Orzeczenie lekarskie na prawo jazdy – co musisz wiedzieć?

Z racji na odpowiedzialność kierowców za życie swoje, pasażerów oraz uczestników ruchu drogowego, prawo do kierowania pojazdami mechanicznymi mogą mieć wyłącznie osoby zdrowe. Chodzi tu zarówno o zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. Dlatego też uzyskanie prawa jazdy, a także późniejsze przedłużenie czy odzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami, jest zależne od opinii lekarza. W praktyce orzeczenie lekarskie wydane przez uprawnionego lekarza stanowi podstawę do wydania lub cofnięcia prawa jazdy. Stan psychofizyczny osoby ubiegającej się o to uprawnienie często nie jest jednoznaczny. Stąd też dla osób uznanych za niezdolne do prowadzenia pojazdów opinia negatywna może niekiedy wydać się niesprawiedliwa. Powstaje zatem pytanie – czy taki dokument można zaskarżyć, czy też jest on bezwzględnie wiążący dla organu administracyjnego? Czy opinię orzecznika można w jakiś sposób weryfikować? A jeśli tak – w jakim zakresie?

Orzeczenie lekarskie podstawą uprawnienia do kierowania pojazdami

Orzeczenie lekarskie, oprócz samego egzaminu, jest najważniejszym elementem procedury uzyskiwania prawa jazdy. Negatywna opinia lekarza może bowiem sprawić, że kandydat na kierowcę nie zostanie w ogóle dopuszczony do egzaminu. Kwestie zdrowotnych wymogów wobec kierowców i kandydatów na kierowców reguluje przede wszystkim ustawa o kierujących pojazdami. To tam znajdują się przesłanki, których spełnienie jest niezbędne, aby móc starać się o uprawnienie do kierowania konkretnym typem pojazdów mechanicznych (motocykl, samochód osobowy, ciągnik siodłowy itd.). Oprócz tego ustawa wskazuje również, kiedy prawo jazdy może zostać odebrane. Wśród powodów znajduje się również stan psychofizyczny kierującego, który oceniany jest właśnie przez uprawnionego lekarza.

Jak czytamy w art. 11 ust. 1 ustawy, prawo jazdy jest wydawane osobie, która m.in. uzyskała orzeczenie:

1. lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem;
2. psychologiczne o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem – nie dotyczy prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E lub T – zatem nie dotyczy najpopularniejszej kategorii „B” uprawniającej do prowadzenia samochodów osobowych.

Zgodnie z powyższym osoba ubiegająca się o prawo jazdy musi przedstawić orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych. Analogiczny obowiązek dotyczy osób, wobec których toczy się postępowanie o cofnięcie lub przywrócenie uprawnień, np. po odebraniu prawa jazdy z powodu kierowania w stanie nietrzeźwości.

Choroby i dolegliwości, które mogą uniemożliwić uzyskanie prawa jazdy

Ustawodawca wprowadził katalog przeciwwskazań zdrowotnych – zarówno chorób somatycznych, jak i zaburzeń psychicznych czy uzależnień – które mogą uniemożliwić uzyskanie prawa jazdy. Chodzi tu przede wszystkim o utrzymanie bezpieczeństwa na drogach oraz ochronę zdrowia i życia kierowców, oraz osób trzecich. Oceny owych chorób i dolegliwości dokonuje właściwy lekarz. To na podstawie jego orzeczenia następnie organ decyduje o wydaniu (lub nie) prawa jazdy, a także o jego odebraniu.

Do najpoważniejszych schorzeń, które mogą stanowić przeszkodę w zdobyciu lub utrzymaniu uprawnień do kierowania pojazdami, należą:

• zaawansowane choroby neurologiczne – do tej grupy zalicza się m.in. padaczkę, chorobę Parkinsona, stwardnienie rozsiane czy skutki przebytych udarów. Schorzenia te mogą wywoływać nagłe utraty świadomości, zaburzenia równowagi albo problemy z precyzją ruchów, co bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo jazdy;
• choroby układu krążenia – zaburzenia pracy serca, np. niewydolność, arytmie czy poważne wady wrodzone, mogą prowadzić do krótkotrwałych zasłabnięć lub gwałtownego pogorszenia samopoczucia za kierownicą. Z tego powodu lekarz może negatywnie ocenić możliwość kierowcy lub kandydata na kierowcę do prowadzenia pojazdu;
• zaburzenia psychiczne – np. schizofrenia, zaburzenia afektywne dwubiegunowe czy ciężkie epizody depresyjne mogą obniżać zdolność koncentracji, szybkość reakcji oraz prawidłową ocenę sytuacji drogowej. W przypadku leczenia psychiatrycznego lekarz orzecznik często wymaga opinii od specjalisty prowadzącego;
• uzależnienia od substancji psychoaktywnych – nadużywanie alkoholu, narkotyków lub leków wpływających na układ nerwowy stanowi jedną z najczęstszych przeszkód w uzyskaniu pozytywnego orzeczenia. Wystawienie pozytywnej opinii może być uzależnione od przedstawienia dokumentów potwierdzających ukończenie terapii w poradni leczenia uzależnień;
• istotne problemy ze wzrokiem – znaczne pogorszenie widzenia, brak widzenia obuocznego, duże zawężenie pola widzenia lub całkowita ślepota stanowią poważne przeciwwskazania do kierowania pojazdami. W przypadkach takich schorzeń jak jednooczność, zez czy zaawansowane wady refrakcji, konieczne może być dodatkowe badanie okulistyczne i stosowne zaświadczenie.

Są również przypadłości, które nie dyskwalifikują kierowcy lub kandydata na kierowcę, wciąż jednak wymagają dodatkowych badań lub zastosowania ograniczeń w prawie jazdy. Są to m.in.:

• cukrzyca – osoby leczone insuliną muszą wykazać stabilny przebieg choroby oraz brak skłonności do hipoglikemii, która mogłaby wystąpić w czasie jazdy. Konieczne jest przedstawienie aktualnej konsultacji diabetologicznej i udokumentowanie odpowiednio długiego okresu bez epizodów utraty przytomności;
• padaczka o łagodnym przebiegu – jeśli osoba chora pozostaje pod stałą opieką neurologa i przez wskazany czas nie miała żadnych napadów, może uzyskać prawo jazdy z ograniczeniami. Warunkiem jest dostarczenie karty konsultacyjnej od lekarza prowadzącego;
• ograniczenia w zakresie mobilności – osoby po amputacjach czy z innymi ograniczeniami ruchowymi mogą otrzymać uprawnienia, jeśli pojazd zostanie odpowiednio zaadaptowany (np. ręczne sterowanie gazem i hamulcem). W takich przypadkach lekarz w opinii wpisuje konieczne ograniczenia, których kierowca musi przestrzegać. W innym wypadku uprawnienie może mu zostać odebrane.

Co, gdy orzeczenie lekarskie jest negatywne?

Zatem, zanim ktokolwiek podejdzie do egzaminu praktycznego na prawo jazdy, wcześniej musi udać się do lekarza w celu uzyskania właściwej opinii. Zgodnie z art. 79 ustawy uprawniony lekarz po przeprowadzeniu badania lekarskiego wydaje orzeczenie lekarskie. Jeżeli osoba badana jest w pełni sprawna, opinia jest pozytywna i możliwe staje się podejście do egzaminu.

Nie zawsze jednak badanie będzie korzystne dla osoby badanej. Lekarz może bowiem w orzeczeniu zawrzeć – wynikające ze stanu zdrowia – ograniczenia w zakresie:

• terminu ważności uprawnienia do kierowania pojazdami;
• pojazdów, którymi może kierować osoba badana, ich wyposażenia, oznakowania lub przystosowania;
• specjalnych wymagań wobec osoby kierującej pojazdem.

Opinia wydana przez lekarza orzecznika nie jest jednak ostateczna. Osoba badana lub podmiot kierujący na badania, niezgadzający się z treścią orzeczenia, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego. Ponowne badanie lekarskie jest przeprowadzane na koszt osoby badanej, z wyjątkiem badań wstępnych, o których mowa w art. 229 kp, oraz badań przeprowadzanych dla kandydatów i uczniów, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 7 kp. Ustawa wskazuje przy tym, że jednostka, w której ma być przeprowadzone ponowne badanie w trybie odwoławczym, powinna być jednostką o wyższym poziomie referencyjnym w stosunku do jednostki, która przeprowadziła badanie pierwotne.

Wniosek o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego składa się pisemnie, w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego, za pośrednictwem lekarza, który je wydał. Orzeczenie lekarskie wydane po przeprowadzeniu ponownego badania lekarskiego jest ostateczne.

Charakter orzeczenia lekarskiego w postępowaniu administracyjnym

Orzeczenie lekarskie nie jest decyzją administracyjną, stanowi jednak dokument urzędowy wydany przez osobę uprawnioną – lekarza wpisanego do ewidencji. Ma ono charakter dowodu w postępowaniu administracyjnym dotyczącym wydania prawa jazdy.

Jak ocenił Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami – przepisy ustawy o kierujących pojazdami precyzyjnie określają, w jakich okolicznościach i przy spełnieniu jakich przesłanek następuje cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami. Stosownie do treści art. 103 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku stwierdzenia na podstawie orzeczenia lekarskiego istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. Postępowanie, którego celem jest ocena stanu zdrowia kierowcy (lub kandydata na kierowcę), jest prowadzone przez uprawnione jednostki mające szczególne uprawnienia w tym zakresie, a orzeczenie lekarskie wydawane w tym trybie stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 2 kpa.

Jednostkami uprawnionymi do przeprowadzenia ponownego badania lekarskiego, o którym mowa w art. 79 ust. 4 i 5 ustawy, są w przypadku orzeczenia lekarskiego wydanego przez:

1. uprawnionego lekarza – wojewódzkie ośrodki medycyny pracy;
2. uprawnionego lekarza zatrudnionego w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy:

• Centrum Naukowe Medycyny Kolejowej w Warszawie,
• Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera w Łodzi,
• Instytut Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie,
• Uniwersyteckie Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni,
• Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej w Warszawie.

Kontrola merytoryczna orzeczenia lekarskiego jest zatem możliwa wyłącznie w ramach postępowania odwoławczego prowadzonego przez ww. uprawnione jednostki orzecznicze.

W ocenie NSA organy, będąc związane treścią ostatecznego orzeczenia o stanie zdrowia strony, nie mają możliwości orzekać wbrew treści tego dokumentu, ponieważ stanowi on dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 2 kpa i jest dowodem tego, co zostało w nim stwierdzone. Skoro więc orzeczenia lekarskie wydane w trybie rozporządzenia w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców są dokumentami urzędowymi, to stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone, zatem zgodnie z art. 76 § 3 kpa należy przyjąć za dopuszczalne obalenie domniemania zgodności z prawdą takiego orzeczenia w drodze przeprowadzenia dowodu przeciwko jego treści, natomiast w przypadku postępowań dotyczących cofnięcia prawa jazdy orzeczenie lekarskie musi spełniać określone wymagania (por. wyrok NSA z 20 sierpnia 2025 roku, sygn. akt: II GSK 247/25).

Czy orzeczenie lekarskie jest wiążące dla organu?

Jak już wskazano wcześniej, lekarz nie rozstrzyga o prawach lub obowiązkach osoby badanej, a jedynie stwierdza istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Dopiero organ administracji, tj. starosta, podejmuje decyzję na podstawie orzeczenia. Orzeczenie lekarskie jest zatem jedynie elementem materiału dowodowego, a nie rozstrzygnięciem kreującym uprawnienie. Mimo to kierowane jest jako opinia biegłego, dzięki czemu zarówno organy, jak i sądy administracyjne mają ograniczone kompetencje w procesie weryfikacyjnym.

Organ administracyjny nie ma kompetencji, aby samodzielnie oceniać stan zdrowia obywatela. Nie może dla przykładu uznać samodzielnie, że „zdaniem urzędnika prowadzącego sprawę obywatel wygląda zdrowo i wydaje się, że może prowadzić pojazd”. Starosta nie jest lekarzem i nie może zastępować specjalisty w ocenie medycznej. Zatem co do zasady organ musi oprzeć swoje rozstrzygnięcie na treści orzeczenia lekarskiego.

Należy powtórzyć za NSA, że osoba, która wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdami, nie może skutecznie podważać treści wydanego przez uprawnione jednostki medyczne orzeczenia lekarskiego w postępowaniu przed organem, który jest tym orzeczeniem związany, a powinna wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania lekarskiego na podstawie art. 79 ust. 4 ustawy o kierujących pojazdami. Organ nie ma podstaw formalno-prawnych do weryfikacji treści wydanego orzeczenia lekarskiego pod względem merytorycznym, kwestionowania okoliczności objętych jego treścią, co w konsekwencji uniemożliwia przyjęcie, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego przedstawia się odmiennie, aniżeli zostało to wskazane w orzeczeniu lekarskim (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2024 roku, sygn. akt: II GSK 1098/23).