Czy świadczenia delegacyjne mogą zostać zajęte przez komornika?

Zajęcie komornicze wynagrodzenia to stresująca sytuacja dla pracownika. Wątpliwości często budzi kwestia, czy egzekucji podlegają również świadczenia delegacyjne. W artykule wyjaśniamy, które należności z tytułu podróży służbowej są chronione przed zajęciem i w jakich przypadkach komornik może je egzekwować, analizując kluczowe przepisy prawa.

Pokrycie kosztów pracownika związanych z podróżą służbową

W art. 77⁵ § 1 Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej: kp) wskazano, że: pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy wypłacić należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013 roku w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (dalej: rozporządzenie) określa wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej.

Zasady wypłacania należności za podróż służbową u pracodawcy spoza sfery budżetowej określa układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania lub umowa o pracę (jeżeli pracodawca nie jest objęty układem lub nie ma obowiązku ustalenia regulaminu). Postanowienia te nie mogą jednak ustalać diety za dobę podróży krajowej lub zagranicznej w wysokości niższej niż dieta przewidziana dla pracowników państwowej lub samorządowej jednostki sfery budżetowej.

Rozliczenia kosztów podróży krajowej lub zagranicznej musi nastąpić nie później niż w terminie 14 dni od jej zakończenia.

Rodzaje świadczeń delegacyjnych

Pracownik ma prawo otrzymać następujące świadczenia delegacyjne z tytułu podróży krajowej i zagranicznej, odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę:

• diety;
• zwrot kosztów przejazdów,
• zwrot kosztów dojazdów środkami komunikacji miejscowej,
• zwrot kosztów noclegów,
• zwrot kosztów innych niezbędnych udokumentowanych wydatków, określonych lub uznanych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb.

Dieta krajowa 

Dieta w podróży krajowej jest przeznaczona na pokrycie zwiększonych kosztów wyżywienia, z kolei dieta w podróży zagranicznej pokrywa koszty wyżywienia i inne drobne wydatki. 

Dieta w czasie podróży krajowej wynosi 45 zł za dobę i zależy od czasu jej trwania, liczonego od momentu wyjazdu do powrotu po wykonaniu zadania służbowego.

Jeżeli podróż trwa krócej niż dobę, dieta nie przysługuje przy czasie trwania poniżej 8 godzin. W przypadku podróży trwającej od 8 do 12 godzin pracownikowi należy się 50% diety, a powyżej 12 godzin – otrzymuje on dietę w pełnej wysokości.

W przypadku podróży trwającej ponad dobę za każdy pełny dzień należy się dieta w pełnej wysokości. Za niepełną, ale rozpoczętą dobę pracownikowi przysługuje 50% stawki (do 8 godzin) lub jej pełna kwota (powyżej 8 godzin).

Dieta nie przysługuje w przypadku zapewnienia pracownikowi bezpłatnego, całodziennego wyżywienia. Świadczenie to nie należy się również za czas delegowania do miejscowości stałego lub czasowego pobytu pracownika. Podobna zasada dotyczy przejazdu w dniu wolnym od pracy do takiej miejscowości (i z powrotem) środkiem transportu określonym przez pracodawcę, jeżeli podróż krajowa trwa co najmniej 10 dni.

Dieta w podróży zagranicznej

Dieta w czasie podróży zagranicznej przysługuje w wysokości obowiązującej dla kraju docelowego. W przypadku podróży do co najmniej dwóch państw pracodawca może ustalić więcej niż jedno państwo docelowe. 

Wysokość diety za dobę podróży zagranicznej w poszczególnych państwach jest określona przez załącznik do rozporządzenia. W przypadku zapewnionego bezpłatnego wyżywienia lub korzystania przez pracownika z usługi hotelarskiej, w ramach której zapewniono wyżywienie, kwotę diety zmniejsza się o 15% za śniadanie, a o 30% za obiad i kolację. 

Zwrot kosztów przejazdu

Pracownik otrzyma zwrot kosztów przejazdu z tytułu podróży służbowej w wysokości udokumentowanej biletami lub fakturami obejmującymi cenę biletu środka transportu, wraz ze związanymi z nimi opłatami dodatkowymi, w tym miejscówkami, z uwzględnieniem posiadanej przez pracownika ulgi na dany środek transportu. 

Inne niezbędne wydatki

Inne niezbędne wydatki związane z podróżą służbową, które podlegają zwrotowi, to wydatki określone lub uznane przez pracodawcę. Obejmują one: opłaty za bagaż, przejazd drogami płatnymi i autostradami, postój w strefie płatnego parkowania, miejsca parkingowe oraz inne niezbędne wydatki wiążące się bezpośrednio z odbywaniem podróży krajowej lub podróży zagranicznej.

Zwrot za nocleg

W podróży krajowej pracownikowi przysługuje zwrot kosztów noclegu na podstawie rachunku, do wysokości dwudziestokrotności stawki diety za dobę (chyba że pracodawca zgodzi się na wyższą kwotę). W razie nieprzedłożenia rachunku osobie, której nie zapewniono bezpłatnego zakwaterowania, należy się ryczałt w wysokości 150% diety. Warunkiem jest, aby nocleg trwał co najmniej 6 godzin pomiędzy 21:00 a 7:00.

Zwrot kosztów noclegu nie przysługuje pracownikowi w podróży zagranicznej, jeśli pracodawca lub strona zagraniczna zapewniają pracownikowi bezpłatny nocleg. W innych wypadkach za nocleg podczas podróży zagranicznej pracownikowi przysługuje zwrot kosztów w wysokości stwierdzonej rachunkiem, w granicach limitu określonego w poszczególnych państwach w załączniku do rozporządzenia, a w razie nieprzedłożenia rachunku za nocleg, ryczałt w wysokości 25% tego limitu. Pracodawca może wyrazić zgodę na zwrot kosztów za nocleg, stwierdzonych rachunkiem, w wysokości przekraczającej limity.

Koszty dojazdu środkami komunikacji

Za dobę podróży krajowej pracownik otrzyma ryczałt na pokrycie kosztów dojazdów środkami komunikacji miejscowej w wysokości 20% diety. Pracownik nie będzie otrzymywał ryczałtu, jeżeli na wniosek pracownika pracodawca wyrazi zgodę na pokrycie udokumentowanych kosztów dojazdów środkami komunikacji miejscowej.

Ogólne zasady dotyczące potrąceń z wynagrodzenia pracownika 

W art. 87 § 1 kp przewidziano zasady dotyczące dokonywania potrąceń z wynagrodzenia pracowniczego po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania.

Potrąceniu we wskazanej kolejności ulegają tylko następujące należności:

• sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych;
• sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
• zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi;
• kary pieniężne przewidziane w kp.

Potrącenia sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne i zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych ⅗ wynagrodzenia.

W pełnej wysokości potrąceniu mogą ulegać następujące rodzaje świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych:

• nagroda z zakładowego funduszu nagród;
• dodatkowe wynagrodzenie roczne;
• należności przysługujące pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej podlegają egzekucji do pełnej wysokości.

Zasady te obowiązują przy prowadzeniu egzekucji komorniczej. Pracodawca dokonuje tych potrąceń i przekazuje je komornikowi, który powiadomił pracodawcę o zajęciu wynagrodzenia przysługującego pracownikowi. 

Świadczenia delegacyjne wolne od egzekucji

Zgodnie z art. 831 §1 Ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego egzekucji nie będą podlegały następujące świadczenia:

• sumy i świadczenia w naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych;
• 50% kwot diet przysługujących z tytułu podróży służbowych – jeżeli egzekucja ma na celu zaspokojenie roszczeń z tytułu alimentów, w tym należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów;

Przykład 1. 

Wobec pana Janusza prowadzona jest egzekucja komornicza, którą wszczęto z wniosku byłej żony na podstawie tytułu wykonawczego – postanowienia o podziale majątku. Pan Janusz regularnie jest delegowany przez pracodawcę do odbywania krajowych i zagranicznych podróży. Czy świadczenia delegacyjne będą mogły być zajęte na poczet prowadzonej egzekucji? W tym wypadku nie ma takiej możliwości – zarówno diety, jak i inne świadczenia są wolne od zajęcia. 

Przykład 2. 

Wobec pana Janusza prowadzona jest egzekucja komornicza, którą wszczęto z wniosku byłej żony na podstawie tytułu wykonawczego – postanowienia o podziale majątku. Do egzekucji dołączyła się także dorosła córka pana Janusza, która wniosła o wyegzekwowanie należnych jej alimentów. Pan Janusz regularnie jest delegowany przez pracodawcę do odbywania krajowych i zagranicznych podróży. Czy świadczenia delegacyjne będą mogły być zajęte na poczet prowadzonej egzekucji? W tym wypadku jedynie 50% diety będzie podlegało zajęciu i tylko na poczet wierzytelności alimentacyjnej. Pozostałe świadczenia nadal będą wolne od zajęcia.

Podsumowanie

Podsumowując, jedynie połowa diety może zostać zajęta i to wyłącznie na poczet alimentów (w tym należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłacanych przy ich bezskutecznej egzekucji). Pozostałe świadczenia delegacyjne nie podlegają zajęciu.