Czy fundacja rodzinna musi posiadać kasę fiskalną?

Fundacja rodzinna jest podmiotem, który ustawowo został wyposażony w osobowość prawną. Ponadto fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą w ograniczonym zakresie. W związku z tym pojawia się pytanie, czy obowiązkiem fundacji rodzinnej jest posiadanie kasy fiskalnej.

Kto musi posiadać kasę fiskalną?

Jak wynika z treści art. 111 ust. 1 Ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT): podatnicy dokonujący sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych są obowiązani prowadzić ewidencję sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących.

Z powyższego przepisu wynika, że obowiązek posiadania kasy fiskalnej dotyczy podatników, czyli – zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT – osób prawnych, które wykonują samodzielnie działalność gospodarczą. 

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o VAT: działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Zgodnie z ustawowym zakresem opodatkowania VAT do wystąpienia obowiązku podatkowego konieczne jest, aby daną czynność wykonał podmiot działający w tym konkretnym przypadku jako podatnik. Zawarta w ustawie definicja działalności gospodarczej ma charakter uniwersalny, co pozwala objąć tym pojęciem wszystkie jednostki uczestniczące w profesjonalnym obrocie gospodarczym.

Ponadto działalność gospodarcza oznacza wykorzystywanie towarów w sposób ciągły w celach zarobkowych. Przez ciągłe wykorzystywanie składników majątku należy rozumieć takie wykorzystywanie majątku, które charakteryzuje się powtarzalnością lub długim okresem trwania. Czerpanie dochodów ze składnika majątku wskazuje zatem na prowadzenie działalności gospodarczej.

Fundacja rodzinna a status podatnika VAT

Mając na uwadze powyższe rozważania, należy w dalszej kolejności ustalić, czy fundacja rodzinna może być podatnikiem podatku VAT.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 Ustawy z 26 stycznia 2023 roku o fundacji rodzinnej: fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji rodzinnej.

Ponadto w myśl art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej: fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 Ustawy z 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców tylko w zakresie:

1. zbywania mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;
2. najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;
3. przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;
4. nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;
5. udzielania pożyczek:
1. spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje,
2. spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik,
3. beneficjentom;
6. obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;
7. produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;
8. gospodarki leśnej.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 20 listopada 2023 roku (nr 0112-KDIL1-3.4012.425.2023.1.KK) wskazał, że określając skutki podatkowe, jakie rodzą na gruncie podatku od towarów i usług, czynności wykonywane przez fundacje rodzinne, należy brać pod uwagę specyfikę funkcjonowania takich fundacji. Fundacja rodzinna jest bowiem osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów.

Przez świadczenie natomiast rozumie się składniki majątkowe, w tym środki pieniężne, rzeczy lub prawa, przeniesione na beneficjenta albo oddane beneficjentowi do korzystania przez fundację rodzinną albo fundację rodzinną w organizacji, zgodnie ze statutem i listą beneficjentów. Jednocześnie fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 Prawa przedsiębiorców tylko w zakresie wskazanym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej.

Celem działania fundacji rodzinnej jest kumulacja oraz zarządzanie majątkiem w taki sposób, aby umożliwić spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów. W piśmiennictwie wskazuje się, że jest ona osobą prawną o charakterze prywatnym. Służy realizacji woli fundatora oraz ochronie wniesionych przez niego składników majątkowych, które są przekazywane wskazanym w statucie osobom.

Fundacja rodzinna a obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na kasie rejestrującej

W związku z przedstawionymi wyżej informacjami należy stwierdzić, że jeżeli fundacja rodzinna wykonuje czynności określone w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, to w tym zakresie obciąża ją obowiązek posiadania kasy fiskalnej.

Jednocześnie jednak nie jest wykluczone, że fundacja rodzinna będzie korzystać ze zwolnień określonych w Rozporządzeniu Ministra Finansów z 17 grudnia 2024 roku w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących.

Przykładowo, jeżeli fundacja rodzinna sprzedaje nieruchomość na rzecz osoby prywatnej, to nie musi takiej odpłatnej dostawy ewidencjonować na kasie fiskalnej, ponieważ zgodnie z poz. 40 załącznika do ww. rozporządzenia dostawy nieruchomości są zwolnione od tego obowiązku.

Analogicznie będzie w przypadku świadczenia przez fundację rodzinną usług najmu, które zgodnie z poz. 29 załącznika do rozporządzenia są zwolnione od obowiązku posiadania kasy, pod warunkiem że: świadczenie tych usług w całości zostało udokumentowane fakturą lub świadczący usługę otrzyma w całości zapłatę za wykonaną czynność za pośrednictwem poczty, banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej (odpowiednio na rachunek bankowy podatnika lub na rachunek podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem), a z ewidencji i dowodów dokumentujących zapłatę jednoznacznie wynika, jakiej konkretnie czynności dotyczyła. 

Podsumowując, co do zasady fundacja rodzinna – jako podatnik VAT – może być zobligowana do posiadania kasy fiskalnej. Należy przy tym mieć na uwadze, że może ona korzystać ze zwolnień od tego obowiązku określonych w cytowanym rozporządzeniu.