Sytuacja prawna pracownika przebywającego na urlopie bezpłatnym charakteryzuje się tym, że choć stosunek pracy nadal trwa, to większość praw oraz obowiązków ulega zawieszeniu. W tym okresie ustają pracownicze ubezpieczenia społeczne, dlatego prawidłowy ZUS zleceniobiorcy a urlop bezpłatny na etacie staje się kluczową kwestią przy zawieraniu nowej umowy zlecenia.
Ubezpieczenia społeczne pracownika i zleceniobiorcy
Pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniom:
1) emerytalnemu,
2) rentowym,
3) chorobowemu,
4) wypadkowemu.
Natomiast osobę zatrudnioną na podstawie umowy zlecenia obejmują obowiązkowe ubezpieczenia:
1) emerytalne,
2) rentowe,
3) wypadkowe.
Ubezpieczenie chorobowe jest dla zleceniobiorcy dobrowolne.
W przepisach o ubezpieczeniach społecznych za pracownika uważa się osobę:
1) pozostającą w stosunku pracy;
2) wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.
Zatem jeżeli umowa zlecenia zawarta jest z pracodawcą zleceniobiorcy lub jest wykonywana na rzecz jego pracodawcy, to zleceniobiorca z tytułu zawarcia umowy zlecenia podlega ubezpieczeniom społecznym jak pracownik.
ZUS zleceniobiorcy a urlop bezpłatny na etacie przy umowie z innym podmiotem
Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o pracę, spełniająca jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż pracodawca, jest obejmowana obowiązkowo tymi ubezpieczeniami wyłącznie ze stosunku pracy, jeżeli wynagrodzenie ze stosunku pracy w przeliczeniu na okres miesiąca jest wyższe niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę. Powyższe oznacza, iż po stronie zleceniodawcy brak w takiej sytuacji obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu umów zlecenia, które jego pracownicy zawierają z podmiotem trzecim (pismo z dnia 31 sierpnia 2023 r. Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, DI/100000/43/523/2023).
Urlop bezpłatny
Na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej, pracodawca może udzielić mu urlopu bezpłatnego. Okresu tego urlopu nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Przy udzielaniu urlopu bezpłatnego, dłuższego niż 3 miesiące, strony mogą przewidzieć dopuszczalność odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn. Przepisy szczególne mogą odmiennie regulować zasady udzielania urlopu bezpłatnego.
Udzielenie urlopu bezpłatnego następuje w wyniku zawarcia między pracownikiem a pracodawcą swoistej umowy – konieczne jest bowiem zgodne oświadczenie obu stron o woli z jednej strony – korzystania, a z drugiej – udzielenia urlopu. Pracownik nie ma przy tym obowiązku podania przyczyn ubiegania się o urlop bezpłatny, zaś pracodawca nie musi mu tego urlopu udzielić, nie jest też zobowiązany do wskazania przyczyn, które zadecydowały o odmowie jego udzielenia. Pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego, co należy rozumieć jako pozostawienie tej sprawy swobodnemu uznaniu pracodawcy. W konsekwencji decyzja odmowna pracodawcy nie podlega ocenie organów kontrolujących przestrzeganie prawa, a zwłaszcza organów rozpatrujących spory ze stosunku pracy, chyba że postępowaniu pracodawcy można by przypisać naruszenie zasady niedyskryminacji albo zasady równego traktowania pracowników. Udzielenie urlopu bezpłatnego oznacza, że pracodawca na wniosek pracownika zobowiązuje się zwolnić go z obowiązku wykonywania pracy przez określony czas, a pracownik rezygnuje z korzystania z prawa wykonywania tej pracy w ustalonym okresie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 r., I PK 559/02).
Okres urlopu bezpłatnego stanowi przerwę w zatrudnieniu. Mimo że w czasie korzystania z takiego urlopu stosunek pracy trwa, to jednak okresu tego urlopu nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Oznacza to negatywny wpływ omawianego urlopu zarówno na nabywanie określonych uprawnień, jak i ustalenie ich wymiaru, jeżeli wymiar ten jest uzależniony od stażu pracy pracownika. Urlop bezpłatny nie ma cech niewykonywania pracy podobnych do okresu zwolnienia lekarskiego czy urlopu wypoczynkowego. Stanowi zatem czas swoistego zawieszenia stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2023 r., III USKP 26/23).
ZUS zleceniobiorcy a urlop bezpłatny na etacie
W okresie urlopu bezpłatnego pracownik nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu pozostawania w stosunku pracy u pracodawcy, który udzielił tego urlopu. Pracownik w okresach urlopu bezpłatnego może natomiast podlegać ubezpieczeniu z innego tytułu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2024 r., III AUa 929/23).
Zagadnienie objęcia ubezpieczeniami społecznymi osoby będącej zleceniobiorcą, w okresie, w którym pozostaje ona w stosunku pracy, lecz korzysta z urlopu bezpłatnego, wyjaśniono w piśmie z dnia 13 października 2022 r. Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, WPI/200000/43/1080/2022. Przedmiotem analizy przeprowadzonej przez Centralę ZUS był stan faktyczny, w którym zleceniobiorca złożył oświadczenie o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy u innego płatnika niż zleceniodawca, w wymiarze pełnego etatu, z wynagrodzeniem dwukrotnie przewyższającym kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Umowa zlecenia była wykonywana w firmie zleceniodawcy w czasie, w którym pracownik przebywał na urlopie bezpłatnym.
Katalog osób podlegających obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym ustawodawca określił w art. 6 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyliczenie tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczeń zawarte w tej ustawie ma charakter katalogu wyczerpującego, zamkniętego i nie podlega wykładni rozszerzającej. Z brzmienia omawianego przepisu wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. Stosownie zaś do art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy osoby, które są pracownikami, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom chorobowemu i wypadkowemu. Natomiast w myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osoby z nimi współpracujące. Osoby wskazane w art. 6 ust. 1 pkt 4 ubezpieczeniu chorobowemu podlegają dobrowolnie na mocy art. 11 ust. 2 wspomnianej ustawy.
Pracownik obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz chorobowemu i wypadkowemu – od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku, jednak z wyłączeniem okresów urlopów bezpłatnych. W przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wskazano urlopu bezpłatnego jako obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń emerytalnego i rentowego. W konsekwencji uznać należy, że w okresie przebywania przez pracownika na urlopie bezpłatnym nie zachodzi obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu stosunku pracy, ale wówczas powstanie obowiązek odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy zlecenia; tak więc zleceniodawca jako płatnik składek winien zgłosić do ubezpieczeń społecznych zleceniobiorcę i odprowadzić za niego składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu zawartej z nim umowy zlecenia.
W omawianym piśmie Centrali ZUS wskazano, że osoba, która w trakcie urlopu bezpłatnego zostanie zatrudniona na podstawie umowy zlecenia przez podmiot, z którym pozostaje w stosunku pracy, podlega ubezpieczeniom społecznym na zasadach ogólnych określonych dla zleceniobiorców. W czasie urlopu bezpłatnego nie jest ona traktowana jako pracownik (stosunek pracy ulega zawieszeniu); aktywnym tytułem ubezpieczenia pozostaje wówczas tylko umowa zlecenia. Podobnie wygląda sytuacja osoby, która w trakcie urlopu bezpłatnego podejmie zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia w innym podmiocie niż pracodawca i w ramach tej umowy będzie wykonywała pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Będzie ona podlegała ubezpieczeniom jako zleceniobiorca. Również w przypadku, w którym pracownik przebywający na urlopie bezpłatnym wykonuje umowę zlecenia zawartą z innym podmiotem niż jego pracodawca, a objęte umową czynności nie są świadczone na rzecz pracodawcy, zostaje ubezpieczony jako zleceniobiorca. Zleceniodawca jako płatnik składek winien zgłosić do ubezpieczeń społecznych zleceniobiorcę i odprowadzić za niego składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu zawartej z nim umowy zlecenia.
Polecamy:
