Składki FP, FS i FGŚP a pracownicy niepełnosprawni

W przepisach o Funduszu Pracy, Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Funduszu Solidarnościowym nałożono na pracodawców obowiązki dotyczące wpłat na te fundusze, określając jednocześnie grupy osób, za które wpłat takich się nie dokonuje. Zagadnienie to w szczególny sposób regulują przepisy określające składki FP, FS i FGŚP a pracownicy niepełnosprawni ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, przy czym dotyczące ich wyłączenie obwarowano konkretnymi wymogami formalnymi.

Fundusz pracy

Fundusz Pracy (FP) jest państwowym funduszem celowym, a jego dysponentem jest minister właściwy do spraw pracy. Służy finansowaniu działań w zakresie, wspierania zatrudnienia oraz rynku pracy.

Składki na FP są ustalane od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, które wynoszą – w przeliczeniu na miesiąc – co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę (nie stosuje się tu ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wspomnianego w art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Składki te opłacają w szczególności pracodawcy za swoich pracowników.

Jeżeli pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i ubezpieczeniom rentowym z więcej niż jednego tytułu, obowiązek opłacania składek na FP powstaje, gdy łączna kwota, która stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tych tytułów, wyniesie co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę. W takich sytuacjach ubezpieczony składa stosowne oświadczenie każdemu pracodawcy.

Stopę procentową składki na FP określa ustawa budżetowa, a składka jest finansowana w całości przez jej płatnika. W 2026 roku stopa procentowa składki na FP, łącznie ze składką na Fundusz Solidarnościowy, wynosi 2,45%.

Składki na FP oblicza się łącznie ze składkami na Fundusz Solidarnościowy w wysokości sumy stóp procentowych tych składek i wykazuje je w łącznej kwocie w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA.

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

Środki Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) przeznacza się poczet niezaspokojonych przez pracodawcę roszczeń pracowniczych z powodu braku środków finansowych w związku z faktycznym zaprzestaniem działalności przez pracodawcę.

Zasady i tryb opłacania składek na (FGŚP) reguluje ustawa o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.

Składki na FGŚP ustala się od wypłat stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (bez stosowania ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Składki opłaca się wyłącznie za okres trwania obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i obowiązkowych ubezpieczeń rentowych.

Stopę procentową składki na FGŚP określa ustawa budżetowa. Składka jest finansowana w całości przez płatnika. W 2026 roku wynosi ona 0,10% podstawy jej wymiaru.

Fundusz Solidarnościowy

Fundusz Solidarnościowy (FS) jest państwowym funduszem celowym, którego dysponentem jest minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Ma na celu wsparcie:

1. społeczne, zawodowe, zdrowotne oraz finansowe osób niepełnosprawnych;
2. finansowe emerytów i rencistów, o którym mowa w przepisach odrębnych.

FS może wspierać działania:

1. w zakresie zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami lub jej poprawy;
2. na rzecz rozwoju ekonomii społecznej, w szczególności działania w zakresie reintegracji społecznej i zawodowej podejmowane przez przedsiębiorstwo społeczne na rzecz swoich pracowników będących osobami zagrożonymi wykluczeniem społecznym.

Wyłączenia z obowiązku opłacania składek: składki FP, FS i FGŚP a pracownicy niepełnosprawni

Składek na FP i FS za zatrudnionych pracowników o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie opłacają:

1. przedsiębiorcy Polskiego Związku Głuchych i Polskiego Związku Niewidomych oraz Związku Ociemniałych Żołnierzy RP;
2. Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi;
3. stowarzyszenia oraz zakłady aktywności zawodowej.

Zgodnie ze statutem Polskiego Związku Głuchych związek ten, jego oddziały oraz koła terenowe posiadające osobowość prawną mogą prowadzić działalność gospodarczą, tworząc w tym celu podmioty działalności gospodarczej, a w tym – zakłady pracy chronionej, zakłady aktywności zawodowej, podmioty lecznicze, spółdzielnie socjalne. Dochód z działalności gospodarczej jest w całości przeznaczany na realizację celów statutowych związku.

Z kolei Polski Związek Niewidomych może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji celów statutowych, na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Rodzaj i zakres działalności gospodarczej prowadzonej przez poszczególne jednostki organizacyjne związku nie może naruszać zasad współżycia społecznego ani negatywnie wpływać na wizerunek i prestiż związku. Dochód z działalności gospodarczej jest przeznaczony na realizację celów statutowych. Podobnie organizowana działalność gospodarcza może być też prowadzona przez Związek Ociemniałych Żołnierzy RP.

Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi ma na celu otaczanie osób niewidomych i ociemniałych wszechstronną opieką w zaspokajaniu ich potrzeb edukacyjno-wychowawczych, rehabilitacyjnych, socjalnych i religijnych.

Status zakładu aktywności zawodowej może uzyskać jednostka organizacyjna utworzona przez gminę, powiat, fundację, stowarzyszenie lub inną organizację społeczną, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych, jeżeli:

1. co najmniej 70% ogółu osób zatrudnionych w tej jednostce stanowią osoby niepełnosprawne, w szczególności skierowane do pracy przez powiatowe urzędy pracy zaliczone do:
2. znacznego stopnia niepełnosprawności,
3. umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, u których stwierdzono autyzm, upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną;
4. posiada obiekty i pomieszczenia odpowiadające przepisom i zasadom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz uwzględniające potrzeby osób niepełnosprawnych w zakresie przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higienicznosanitarnych i ciągów komunikacyjnych oraz spełniają wymagania dostępności do nich;
5. zapewniona specjalistyczną opiekę medyczną, poradnictwo i usługi rehabilitacyjne;
6. przeznacza uzyskane dochody na zakładowy fundusz aktywności;
7. uzyska pozytywną opinię starosty o potrzebie utworzenia zakładu aktywności zawodowej, z wyjątkiem przypadku, gdy organizatorem jest powiat.

Jak wynika z powyższego, nie każdy pracodawca jest zwolniony z opłacania składek na FP i FS za pracowników ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, lecz tylko wyżej wymienieni pracodawcy, których przedmiot działalności wiąże się bezpośrednio z rehabilitacją zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych.

Analogicznego wyłączenia z obowiązku opłacania składek za osoby niepełnosprawne nie zawierają przepisy o FGŚP.

Dodatkowo warto wspomnieć o innych wyłączeniach z obowiązku opłacania składek na omawiane fundusze. Mianowicie nie opłaca się składek na FP, FS i FGŚP za:

1. kobiety, które mają co najmniej 55 lat, i mężczyzn w wieku co najmniej 60 lat;
2. pracowników powracających z urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu wychowawczego – w ciągu 36 miesięcy, począwszy od pierwszego miesiąca po powrocie pracownika z takiego urlopu.
3. pracowników, którzy ukończyli 50 rok życia i w ciągu 30 dni przed zatrudnieniem byli zarejestrowani jako bezrobotni – przez 12 miesięcy, począwszy od pierwszego miesiąca po zawarciu umowy o pracę;
4. pracowników, którzy nie ukończyli 30 roku życia i zostali skierowani do pracy przez powiatowe urzędy pracy – przez 12 miesięcy, począwszy od pierwszego miesiąca po zawarciu umowy o pracę.

Podsumowując, co do zasady składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Solidarnościowy opłaca się za pracowników niepełnosprawnych na tych samych zasadach, co za ogół pracowników. Odstępstwa od tej zasady dotyczą tylko składek na FP i FS opłacanych przez niektórych pracodawców.