Pojęcie dni robocze nie posiada definicji ustawowej, dlatego jego interpretacja opiera się na analizie całości przepisów. Prawidłowe rozumienie tego terminu jest kluczowe dla właściwego stosowania regulacji Kodeksu pracy, szczególnie gdy analizujemy relację dni robocze a zwolnienie na poszukiwanie pracy w kontekście art. 37 Kodeksu pracy, określającego prawo pracownika do dni wolnych na poszukiwanie zatrudnienia w okresie wypowiedzenia.
Wymiar zwolnienia na poszukiwanie pracy a dni robocze wynikające z Kodeksu pracy
W okresie co najmniej dwutygodniowego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracodawcę osobie zatrudnionej przysługują dni wolne na poszukiwanie pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Wymiar zwolnienia wynosi:
2 dni robocze – w okresie dwutygodniowego i jednomiesięcznego wypowiedzenia;
3 dni robocze – w okresie trzymiesięcznego wypowiedzenia,
3 dni robocze – w przypadku skrócenia trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, gdy wypowiedzenie następuje z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników – okres wypowiedzenia po skróceniu musi wynosić co najmniej 1 miesiąc (art. 37 Ustawy z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy).
Ze wspomnianego zwolnienia może skorzystać pracownik zatrudniony na okres próbny, na czas określony i nieokreślony (art. 34 pkt 3, art. 36 § 1 Kodeksu pracy).
Podczas ustalania wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy stosuje się zasady obowiązujące przy wyliczaniu wynagrodzenia za urlop, przy czym składniki wynagrodzenia określone w średniej wysokości oblicza się z miesiąca, w którym miało miejsce zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy (§ 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 roku w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy).
Tryb rozwiązania stosunku pracy a prawa pracownika
Możliwość skorzystania ze zwolnienia na poszukiwanie pracy istnieje wyłącznie w przypadku rozwiązywania umowy o pracę za wypowiedzeniem, którego dokonuje pracodawca. Może to być jednak zarówno tzw. wypowiedzenie definitywne (art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy), gdy ustanie stosunku pracy jest bezpośrednim skutkiem wypowiedzenia, jak i wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy lub płacy (art. 42 Kodeksu pracy), czyli tzw. wypowiedzenie zmieniające, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu definitywnym.
W przypadku rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron, bez wypowiedzenia oraz z upływem czasu, na który była zawarta (art. 30 § 1 pkt 1, 3 i 4 Kodeksu pracy), zwolnienie na poszukiwanie pracy nie przysługuje. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby pracodawca i pracownik rozwiązujący umowę za porozumieniem stron lub z upływem czasu ustalili, że pracownik skorzysta z takiego zwolnienia w określonym wymiarze. Wówczas prawo to nie wynika z art. 37 Kodeksu pracy, lecz z ustaleń między stronami. W przypadku rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 Kodeksu pracy) ze względu na dyscyplinarny charakter trybu takie ustalenia nie są praktykowane. Z kolei przy rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika (art. 53 Kodeksu pracy) zwolnienie to również nie przysługuje, ponieważ dotyczy ono osób nieobecnych w pracy, co czyniłoby jego udzielenie bezprzedmiotowym.
Termin udzielenia zwolnienia od pracy
Zgodnie z wyjaśnieniami Departamentu Prawa Pracy w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej z 11 marca 2010 roku zwolnienie na poszukiwanie pracy jest udzielane na wniosek pracownika. To on zatem określa dzień, w którym wnosi o zwolnienie od pracy w celu poszukiwania pracy.
W związku z powyższym inicjatywa dotycząca skorzystania ze zwolnienia na poszukiwanie pracy leży po stronie pracownika. Jeżeli nie wystąpi on do pracodawcy z wnioskiem w tym zakresie, zwolnienie nie zostanie mu udzielone, przy czym w związku z nieskorzystaniem z uprawnienia, o którym mowa w art. 37 Kodeksu pracy, pracownikowi nie przysługuje żadna rekompensata (ekwiwalent), jak np. w przypadku niewykorzystania urlopu wypoczynkowego.
Jak poprawnie ustalić zależność: dni robocze a zwolnienie na poszukiwanie pracy?
W piśmie Głównego Inspektoratu Pracy (GIP) z 8 marca 2010 roku (GPP-517-4560-17-1/10/PE/RP), dotyczącym udzielania zwolnienia na poszukiwanie pracy, wyjaśniono najpierw, że przez dni robocze należy rozumieć wszystkie dni, które nie są niedzielami i świętami ustawowo uznanymi za dni wolne od pracy (art. 1519 § 1 Kodeksu pracy).
Dniami wolnymi od pracy w powyższym rozumieniu są, poza niedzielami:
1 stycznia – Nowy Rok,
6 stycznia – Święto Trzech Króli,
pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
drugi dzień Wielkiej Nocy,
1 maja – Święto Państwowe,
3 maja – Święto Narodowe Trzeciego Maja,
pierwszy dzień Zielonych Świątek,
dzień Bożego Ciała,
15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
1 listopada – Wszystkich Świętych,
11 listopada – Narodowe Święto Niepodległości,
24 grudnia – Wigilia Bożego Narodzenia,
25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia.
Ponadto w przypadku ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii dniem wolnym od pracy jest także dzień określony przez Prezesa Rady Ministrów, w drodze rozporządzenia (art. 1, art. 1a Ustawy z 18 stycznia 1951 roku o dniach wolnych od pracy).
Dalej w piśmie GIP podkreślono, że zwolnienie na poszukiwanie pracy może być udzielone jedynie w dni, które są dla pracownika dniami pracy. Dlatego spośród wszystkich dni roboczych należy wyłączyć te dni, w które pracownik nie świadczy pracy zgodnie z ustalonym rozkładem czasu pracy. Przyznanie pracownikowi dnia wolnego na poszukiwanie pracy w dniu dla niego wolnym od świadczenia pracy mijałoby się z celem wprowadzenia omawianego uprawnienia.
Główny Inspektorat Pracy wskazał ponadto, że jeżeli sobota nie wypada w święto ustawowo uznane za dzień wolny od pracy oraz nie jest dniem wolnym dla pracownika wynikającym z jego rozkładu czasu pracy, to nie ma przeciwwskazań, aby zgodnie z wolą pracownika udzielić mu w tym dniu zwolnienia na poszukiwanie pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
Zagadnienie to rozwinięto m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 14 października 2015 roku (II SA/Gl 354/15), w którym zwrócono uwagę, że dodatkowy, oprócz niedzieli, dzień wolny dla pracownika służący zapewnieniu pięciodniowego tygodnia pracy, w zależności od woli pracodawcy przypadać może zgodnie z harmonogramem na dowolny dzień roboczy.
To, że pracownik konkretnego dnia nie musi wykonywać pracy (np. w sobotę), oznacza jedynie, że jest to dla niego dzień wolny od pracy, a nie, że jest to ustawowo dzień wolny, czyli inny niż roboczy. Nie wolno bowiem jako dnia ustawowo wolnego od pracy w rozumieniu art. 1519 Kodeksu pracy traktować dnia wolnego od pracy wynikającego z rozkładu w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy.
Soboty istotnie w przeszłości były dniami na ogół wolnymi od pracy (wykaz wolnych sobót wynikał z dekretów Rady Państwa z 20 lipca 1972 roku o dodatkowych dniach wolnych od pracy i z 14 lipca 1973 roku o dodatkowych dniach wolnych od pracy oraz uchwały nr 41 Rady Ministrów z 6 lutego 1974 roku w sprawie zasad i terminów wprowadzania dodatkowych dni wolnych od pracy w latach 1974 i 1975, ich wprowadzenie wynikało też z porozumień z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym).
W obecnej regulacji czasu pracy przyjęto jednak odmienne rozwiązania; pracodawca ma bowiem swobodę ustalania, który dzień tygodnia oprócz niedzieli i ewentualnych świąt będzie dla pracownika wolny od pracy.
Przykład 1.
Strony nawiązały stosunek pracy 1 lutego 2026 roku. 16 kwietnia 2026 roku pracodawca wypowiedział umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony. Dwutygodniowy okres wypowiedzenia upływał w sobotę, 2 maja 2026 roku, zgodnie z zasadą, że okres wypowiedzenia obejmujący tydzień kończy się w sobotę (art. 30 § $2^1$ Kodeksu pracy). Rozkład czasu pracy pracownika przewidywał wykonywanie pracy od poniedziałku do piątku. W związku z tym, że w okresie wypowiedzenia dniem wolnym – oprócz sobót i niedziel – był piątek, 1 maja 2026 roku, kiedy przypadało święto, możliwość skorzystania ze zwolnienia na poszukiwanie pracy obejmowała 16 i 17 (czwartek, piątek), 20–24 (poniedziałek–piątek) oraz 27–30 kwietnia 2026 roku (poniedziałek–czwartek). 17 kwietnia 2026 roku pracownik wystąpił do pracodawcy z wnioskiem o 2 dni zwolnienia na poszukiwanie pracy w terminie 23 i 24 kwietnia 2026 roku. Pracodawca udzielił mu tego zwolnienia, ponieważ przypadało ono w dniach będących dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem.
Przykład 2.
Rozkład czasu pracy pracownika, któremu pracodawca wypowiedział umowę o pracę, przewidywał wykonywanie pracy w każdym tygodniu od wtorku do soboty. Poniedziałki były dla niego dniami wolnymi, które – oprócz niedziel – zapewniały zachowanie przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Pracownikowi przysługiwał trzymiesięczny okres wypowiedzenia kończący się 30 czerwca 2026 roku. Wystąpił on do pracodawcy z wnioskiem o udzielenie zwolnienia na poszukiwanie pracy w przysługującym wymiarze 3 dni roboczych w trzy ostatnie soboty czerwca 2026 roku. Pracodawca uwzględnił ten wniosek, ponieważ soboty są dniami roboczymi, a dla tego pracownika były one zarazem dniami pracy. Ponadto art. 37 Kodeksu pracy nie wymaga, aby dni takiego zwolnienia następowały bezpośrednio po sobie.
Podsumowując, pracownik, któremu wypowiedziano umowę o pracę, może korzystać ze zwolnienia na poszukiwanie pracy wyłącznie w dniach, które w obowiązującym go rozkładzie czasu pracy zostały ustalone jako dni pracy. Nie wystarczy zatem, aby określony dzień był dniem roboczym, ale konieczne jest ponadto, aby był on dla danego pracownika dniem pracy.
