Obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne wspólników spółki jawnej to temat budzący wątpliwości, zwłaszcza w sytuacji ogłoszenia upadłości firmy. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) wydał niedawno decyzję w tej sprawie, odpowiadając na pytania wspólnika spółki w upadłości. Jakie wnioski wynikają z interpretacji NFZ i jakie uzasadnienie dla swojego stanowiska przedstawił organ? Wyjaśniamy kluczowe rozstrzygnięcia.
Stan faktyczny przedstawiony we wniosku skierowanym do Prezesa NFZ o wydanie decyzji
We wniosku z 25 kwietnia 2024 roku wspólnik znajdującej się w stanie upadłości likwidacyjnej spółki jawnej (zwany dalej „Wnioskodawcą”) zwrócił się do Prezesa NFZ o interpretację indywidualną w zakresie przepisów dotyczących podlegania przez Wnioskodawcę oraz przez drugiego wspólnika spółki – żonę Wnioskodawcy – ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Wnioskodawca wskazał, że wraz z żoną są wspólnikami spółki jawnej. 2 października 2023 roku sąd rejonowy zamieścił w Krajowym Rejestrze Zadłużonych prowadzonym przez Ministerstwo Sprawiedliwości obwieszczenie o ogłoszeniu upadłości wskazanej spółki.
Wnioskodawca wraz z żoną nabył uprawnienia emerytalne w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego.
W związku z ogłoszeniem upadłości oraz art. 75 ust. 1 Ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe („Prawo upadłościowe”), a także stanem zdrowia i wiekiem Wnioskodawca zaprzestał wraz z żoną prowadzenia działalności gospodarczej.
Majątkiem spółki jawnej małżeństwa zarządza i jej sprawy prowadzi ustanowiony przez sąd rejonowy syndyk.
Ubezpieczenie zdrowotne wspólników spółki jawnej – pytania skierowane do Prezesa NFZ
W świetle przedstawionych powyżej okoliczności Wnioskodawca postawił we wniosku skierowanym do Prezesa NFZ następujące pytania:
- Czy ogłoszenie upadłości spółki jawnej zarejestrowanej w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) skutkuje wobec jej wspólników, nieprowadzących innej działalności gospodarczej, zarejestrowanych również indywidualnie w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, wygaśnięciem obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, czy też obowiązek ten nadal istnieje?
- Kiedy wygasł obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego?
- Czy do wspólników spółki jawnej, po ogłoszeniu jej upadłości, a przed wykreśleniem spółki z KRS albo zbyciem ogółu praw i obowiązków w spółce znajduje zastosowanie art. 13 pkt 4, czy art. 13 pkt 4b Ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych („s.u.s.”)?
- Czy w przypadku ogłoszenia upadłości spółki jawnej i braku spełnienia przesłanek z art. 13 pkt 4b s.u.s. zwolnienie wspólnika spółki z obowiązku odprowadzenia składki zdrowotnej możliwe jest wyłącznie w trybie zawieszenia działalności, o którym mowa w art. 23 Ustawy z dnia 6 marca 2018 roku — Prawo przedsiębiorców („Prawo przedsiębiorców”)?
W ocenie Wnioskodawcy, z uwagi na treść art. 75 ust. 1 Prawa upadłościowego w związku z art. 13 pkt 4 s.u.s., wygasł obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne, w związku z czym Wnioskodawca wraz z żoną zaprzestał opłacania składek na to ubezpieczenie za okres od października do grudnia 2023 roku.
Decyzja Prezesa NFZ w sprawie niepodlegania przez wspólników spółki jawnej w upadłości obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego
Odpowiedzi na pytania zadane przez Wnioskodawcę zostały udzielone przez Prezesa NFZ w Decyzji 16/2024/BP z 28 maja 2024 roku (NFZ-BP.5202.27.2024 2024), zwanej dalej „Decyzją”.
Prezes NFZ wskazał, że zgodnie z art. 13 pkt 4b s.u.s. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają m.in. wspólnicy spółki jawnej — od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów Prawa przedsiębiorców.
Wobec powyższego, na zasadzie art. 6 ust. 1 pkt 5 s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i art. 9 s.u.s., osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.
W konsekwencji tego na gruncie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych („ustawa zdrowotna”) wspólnik spółki jawnej jest uznawany za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą na potrzeby ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a w konsekwencji objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej.
Odnosząc się do stanowiska Wnioskodawcy, wskazać należy, że przepis art. 75 ust. 1 Prawa upadłościowego nie ma w przedstawionym stanie faktycznym zastosowania, a tym samym nie stanowi on przepisu szczególnego wyłączającego stosowanie art. 13 pkt 4b s.u.s.
W świetle przywołanego już art. 13 pkt. 4b s.u.s. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej oraz komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej — od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów Prawa przedsiębiorców.
„Literalna wykładnia przywołanego przepisu pozwala uznać, że utrata statusu wspólnika przez daną osobę następuje albo z dniem wykreślenia spółki z KRS, albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce (czyli udziałów, akcji). Jedyne wyłączenie spod obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym dotyczy sytuacji, w której doszło do zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej na podstawie przepisów Prawa przedsiębiorców” – wyjaśnił Prezes NFZ.
Instytucja zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej została uregulowana w odpowiednich przepisach Prawa przedsiębiorców (art. 22-25).
Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej polega na czasowym, dozwolonym przepisami prawa, zależnym wyłącznie od woli przedsiębiorcy, zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej, które jest okresem przerwy w wykonywaniu tej działalności przez danego przedsiębiorcę.
Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest zatem z założenia tymczasowe i uznaniowe — przeciwnie do upadłości likwidacyjnej, która kończy się wykreśleniem spółki z KRS. Zawieszenie działalności gospodarczej jest co do zasady uzależnione od woli samego przedsiębiorcy i nie zawsze jest związane z niewypłacalnością przedsiębiorcy. Z kolei podstawą ogłoszenia upadłości jest zgodnie z art. 10 Prawa upadłościowego niewypłacalność dłużnika (dłużnikiem jest przedsiębiorca w rozumieniu art. 5 ust. 1 Prawa upadłościowego albo jeden z podmiotów wymienionych w art. 5 ust. 2 tej ustawy, z wyłączeniem podmiotów wymienionych w art. 6 Prawa upadłościowego).
Ubezpieczenie zdrowotne wspólników spółki jawnej a konkluzja Prezesa NFZ
Wydając Decyzję, Prezes NFZ uznał stanowisko Wnioskodawcy przedstawione we wniosku dotyczące niepodlegania przez wspólników spółki jawnej będącej w upadłości obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego — za nieprawidłowe.
Dotychczasowe wyjaśnienia zawarte w uzasadnieniu Decyzji zawierają argumentację dowodzącą słuszności takiej tezy.
Jak wyjaśnił Prezes NFZ, „przepisy s.u.s. nie wprowadzają żadnych wyłączeń w przypadku ogłoszenia upadłości w przeciwieństwie do sytuacji, w której doszło do zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej”.
Oznacza to, że w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku Wnioskodawcy zastosowanie znajdą przepisy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy zdrowotnej w związku z art. 13 pkt 4b s.u.s.
W świetle przytoczonych powszechnie obowiązujących unormowań wspólnik spółki jawnej jest uznawany za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą na potrzeby ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Ubezpieczenie zdrowotne wspólników spółki jawnej będącej w upadłości. Podsumowanie
Wnioskodawca zwrócił się do Prezesa NFZ o interpretację indywidualną w zakresie przepisów dotyczących podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie postępowania upadłościowego. W ocenie kierującego pytanie obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne wygasł. Prezes NFZ nie zgodził się z taką interpretacją i uznał stanowisko Wnioskodawcy dotyczące niepodlegania przez wspólników spółki jawnej będącej w upadłości obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego — za nieprawidłowe. W Decyzji zawarto szczegółową argumentację potwierdzającą zasadność powyższego rozstrzygnięcia.
