Ekwiwalent za czas uczestnictwa w akcji ratowniczej

Strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych każdego dnia bezpłatnie i z narażeniem własnego zdrowia niosą pomoc potrzebującym. Choć ich służba opiera się na idei wolontariatu, ustawodawca przewidział mechanizm finansowy, którym jest ekwiwalent za czas uczestnictwa w akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu. Świadczenie to ma na celu zrekompensowanie utraconych zarobków oraz czasu poświęconego na realizację zadań ustawowych. Jakie warunki trzeba spełnić, aby go otrzymać? Na jakich zasadach jest wypłacany? W poniższym artykule przyglądamy się aktualnym przepisom prawnym i wyjaśniamy najważniejsze kwestie związane z rozliczaniem czasu poświęconego na działania ratownicze.

Istota działania OSP

Ochotnicze straże pożarne to umundurowane, wyposażone w specjalistyczny sprzęt, przeznaczone do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami, w tym prowadzące działania w zakresie ratownictwa specjalistycznego, jednostki ochrony przeciwpożarowej. Ochotnicze straże pożarne mają status stowarzyszenia w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku – Prawo o stowarzyszeniach.

Finansowanie OSP

Źródła finansowania kosztów funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych w szczególności stanowią:

1. budżety jednostek samorządu terytorialnego;
2. środki z budżetu państwa przekazywane Komendantowi Głównemu Państwowej Straży Pożarnej;
3. wpływy instytucji ubezpieczeniowych, czyli składka zakładów ubezpieczeń na cele ochrony przeciwpożarowej;
4. środki pochodzące od osób fizycznych i osób prawnych przekazywane w szczególności w formie dobrowolnych składek lub darowizn;
5. środki pochodzące ze zbiórek publicznych;
6. środki własne.

Obowiązki gminy wobec OSP

Ochotnicze Straże Pożarne mają stosownie do możliwości gminy zapewniane:

1. obiekty, tereny, pojazdy i sprzęt specjalistyczny, środki ochrony indywidualnej, umundurowanie, w tym umundurowanie wyjściowe, i środki łączności oraz ich utrzymanie;
2. finansowanie szkoleń innych niż szkolenia specjalistyczne strażaków ratowników OSP oraz kandydatów na strażaków ratowników OSP, prowadzone nieodpłatnie przez Państwową Straż Pożarną oraz szkoleń z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy;
3. wykonywanie zadań z zakresu wydawania legitymacji, wprowadzania danych do rejestru legitymacji strażaków ratowników OSP i osób, którym przyznano świadczenie ratownicze, przyjęcia zmiany danych jednostki ochotniczej straży pożarnej, której strażak ratownik OSP jest członkiem, albo której osoba, której przyznano świadczenie ratownicze, była członkiem, upoważnienia zarządu ochotniczej straży pożarnej lub zarządu oddziału gminnego związku ochotniczych straży pożarnych do przyjmowania wniosków o wydanie legitymacji i wprowadzania danych do rejestru legitymacji strażaków ratowników OSP i osób, którym przyznano świadczenie ratownicze;
4. ubezpieczenie strażaków ratowników OSP i kandydatów na strażaków ratowników OSP oraz członków i opiekunów młodzieżowych drużyn pożarniczych i dziecięcych drużyn pożarniczych, w tym ubezpieczenie grupowe, od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań;
5. badania lekarskie strażaków ratowników OSP przeprowadzane w celu stwierdzenia braku przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych;
6. badania lekarskie kandydatów na strażaków ratowników OSP przeprowadzane w celu stwierdzenia braku przeciwwskazań do udziału w szkoleniu podstawowym przygotowującym do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych;
7. wyżywienie strażaków ratowników OSP podczas prowadzenia działań ratowniczych, udziału w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, udziału w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże trwających co najmniej 6 godzin, a także szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych trwających co najmniej 8 godzin.

Zakres działania OSP

Ochotnicze straże pożarne podejmują działania w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska w szczególności poprzez:

1. prowadzenie działań ratowniczych, udział w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, a także udział w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże;
2. udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych poza granicami kraju na podstawie umów międzynarodowych;
3. udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludności o zagrożeniach;
4. udział w ochronie ludności i obronie cywilnej;
5. zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia;
6. wykonywanie pierwszej pomocy oraz kwalifikowanej pierwszej pomocy;
7. organizowanie ćwiczeń oraz udział w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, gminę lub inne uprawnione podmioty;
8. zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym;
9. propagowanie zasad i dobrych praktyk w zakresie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów;
10. organizowanie przedsięwzięć służących krzewieniu sportu i kultury fizycznej;
11. organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej;
12. upowszechnianie i wspieranie współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi z zakresu ochrony przeciwpożarowej;
13. propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy;
14. wspieranie gminy w realizacji pomocy na rzecz społeczności lokalnej;
15. integrowanie społeczności lokalnej;
16. udział we współpracy międzynarodowej gminy.

Strażacy OSP – wymagania

Wymagania stawiane osobom, które chcą być strażakiem OSP uprawnionym do działania w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych, to:

• ukończenie 18 lat, ale nie więcej niż 65 lat;
• posiadanie aktualnego ubezpieczenia strażaków ratowników OSP, w tym ubezpieczenia grupowego, od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań;
• posiadanie aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych;
• konieczność odbycia przeszkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy;
• ukończenie z wynikiem pozytywnym szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.

Ekwiwalent za czas uczestnictwa w akcji ratowniczej i innych działaniach

Strażak ratownik OSP otrzymuje ekwiwalent pieniężny za uczestnictwo w:

• działaniu ratowniczym,
• akcji ratowniczej,
• szkoleniu,
• ćwiczeniu.

Kandydat na strażaka ratownika OSP to osoba spełniająca następujące kryteria:

1. strażak OSP, który ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, będący uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, lub
2. strażak OSP w wieku od 16 do 18 lat, który za zgodą jednego z rodziców, opiekunów prawnych albo opiekunów faktycznych jest uczestnikiem szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych, z uwzględnieniem zasad zawartych w Kodeksie pracy dotyczących zakazu zatrudniania młodocianych przy pracach wzbronionych, których wykaz ustala w drodze rozporządzenia Rada Ministrów.

Przykład 1.

Rada Gminy chce ustalić w 2026 roku stawkę za godzinę akcji ratowniczej na poziomie 70 zł. Czy jest to zgodne z prawem? W tym wypadku Rada Gminy nie może ustalić takiej kwoty ekwiwalentu, ponieważ przekracza ona maksymalny limit ustawowy. Rada Gminy może ustalić wysokość ekwiwalentu na kwotę 54,65 zł.

Przykład 2.

Strażacy wyjeżdżają z remizy do pożaru sadzy w kominie. Wyjazd z OSP następuje o 14.10, a powrót i zgłoszenie gotowości w jednostce o 15.25. Łączny czas akcji to 1 godzina i 15 minut. Stawka godzinowa ekwiwalentu na terenie gminy to 45 zł. Jak wyliczyć ekwiwalent dla tej akcji przysługujący strażakom? Mimo że akcja trwała 75 minut, zasada każdej rozpoczętej godziny oznacza, że każdemu strażakowi przysługuje ekwiwalent za pełne 2 godziny.

2 × 45 zł = 90 zł

Każdy strażak uprawniony do ekwiwalentu otrzyma za tę akcję 90 zł.

Przykład 3.

W gminie obowiązuje stawka ryczałtu 30 zł. Podczas gwałtownej burzy strażacy są wzywani do powalonych drzew. Pierwszy wyjazd miał miejsce o 18.05, a powrót o 18.25, czyli trwał 20 minut. Kolejny wyjazd miał miejsce o 18.35, a powrót o 18.55, czyli również trwał 20 minut. Oba wyjazdy zmieściły się w oknie jednej godziny, tj. między 18.00 a 19.00. Jak w tym wypadku naliczony zostanie ekwiwalent? Przepisy stanowią, że ekwiwalent liczony jest bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny. Całość działań mieści się w ramach 1 rozpoczętej godziny, zatem strażacy otrzymają ekwiwalent w wysokości 30 zł.

Podsumowanie

Ekwiwalent za czas uczestnictwa w akcji ratowniczej to rekompensata dla strażaków ochotników za oderwanie się od pracy zawodowej czy obowiązków rodzinnych. Procedury związane z jego przyznawaniem wymagają dopełnienia określonych formalności. Warto pamiętać, że jest to ustawowo gwarantowane prawo każdego strażaka ochotnika.