3 lipca 2026 roku Sejm uchwalił przepisy wprowadzające podatek od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej, obejmujący dochody wypracowane od marca do grudnia 2026 roku. Choć ustawa budzi spore emocje, jej wejście w życie zostało wstrzymane ze względu na skierowanie aktu do Trybunału Konstytucyjnego. Mimo niepewnej sytuacji prawnej warto dokładnie przeanalizować mechanizmy tej daniny, aby być przygotowanym na ewentualne zmiany w rozliczeniach sektora paliwowego.
Cel i uzasadnienie wprowadzenia nowej daniny w branży paliwowej
Ustawa z 3 lipca 2026 roku zakładała wejście w życie 1 sierpnia 2026 roku, co jednak nie nastąpiło z uwagi na wniosek do TK. Akt ten wprowadza „czasowy” podatek, którego celem jest opodatkowanie ponadprzeciętnych zysków osiąganych przez podmioty z branży paliwowej.
Ustawodawca uzasadnia nowe przepisy nadzwyczajnymi okolicznościami gospodarczymi, destabilizacją światowych rynków energii oraz gwałtownym wzrostem cen paliw. W ocenie prawodawcy część przedsiębiorstw sektora paliwowego osiągnęła zyski znacznie przewyższające standardową rentowność, nie dzięki własnej efektywności, lecz ze względu na wyjątkową sytuację rynkową. Środki z nowej daniny mają z kolei umożliwić częściowe sfinansowanie działań osłonowych państwa chroniących konsumentów i przedsiębiorców przed rosnącymi kosztami.
Kto będzie podatnikiem?
Podatek nie obejmie całego sektora paliwowego, lecz wyłącznie ściśle zdefiniowaną grupę przedsiębiorstw. Zgodnie z art. 5 ustawy podatnikami są podmioty prowadzące na terytorium RP, samodzielnie lub za pomocą innego podmiotu, działalność polegającą na:
- wytwarzaniu paliw ciekłych,
- obrocie paliwami ciekłymi na podstawie koncesji na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą.
Przedmiotem opodatkowania podatkiem od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej są natomiast przychody osiągnięte ze zbycia paliw ciekłych.
Jak ustalić podstawę opodatkowania?
Podatek od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej nie jest klasycznym podatkiem dochodowym. Nie opiera się bowiem na osiągniętym dochodzie, a na porównaniu rzeczywistych przychodów przedsiębiorcy z przychodami hipotetycznymi, jakie najpewniej by osiągnął przy zachowaniu historycznej rentowności swojej działalności.
Podstawę opodatkowania stanowi nadwyżka przychodów faktycznych ponad przychody hipotetyczne obliczone przy zastosowaniu tzw. marży referencyjnej. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy podstawę obliczenia podatku od nadzwyczajnych zysków stanowi nadwyżka przychodów ze zbycia paliw ciekłych osiągniętych w roku podatkowym (przychody faktyczne) ponad przychody ze zbycia paliw ciekłych, jakie zostałyby osiągnięte przy zastosowaniu marży referencyjnej (przychody hipotetyczne).
Przychody hipotetyczne oblicza się według następującego wzoru: koszty faktyczne : (1 – marża referencyjna : 100%), w którym:
- koszty faktyczne oznaczają koszty związane z przychodami faktycznymi, stanowiące cenę nabycia lub koszt wytworzenia paliw ciekłych;
- marża referencyjna oznacza średnią marżę sprzedaży paliw ciekłych w 2025 roku, powiększoną o 20%, przy czym w przypadku gdy marża referencyjna ustalona w ten sposób jest niższa niż 2%, a także w przypadku podatników, którzy nie prowadzili w 2025 roku działalności, przyjmuje się, że marża referencyjna wynosi 2%.
Z kolei średnią marżę sprzedaży paliw ciekłych w 2025 roku oblicza się według następującego wzoru: przychody [(referencyjne – koszty referencyjne) : przychody referencyjne] × 100%, w którym:
- przychody referencyjne oznaczają przychody ze zbycia paliw ciekłych osiągnięte w 2025 roku;
- koszty referencyjne oznaczają koszty związane z przychodami referencyjnymi, stanowiące cenę nabycia lub koszt wytworzenia paliw ciekłych.
Przy ustalaniu przychodów i kosztów ustawodawca nakazuje stosowanie zasady ceny rynkowej oraz szczegółowo określa elementy, które należy uwzględniać lub pomijać przy kalkulacji podatku, w tym rozliczenia instrumentów zabezpieczających oraz wyłączenie niezrealizowanych wycen księgowych. Wyliczanie podstawy obliczania podatku od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej jest dosyć skomplikowane, widać to już tylko na podstawie długości przepisu art. 7, który ma 10 rozbudowanych ustępów.
Mechanizm ustalania podstawy opodatkowania – jak obliczyć podatek od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej?
Podatek od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej nie będzie niski, ostatecznie ustawodawca przyjął stawkę w wysokości 60% podstawy opodatkowania. Jest to istotna zmiana względem wcześniejszych założeń projektu ustawy, który przewidywał opodatkowanie na poziomie aż 75%. W toku prac legislacyjnych wysokość podatku została więc obniżona.
Dodatkowo w przypadku przedsiębiorców prowadzących wyłącznie obrót paliwami ustawodawca wprowadził ograniczenie polegające na tym, że należny podatek nie może przekroczyć określonego poziomu osiągniętego dochodu lub zysku netto. Rozwiązanie to ma zapobiegać sytuacjom, w których wysokość podatku przewyższałaby rzeczywistą zdolność płatniczą podatnika.
Jakie nowe obowiązki nakłada podatek od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej na przedsiębiorców?
Ustawa przewiduje również nowe obowiązki przedsiębiorców z branży paliwowej.
Nowe przepisy nakładają na podatników szereg obowiązków rozliczeniowych. Jak czytamy w art. 9 ust. 1 ustawy, podatnicy są obowiązani:
- wpłacać w terminie do 25. dnia miesiąca, za miesiące poprzedzające, na rachunek urzędu skarbowego obliczane narastająco miesięczne zaliczki na podatek od nadzwyczajnych zysków w wysokości różnicy między tym podatkiem od zysków osiągniętych od początku roku podatkowego a sumą należnych zaliczek na ten podatek za poprzednie miesiące;
- złożyć w terminie do 30 kwietnia 2027 roku właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie o wysokości należnego podatku od nadzwyczajnych zysków za pomocą środków komunikacji elektronicznej zgodnie z odrębnymi przepisami określającymi sposób składania deklaracji podatkowych;
- obliczyć i wpłacić na rachunek urzędu skarbowego w terminie do 30 kwietnia 2027 roku należny podatek od nadzwyczajnych zysków albo różnicę między należnym podatkiem od nadzwyczajnych zysków a sumą zapłaconych zaliczek na ten podatek.
Najważniejszym z obowiązków jest oczywiście wpłacanie miesięcznych zaliczek na podatek. Zaliczki obliczane są narastająco od początku okresu podatkowego, a ich wysokość stanowi różnicę pomiędzy podatkiem należnym od początku roku podatkowego a sumą wcześniej wpłaconych zaliczek. Pierwsza zaliczka obejmuje okres od 1 marca do 31 lipca 2026 roku i zostanie rozłożona na cztery równe części płatne od sierpnia do listopada 2026 roku.
Czy podatek będzie kosztem uzyskania przychodów?
Podatek od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej nie będzie kosztem uzyskania przychodów. Ustawodawca wprost zmienił zarówno ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak i ustawę o podatku dochodowym od osób prawnych, wyłączając możliwość zaliczenia podatku od nadzwyczajnych zysków do kosztów uzyskania przychodów.
Jak możemy przeczytać w art. 11 ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków – w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych po art. 52zt dodaje się art. 52zu w brzmieniu: „Art. 52zu. Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów podatku od nadzwyczajnych zysków, o którym mowa w ustawie z dnia 3 lipca 2026 r. o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych”.
Przepis art. 12 ustawy dotyczy podatku dochodowego od osób prawnych i jest analogiczny do powyższego. Oznacza to, że zapłacona danina nie obniży podstawy opodatkowania ani w PIT, ani w CIT.
Podatek od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej – kontrowersje i wątpliwości konstytucyjne wokół nowej daniny
Nowa regulacja budzi liczne kontrowersje, ale również wątpliwości prawne. Zgodnie z jej brzmieniem ustawa miała objąć opodatkowaniem zyski osiągnięte już od 1 marca 2026 roku. Oznaczałoby to objęcie podatkiem zdarzeń gospodarczych, które miały miejsce przed wejściem przepisów w życie. Takie rozwiązanie może prowadzić do sporów dotyczących zgodności ustawy z konstytucyjną zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa oraz niedziałania prawa wstecz. Ustawodawca argumentuje, że wyjątkowa sytuacja geopolityczna i konieczność ochrony interesu publicznego uzasadniają zastosowanie nadzwyczajnych instrumentów fiskalnych, które stanowią odstępstwo od generalnych zasad prawodawstwa.
Podatek od nadzwyczajnych zysków w branży paliwowej stanowi wysoce specyficzną daninę. Obejmuje bowiem wyłącznie wybrane podmioty sektora paliwowego i ma charakter okresowy. Jego konstrukcja jest skomplikowana, a sposób ustalania podstawy opodatkowania wymaga szczegółowej analizy danych finansowych przedsiębiorcy i opiera się na hipotetycznej kalkulacji marży.
Ustawa faktycznie trafiła do podpisu Prezydenta RP 3 lipca 2026 roku. Jednakże 24 lipca 2026 roku Prezydent skorzystał ze swoich konstytucyjnych uprawnień i skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w celu zbadania jej zgodności z Konstytucją RP. Oznacza to, że jej wejście w życie uległo wstrzymaniu, a ostateczny los przepisów leży teraz w rękach Trybunału.
