czynności?

Tak, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w opisanej sytuacji wydać decyzję o braku podlegania ubezpieczeniom przez Panią Helenę. Sam wpis do CEIDG i formalne zgłoszenie do ubezpieczeń nie powodują powstania tytułu ubezpieczeniowego, jeśli nie towarzyszy im faktyczne wykonywanie działalności gospodarczej. O obowiązku ubezpieczeń decyduje realne prowadzenie firmy, a nie dopełnienie formalności rejestrowych. Brak jakichkolwiek przejawów aktywności gospodarczej oznacza, że czynność miała charakter pozorny.

Wykazanie faktycznego prowadzenia działalności wymaga od ubezpieczonej zgromadzenia spójnego materiału dowodowego. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Co prawda podczas postępowania wyjaśniającego ZUS obowiązany jest do zebrania materiału z urzędu, jednak po wydaniu decyzji odmownej i zaskarżeniu jej do sądu przez kobietę, ciężar ten obciąży przedsiębiorcę. Przed sądem to bowiem strona odwołująca się musi udowodnić, że jej działalność spełniała wymogi z art. 3 Prawa przedsiębiorców. Ocena materiału opiera się przy tym na wszechstronnym rozważeniu faktów – od śladów cyfrowych po zeznania świadków.

Przykład 3.

Pani Ewa uruchomiła przed zajściem w ciążę jednoosobowe studio fotograficzne. Przyjęła trzy zlecenia na sesje zdjęciowe, zakupiła obiektyw oraz prowadziła profil firmowy w mediach społecznościowych. ZUS wydał decyzję wyłączającą ją z ubezpieczeń, twierdząc, że przychody były zbyt niskie, a zlecenia mogły zostać sfałszowane. Jakimi konkretnymi środkami dowodowymi Pani Ewa może obalić przed sądem zarzuty ZUS?

Pani Ewa może przedstawić wyciągi z rachunku bankowego potwierdzające wpłaty od klientów, pliki z wykonanymi zdjęciami, korespondencję e-mailową z klientami ustalającą warunki sesji, fakturę zakupu sprzętu oraz wnieść o przesłuchanie klientów w charakterze świadków. Ciągłość działalności nie wymaga codziennego generowania zysku, lecz gotowości do świadczenia usług i podejmowania czynności organizacyjnych. Dowody te mogą skutecznie podważyć stanowisko i decyzję ZUS.

Czasowa niezdolność do pracy w czasie ciąży

Wystąpienie niezdolności do pracy w okresie ciąży, potwierdzone zaświadczeniem lekarskim e-ZLA, stawia przed kobietą prowadzącą własną działalność gospodarczą istotne wyzwanie natury prawnej i organizacyjnej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa wykonywanie pracy zarobkowej lub podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia w okresie orzeczonej niezdolności do pracy skutkuje surową sankcją – utratą prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy. Od 13 kwietnia 2026 r. przepis wprost wyłącza z pojęcia pracy zarobkowej czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności.

Sankcja ta wymaga jednak jednoznacznego i precyzyjnego rozgraniczenia osobistego świadczenia usług zarobkowych od sporadycznych i wymuszonych okolicznościami czynności o charakterze zachowawczym. Prowadzący działalność gospodarczą – w przeciwieństwie do pracownika etatowego – nie ma możliwości całkowitego wyłączenia się z obrotu prawnego, gdyż jako osoba fizyczna ponosi pełną odpowiedzialność majątkową za zobowiązania firmy. Nałożenie absolutnego zakazu podejmowania jakichkolwiek działań zawodowych groziłoby bezpośrednim wyrządzeniem znacznej szkody majątkowej (np. poprzez brak opłacenia czynszu, utratę ciągłości umów czy sankcje podatkowe). Tym samym podpisanie rocznych deklaracji podatkowych, opłacenie stałych rachunków eksploatacyjnych czy opublikowanie informacji o przerwie w świadczeniu usług stanowią jedynie wyraz wykonywania obowiązku należytej staranności przedsiębiorcy. Tego typu akty zachowawcze nie noszą znamion ciągłego zarobkowania i nie uprawniają organu rentowego do pozbawienia ubezpieczonej prawa do świadczeń chorobowych.

Przykład 4.

Pani Elwira prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie doradztwa podatkowego. W szóstym miesiącu ciąży, ze względu na powikłania zdrowotne zagrażające zdrowiu dziecka, otrzymała zwolnienie lekarskie e-ZLA z zaleceniem leżenia. W trakcie trwania zwolnienia i pobierania zasiłku chorobowego Pani Elwira zalogowała się do systemu bankowego ze swojego telefonu i wykonała przelew za czynsz najmu lokalu biurowego oraz abonament za oprogramowanie księgowe, a także podpisała podpisem kwalifikowanym plik JPK_V7M swojej firmy i przesłała go do urzędu skarbowego. ZUS, w toku weryfikacji operacji na koncie firmowym oraz logowań w systemie KAS, zajął stanowisko, że ubezpieczona prowadziła aktywność gospodarczą w okresie orzeczonej niezdolności do pracy i wydał decyzję nakazującą zwrot pobranego zasiłku chorobowego za cały miesiąc wraz z odsetkami. Czy wykonanie przelewów na opłacenie stałych kosztów firmowych oraz przesłanie obowiązkowych deklaracji podatkowych w trakcie przebywania na zwolnieniu lekarskim w ciąży stanowi wykonywanie pracy zarobkowej i uprawnia ZUS do odebrania prawa do świadczeń?

Nie, opłacenie stałych kosztów eksploatacyjnych oraz zrealizowanie bezwzględnych obowiązków sprawozdawczych wobec organów skarbowych w trakcie przebywania na zwolnieniu lekarskim nie stanowi wykonywania pracy zarobkowej i nie uzasadnia pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego. Czynności te mają charakter wyłącznie zachowawczy, wynikający z obciążającego przedsiębiorcę cywilnoprawnego obowiązku należytej staranności oraz dbałości o niepowstanie szkody w majątku firmy.

Podsumowanie

Rejestracja działalności gospodarczej oraz opłacanie wyższych składek na ubezpieczenia społeczne nawet na krótko przed zajściem w ciążę lub przed przejściem na zwolnienie lekarskie są w pełni legalne. Kluczowym warunkiem jest jednak to, aby działalność była rzeczywiście wykonywana, a nie stworzona jedynie dla pozoru. W przypadku kontroli ZUS musi wykazać brak realnej aktywności gospodarczej, a w sporze przed sądem to przedsiębiorca powinien udowodnić, że firmę faktycznie prowadził – przedstawiając dowody pracy, takie jak faktury, przelewy, rozmowy z klientami czy dokumenty podatkowe. Istotną kwestią jest także czas niezdolności do pracy w trakcie ciąży – choć kobieta przebywająca na zwolnieniu lekarskim nie może osobiście świadczyć usług ani zarobkować, ma pełne prawo wykonywać drobne czynności formalne niezbędne do utrzymania firmy, takie jak opłacenie czynszu czy wysłanie deklaracji do urzędu skarbowego, bez ryzyka utraty świadczeń z ZUS.

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów