W 2026 roku ustawodawca znacząco rozszerzył katalog obejmujący okresy wliczane do stażu pracy, od którego zależą kluczowe uprawnienia pracownicze. Warto jednak pamiętać, że wspomniany katalog ma charakter zamknięty, przez co wciąż nie uwzględnia szeregu aktywności zawodowych, które są jedynie luźno powiązane z klasycznym stosunkiem pracy.
Jakie nowe regulacje wprowadzają okresy wliczane do stażu pracy na nowych zasadach?
Na mocy Ustawy z 26 września 2025 roku o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw wprowadzono do Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy regulacje znacznie rozszerzające pojęcie okresu zatrudnienia (stażu pracy) – istotne przy ustalaniu istnienia lub wymiaru wielu różnych uprawnień pracowniczych. Oznacza to, że z okresami zatrudnienia w ramach stosunku pracy zrównano szereg innych okresów, które wcześniej nie były uwzględnione. Warto przy tym wskazać na wynikające z przepisów Kodeksu pracy rozróżnienie na:
tzw. zakładowy staż pracy – wliczanie do okresu zatrudnienia pracownika, od którego zależy dane uprawnienie wynikające ze stosunku pracy, tylko okresu pracy u danego pracodawcy (dotyczy to na przykład ustalania długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas określony lub nieokreślony oraz wysokości odprawy z tytułu rozwiązania umowy o pracę i odprawy pośmiertnej),
tzw. ogólny staż pracy – wliczanie do okresu zatrudnienia pracownika, od którego zależy dane uprawnienie wynikające ze stosunku pracy, okresów pracy u wszystkich pracodawców (dotyczy to ustalenia wymiaru urlopu wypoczynkowego pracownika oraz nabycia prawa do urlopu wychowawczego).
W uzasadnieniu projektu wspomnianej ustawy zmieniającej wskazano, że nowe przepisy realizują w znacznym stopniu postulat, aby zarówno uprawnienia pracownicze, jak i dostęp do stanowisk wymagających potwierdzonego doświadczenia zawodowego, były takie same niezależnie od prawnej i organizacyjnej formy wcześniejszej pracy.
Główną różnicą na przykład między prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej czy wykonywaniem pracy na podstawie umów cywilnoprawnych a wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy jest to, że w ramach stosunku pracy pracownik wykonuje pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym.
Natomiast osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub pracująca na podstawie umów cywilnoprawnych co do zasady podejmuje decyzje o organizacji pracy i zakresie swoich obowiązków samodzielnie, a jej swobodę wykonywania pracy ogranicza jedynie wiążąca ją umowa. Biorąc pod uwagę realia rynku pracy, nie wydaje się to wystarczającym uzasadnieniem dla różnicowania zasad zaliczania tych okresów do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Jakie umowy i aktywności wchodzą w okresy wliczane do stażu pracy na podstawie Kodeksu pracy?
Obecnie, zgodnie z art. 302 i art. 3021 Kodeksu pracy, do okresu zatrudnienia wlicza się:
1. okres służby w Policji, Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Marszałkowskiej i Służbie Celno-Skarbowej w zakresie i na zasadach przewidzianych odrębnymi przepisami;
2. okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności, o której mowa w art. 8 ust. 6 Ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz okresy pozostawania osobą współpracującą z osobą fizyczną prowadzącą tę działalność, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe;
3. okresy:
- wykonywania przez osobę fizyczną umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,
- wykonywania przez osobę fizyczną umowy agencyjnej,
- pozostawania przez osobę fizyczną osobą współpracującą z osobą, o której mowa w lit. a oraz b,
- pozostawania przez osobę fizyczną członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej,
- pozostawania przez osobę fizyczną członkiem spółdzielni kółek rolniczych
– w których ta osoba fizyczna podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym;
4. udokumentowane okresy, o których mowa w pkt 2 i 3, w których osoba fizyczna nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie odrębnych przepisów;
5. okres, o którym mowa w art. 18 ust. 1 Ustawy z 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców, w którym osoba fizyczna podejmująca działalność gospodarczą nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym;
6. okres pozostawania osobą współpracującą z osobą fizyczną wymienioną w pkt 5, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe;
7. okres zawieszenia działalności gospodarczej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 Ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe;
8. okres sprawowania przez osobę współpracującą osobistej opieki nad dzieckiem, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe;
9. udokumentowany okres wykonywania pracy zarobkowej na innej podstawie niż stosunek pracy przebyty za granicą.
Jakie są szczególne okresy wliczane do stażu pracy na podstawie odrębnych ustaw?
Na mocy przepisów szczególnych do ogólnego stażu pracy zaliczyć należy między innymi okresy:
odbywania czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego oraz odbywania służby zastępczej – na podstawie art. 313 ust. 1-3 i art. 562 ust. 1 Ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie Ojczyzny;
pobierania uposażenia w okresie sprawowania mandatu posła, lub senatora – na podstawie art. 28 ust. 1 Ustawy z 9 maja 1996 roku o wykonywaniu mandatu posła i senatora lub posła do Parlamentu Europejskiego – na podstawie art. 2 ust. 3 Ustawy z 30 lipca 2004 roku o uposażeniu posłów do Parlamentu Europejskiego wybranych w Rzeczypospolitej Polskiej;
pobierania zasiłku dla bezrobotnych i stypendium (z wyłączeniem prawa do urlopu wypoczynkowego) – na podstawie art. 240 Ustawy z 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia;
udokumentowanego zatrudnienia, przebytego za granicą u pracodawcy zagranicznego – na podstawie art. 339 Ustawy z 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia;
prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie rolnym – na podstawie art. 1 ust. 1 Ustawy z 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy;
kształcenia się w szkole doktorskiej (dotyczy doktoranta, który uzyskał stopień doktora w wyniku ukończenia szkoły doktorskiej) na warunkach określonych przez art. 208 ust. 2 i 3 Ustawy z 20 lipca 2018 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce;
pobierania przez stypendystę sportowego stypendium sportowego – na podstawie art. 33 ust. 1 Ustawy z 25 czerwca 2010 roku o sporcie;
kształcenia się w Krajowej Szkole Administracji Publicznej im. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego (dotyczy absolwenta tej Szkoły) – na podstawie art. 6 ust. 5 Ustawy z 14 czerwca 1991 roku o Krajowej Szkole Administracji Publicznej im. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego;
wykonywania przez skazanego odpłatnego zatrudnienia – na podstawie art. 128 Ustawy z 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny wykonawczy.
Ponadto wliczanie innych niż wymienione wyżej okresów do stażu pracy przewidywać mogą regulacje wewnątrzzakładowe, obowiązujące u danego pracodawcy (na przykład postanowienia układów zbiorowych pracy lub regulaminów wynagradzania).
Jakich form aktywności nie obejmują obecnie okresy wliczane do stażu pracy?
Chociaż, jak wynika z powyższego, na gruncie obecnie obowiązujących przepisów wliczeniu do stażu pracy podlega wiele różnych okresów aktywności zarobkowej i nie tylko, nie są to wszystkie okresy, które mogą się tak kojarzyć.
Nie uwzględnia się w stażu pracy m.in. okresów:
wykonywania umowy o dzieło (jej efektem jest konkretny, z góry określony rezultat, nie dotyczy ona powtarzalnych czynności i z tego względu jest uznawana w mniejszym stopniu za umowę dotyczącą pracy najemnej niż np. umowa zlecenia);
prowadzenia działalności nierejestrowanej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (ze względu na niskie przychody z tej działalności);
opieki nad osobą chorą lub z niepełnosprawnością;
praktyk studenckich;
pracy w ramach wolontariatu.
Zaliczenie takich, a nie innych, okresów do stażu pracy oraz pominięcie innych okresów uznać można za częściowo arbitralną decyzję ustawodawcy. Wpływ na stworzenie katalogu okresów uwzględnianych przy ustalaniu stażu pracy miały m.in. napływające przez szereg lat do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wnioski i postulaty od obywateli oraz instytucji, a także interpelacje poselskie. Istotne znaczenie miało również to, czy dana forma działalności stanowi tytuł do objęcia ubezpieczeniami społecznymi.
Omówione zmiany polegające na rozszerzeniu pojęcia stażu pracy służą wyrównaniu szans osób prowadzących aktywność w różnych formach w dostępie do niektórych uprawnień pracowniczych, jak i stanowisk wymagających potwierdzonego doświadczenia zawodowego. Jednocześnie przepisy te ze swej istoty mogły objąć tylko pewien zamknięty katalog okresów zaliczanych do stażu pracy.
Polecamy:
