Dźwięk syreny alarmowej oznacza dla członków Ochotniczej Straży Pożarnej konieczność natychmiastowego przerwania obowiązków, by nieść pomoc potrzebującym. W takich sytuacjach kluczowe staje się pytanie o zwolnienie od pracy na czas akcji w OSP, które budzi wątpliwości zarówno u zatrudnionych, jak i pracodawców. Czy szef ma obowiązek zwolnić pracownika na akcję ratowniczą? Kto pokrywa koszty takiej nieobecności i jak poprawnie ją dokumentować zgodnie z przepisami? Dźwięk syreny alarmowej oznacza dla członków Ochotniczej Straży Pożarnej konieczność natychmiastowego przerwania obowiązków, by nieść pomoc potrzebującym. W takich sytuacjach kluczowe staje się pytanie o zwolnienie od pracy na czas akcji w OSP, które budzi wątpliwości zarówno u zatrudnionych, jak i pracodawców. Czy szef ma obowiązek zwolnić pracownika na akcję ratowniczą? Kto pokrywa koszty takiej nieobecności i jak poprawnie ją dokumentować zgodnie z przepisami?
Ochotnicze Straże Pożarne
Aktem prawnym regulującym działalność Ochotniczych Straży Pożarnych jest Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 roku o ochotniczych strażach pożarnych. Zdefiniowano w niej, że ochotnicze straże pożarne to umundurowane, wyposażone w specjalistyczny sprzęt, przeznaczone do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami, w tym prowadzące działania w zakresie ratownictwa specjalistycznego, jednostki ochrony przeciwpożarowej mające status stowarzyszenia w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach.
Zadania ochotniczych straży pożarnych obejmują w szczególności podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska przez:
- prowadzenie działań ratowniczych, udział w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, a także udział w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże;
- udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych poza granicami kraju na podstawie umów międzynarodowych;
- udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludności o zagrożeniach;
- udział w ochronie ludności i obronie cywilnej;
- zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia;
- wykonywanie pierwszej pomocy oraz kwalifikowanej pierwszej pomocy;
- organizowanie ćwiczeń oraz udział w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, gminę lub inne uprawnione podmioty;
- zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym;
- propagowanie zasad i dobrych praktyk w zakresie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów;
- organizowanie przedsięwzięć służących krzewieniu sportu i kultury fizycznej;
- organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej;
- upowszechnianie i wspieranie współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi z zakresu ochrony przeciwpożarowej;
- propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy;
- wspieranie gminy w realizacji pomocy na rzecz społeczności lokalnej;
- integrowanie społeczności lokalnej;
- udział we współpracy międzynarodowej gminy.
Wymagania stawiane strażakom OSP
Strażakiem OSP uprawnionym do działania w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych jest osoba spełniająca następujące wymagania:
- mająca ukończone 18 lat, ale nie więcej niż 65 lat;
- mająca aktualne ubezpieczenie strażaków ratowników OSP, w tym ubezpieczenie grupowe, od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań;
- mająca aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych;
- przeszkolona z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy;
- która ukończyła z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe przygotowujące do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
Zwolnienie pracownika na czas akcji w OSP – obowiązki pracodawcy
Art. 12 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych określa zwolnienie od pracy w związku z udziałem strażaka Ochotniczej Straży Pożarnej w działaniach i akcjach ratowniczych oraz szkoleniach i ćwiczeniach. Przepis ten stanowi, że: „pracodawca zwalnia od świadczenia pracy strażaka OSP biorącego udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach organizowanych przez gminę, Państwową Straż Pożarną lub inne uprawnione podmioty na czas ich trwania, a także na czas niezbędny do odpoczynku zgodnie z art. 132 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy”.
Działania ratownicze to każda czynność podjęta w celu niezwłocznej likwidacji nagłych zagrożeń dla życia, zdrowia, dóbr kultury, środowiska i mienia występujących z powodu powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.
Akcje ratownicze to działania organizowane i kierowane przez Państwową Straż Pożarną.
Szkolenia, w tym szkolenia specjalistyczne strażaków ratowników OSP oraz kandydatów na strażaków ratowników OSP, prowadzone są nieodpłatnie przez Państwową Straż Pożarną na podstawie programów opracowywanych przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej i zatwierdzanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz na podstawie programu kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy, o którym mowa w Ustawie z dnia 8 września 2006 roku o Państwowym Ratownictwie Medycznym.
Strażak ochotnik ma w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, z zastrzeżeniem, że nie dotyczy to przypadków konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii, i strażaka pracownika zarządzającego w imieniu pracodawcy zakładem pracy. W przypadku konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii lub strażaka pracownika zarządzającego w imieniu pracodawcy zakładem pracy strażakowi przysługuje, w okresie rozliczeniowym, równoważny okres odpoczynku.
Przykład 1.
Pani Magdalena pracuje na poranną zmianę w zakładzie produkcyjnym w godzinach od 6.00 do 14.00. W poniedziałek wieczorem o godzinie 23.30 wyjeżdża z jednostką do usuwania skutków gwałtownej wichury. Akcja się kończy, a kobieta wraca do domu o godzinie 6.30 we wtorek. Co w tej sytuacji z jej pracą? Pani Magdalena ma prawo do zwolnienia od pracy na czas akcji i zapewnienia jej dobowego nieprzerwanego odpoczynku w wymiarze 11 godzin. We wtorek kobieta nie będzie pracować w ogóle.
W razie konieczności udziału w akcji ratowniczej zwolnienie pracownika strażaka działającego w OSP następuje w trybie przyjętym przez służbę ratowniczą odpowiednią do organizowania takich akcji, a w celu uczestniczenia w szkoleniu pożarniczym – na podstawie wniosku właściwej terytorialnie jednostki organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej.
Czas koniecznego wypoczynku pracownika po zakończeniu akcji ratowniczej ustala osoba, która kierowała taką akcją.
W razie skorzystania przez pracownika będącego członkiem ochotniczej straży pożarnej ze zwolnienia od pracy na czas niezbędny do uczestniczenia w działaniach ratowniczych i do wypoczynku koniecznego po ich zakończeniu, a także na szkolenie pożarnicze, pracodawca wydaje zaświadczenie określające wysokość utraconego wynagrodzenia za czas tego zwolnienia w celu uzyskania przez pracownika od właściwego organu rekompensaty pieniężnej z tego tytułu w wysokości i na warunkach przewidzianych w odrębnych przepisach, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia za czas zwolnienia.
Za czas nieobecności w pracy strażacy ratownicy OSP zachowują uprawnienie do innych niż wynagrodzenie świadczeń związanych z pracą, przewidziane w odrębnych przepisach.
Ekwiwalent dla strażaka ochotnika
Strażak ratownik OSP otrzymuje ekwiwalent pieniężny za uczestnictwo w:
- działaniu ratowniczym,
- akcji ratowniczej,
- szkoleniu,
- ćwiczeniu.
Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” i jest ustalana nie rzadziej niż raz na 2 lata w drodze uchwały Rady Gminy.
Badania lekarskie strażaków ochotników
Strażak ratownik OSP jest uprawniony do bezpłatnych okresowych badań lekarskich stwierdzających brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych.
Kandydat na strażaka ratownika OSP ma prawo do bezpłatnych badań lekarskich stwierdzających brak przeciwwskazań do udziału w szkoleniu podstawowym przygotowującym do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
Badania przeprowadza lekarz, który prowadzi badania kontrolne okresowe i wstępne pracowników zgodnie z kp.
Świadczenie ratownicze
Dodatkowo warto wskazać, że strażakom ochotnikom przysługuje świadczenie ratownicze z tytułu wysługi lat w ochotniczej straży pożarnej w wysokości 288,00 zł.
Dla otrzymania tego świadczenia nie jest wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w ochotniczej straży pożarnej.
Ewidencja osób biorących udział z ramienia OSP w działaniach
Komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej prowadzi ewidencję udziału strażaków OSP w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach, obejmującą datę, numer i miejsce podjętych działań ratowniczych, akcji ratowniczych, szkoleń lub ćwiczeń oraz imienny wykaz ich uczestników.
Podsumowanie
Łączenie pracy zawodowej ze służbą w OSP wymaga nie tylko pasji samego strażaka, ale także przestrzegania przepisów związanych z uczestnictwem strażaka w akcji ze strony pracodawcy. Znajomość swoich praw i obowiązków przez obie strony to klucz do tego, by dźwięk syreny nie był powodem do nieporozumień w zakładzie pracy.
