Możliwość odliczenia podatku naliczonego zawartego w cenie zakupu to kluczowe uprawnienie czynnego podatnika VAT. W kontekście nowych przepisów wielu przedsiębiorców zastanawia się, jak wygląda odliczenie VAT przez fundację rodzinną przy zakupie nieruchomości i jakie warunki musi spełnić ten podmiot, aby transakcja była zgodna z prawem.
Prawo do odliczenia podatku naliczonego a odliczenie VAT przez fundację rodzinną
W pierwszej kolejności wskażmy, że w myśl art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu:
nabycia towarów i usług,
dokonania całości lub części zapłaty przed nabyciem towaru lub wykonaniem usługi.
Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, tzn. takich, których następstwem jest określenie podatku należnego (powstanie zobowiązania podatkowego).
Przedstawiona wyżej zasada wyklucza zatem możliwość dokonania obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego z towarami i usługami, które nie są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystania do czynności zwolnionych od podatku VAT oraz niepodlegających temu podatkowi.
Prawo do odliczenia przysługuje zatem podatnikowi podatku VAT czy podmiotowi, który wykonuje podlegającą opodatkowaniu działalność gospodarczą.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Jakie zasady regulują odliczenie VAT przez fundację rodzinną przy zakupie nieruchomości?
Określony w ustawie zakres opodatkowania podatkiem od towarów i usług wskazuje, że do tego, aby faktycznie zaistniało opodatkowanie danej czynności, konieczne jest, aby czynność podlegającą opodatkowaniu wykonał podmiot, który dla tej właśnie czynności będzie działał jako podatnik. Definicja działalności gospodarczej zawarta w ustawie ma charakter uniwersalny, pozwalający na objęcie pojęciem „podatnik” tych wszystkich podmiotów, które prowadzą określoną działalność, występując w profesjonalnym obrocie gospodarczym.
Ponadto działalność gospodarczą stanowi wykorzystywanie towarów w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Przez ciągłe wykorzystywanie składników majątku należy rozumieć takie wykorzystywanie majątku, które charakteryzuje się powtarzalnością lub długim okresem trwania. Zatem czerpanie dochodów ze składnika majątku wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej.
Działalność fundacji rodzinnej uregulowana została przepisami Ustawy z dnia 26 stycznia 2023 roku o fundacji rodzinnej. Zgodnie z art. 2 tej ustawy fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji rodzinnej.
Przez świadczenie rozumie się składniki majątkowe, w tym środki pieniężne, rzeczy lub prawa, przeniesione na beneficjenta albo oddane mu do korzystania przez fundację rodzinną albo fundację rodzinną w organizacji, zgodnie ze statutem i listą beneficjentów.
W myśl art. 5 ust. 1 ww. ustawy o fundacji rodzinnej fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 Ustawy z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców tylko w zakresie wymienionym w tym przepisie (m.in. w zakresie najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie).
Z cytowanych przepisów ustawy o fundacji rodzinnej wynika, że fundacja rodzinna tworzona jest w celu gromadzenia majątku rodzinnego przedsiębiorstwa, zarządzania nim oraz zabezpieczenia potrzeb finansowych beneficjentów tej fundacji. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji, dodatkowo przepisy ustawy o fundacji rodzinnej określają również zakres, w jakim fundacja może prowadzić działalność gospodarczą.
Jak wskazał Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 5 listopada 2024 roku (nr 0114-KDIP4-3.4012.538.2024.3.APR), określając skutki podatkowe, jakie rodzą na gruncie podatku od towarów i usług, czynności wykonywane przez fundacje rodzinne, należy brać pod uwagę specyfikę funkcjonowania takich fundacji. Fundacja rodzinna jest bowiem osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz. Natomiast przez świadczenia rozumie się składniki majątkowe, w tym środki pieniężne, rzeczy lub prawa, przeniesione na beneficjenta albo oddane mu do korzystania przez fundację rodzinną albo fundację rodzinną w organizacji, zgodnie ze statutem i listą beneficjentów. Jednocześnie fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 3 Prawa przedsiębiorców tylko w zakresie wskazanym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej.
Zatem cel działania fundacji rodzinnej jest stricte majątkowy i polega na kumulowaniu majątku rodzinnego w jednym podmiocie (fundacji rodzinnej) i takim zarządzaniu tym majątkiem, aby możliwe było spełnienie świadczeń na rzecz określonych podmiotów (beneficjentów). Jak się podkreśla w piśmiennictwie, fundacja rodzinna jest osobą prawną o charakterze prywatnym. Ma ona służyć fundatorowi i wskazanym przez niego w statucie fundacji rodzinnej beneficjentom, stanowiąc jednocześnie ochronę majątku wniesionego przez fundatora do fundacji rodzinnej.
Aby uznać działalność podmiotu za działalność gospodarczą, nie jest konieczne, aby przyniosła ona jakiekolwiek efekty. Wystarczy, aby było to takie wykorzystywanie składników majątku, które charakteryzuje się powtarzalnością lub długim okresem trwania. Zatem czerpanie dochodów ze składnika majątku wskazuje na prowadzenie działalności gospodarczej. Z założenia fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów. Dodatkowo przepisy ustawy o fundacji rodzinnej precyzują zakres prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, wymieniając szereg czynności, jakie fundacja rodzinna może wykonywać w ramach swojej działalności.
Czy w praktyce odliczenie VAT przez fundację rodzinną jest możliwe?
Mając na uwadze przedstawione przepisy, należy stwierdzić, że fundacja rodzinna może mieć prawo do odliczenia podatku naliczonego w zakresie nabycia nieruchomości. Na taką możliwość wskazuje m.in. treść interpretacji Dyrektora KIS z 20 listopada 2023 roku (nr 0112-KDIL1-3.4012.425.2023.1.KK).
Warunkiem odliczenia jest posiadanie przez fundację rodzinną statusu czynnego podatnika podatku VAT, dysponowanie fakturą z wykazanym podatkiem naliczonym oraz wykorzystywanie nabytego towaru do wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu.
Przykład 1.
Fundacja rodzinna zarejestrowana jako czynny podatnik VAT prowadzi działalność w zakresie wynajmu własnych nieruchomości. Fundacja zakupiła lokal mieszkalny, który zamierza przeznaczyć na wynajem długoterminowy dla osób prywatnych. Czy ma ona prawo do odliczenia podatku naliczonego? Należy zwrócić uwagę, że najem długoterminowy na cele mieszkaniowe jest czynnością przedmiotowo zwolnioną od podatku na mocy art. 43 ust. 1 pkt 36 ustawy o VAT. W rezultacie choć jest to działalność dozwolona w świetle art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, to jednak w tym zakresie fundacja nie może odliczyć podatku naliczonego od dokonanego zakupu.
Podsumowując powyższe, fundacja rodzinna może mieć status podatnika podatku VAT i może odliczać podatek naliczony w takim zakresie, w jakim nabywane nieruchomości będą wykorzystywane do prowadzenia działalności opodatkowanej VAT.
Polecamy:
