Przepisy Ordynacji podatkowej określają sytuacje, w których osoba trzecia może zostać obciążona długami podatkowymi poprzedniego właściciela majątku. W artykule wyjaśniamy, czy i w jakich okolicznościach występuje odpowiedzialność nabywcy nieruchomości za zaległości podatkowe sprzedającego, analizując regulacje dotyczące zbycia przedsiębiorstwa oraz zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
Zakres odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej przy nabyciu majątku
W przypadku nabywania aktywów od innego podatnika zastosowanie ma art. 112 Ustawy z 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (dalej: Ordynacja podatkowa). W § 1 tego przepisu czytamy, że: nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach.
Nabywcą majątku w rozumieniu art. 112 Ordynacji podatkowej jest każdy, kto na podstawie umowy przenoszącej własność kupił od podatnika rzeczy lub inne prawa majątkowe.
W pierwszej kolejności należy ustalić, kiedy będzie występował przypadek nabycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 4a pkt 4 Ustawy z 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych, art. 5a pkt 4 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 2 pkt 27e Ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług przez zorganizowaną część przedsiębiorstwa należy rozumieć organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.
W świetle tej definicji zorganizowana część przedsiębiorstwa musi stanowić całość pod względem organizacyjnym i funkcjonalnym. Najważniejsze jest więc ustalenie, czy przenoszony majątek tworzy na tyle zorganizowany zespół praw, obowiązków i rzeczy, że pozwala na samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej.
Aby określony zespół składników majątkowych mógł zostać zakwalifikowany jako zorganizowana część przedsiębiorstwa, powinien spełniać następujące warunki:
- musi istnieć zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań,
- zespół ten powinien być organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie,
- składniki przedsiębiorstwa przeznaczone są do realizacji określonych zadań gospodarczych,
- zespół składników mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo realizujące wskazane zadania.
W związku z tym nie wystarczy samo zorganizowanie masy majątkowej. Musi się ona odznaczać odrębnością organizacyjną i finansową oraz stwarzać możliwość samodzielnego funkcjonowania w obrocie gospodarczym, jeśli zajdzie taka potrzeba.
Podstawowym wymogiem jest więc to, aby zorganizowana część przedsiębiorstwa stanowiła zespół składników materialnych i niematerialnych (w tym zobowiązań).
Kolejnym warunkiem jest wyodrębnienie tego zespołu w istniejącym przedsiębiorstwie. Powinno ono zachodzić na trzech płaszczyznach: organizacyjnej, finansowej i funkcjonalnej (czyli przeznaczeniu do realizacji określonych zadań gospodarczych).
Elementami zespołu składników materialnych i niematerialnych, stanowiących zorganizowaną część przedsiębiorstwa, powinny być w szczególności aktywa trwałe, obrotowe, a także czynnik ludzki, czyli kadra pracownicza.
Wyodrębnienie organizacyjne oznacza, że zorganizowana część przedsiębiorstwa ma swoje miejsce w strukturze firmy jako dział, wydział czy oddział. W doktrynie podkreśla się, że powinno ono wynikać ze statutu, regulaminu lub innego aktu o podobnym charakterze. Samo nazwanie jednostki wewnętrznej określonym mianem nie zapewnia wyodrębnienia organizacyjnego, jeśli nie idą za tym autonomia decyzyjna, wyposażenie majątkowe i zarządzanie zespołem pracowników. Przypisanie jednostce uprawnień pozwalających na samodzielne prowadzenie działalności musi być widoczne z zewnątrz. Wyodrębnienie to musi więc wynikać z decyzji statutowych lub zarządczych, które formalnie nadają jej uprawnienia uzasadniające wydzielenie organizacyjne.
Wyodrębnienie finansowe najpełniej realizuje się w przypadku zakładu lub oddziału osoby prawnej. Nie oznacza ono pełnej samodzielności finansowej, lecz sytuację, w której odpowiednia ewidencja księgowa pozwala przyporządkować przychody, koszty, należności i zobowiązania do danej części przedsiębiorstwa.
Z kolei wyodrębnienie funkcjonalne należy rozumieć jako przeznaczenie do realizacji określonych zadań gospodarczych. Zorganizowana część przedsiębiorstwa musi stanowić funkcjonalnie odrębną całość. Oznacza to, że powinna obejmować elementy niezbędne do samodzielnego prowadzenia działań, którym służy w strukturze firmy.
Zgodnie z art. 112 § 3 Ordynacja podatkowa: zakres odpowiedzialności nabywcy jest ograniczony do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.
Odpowiedzialność nabywcy nieruchomości za zaległości podatkowe sprzedającego a zorganizowana część przedsiębiorstwa
Co istotne, w przypadku zorganizowanej części przedsiębiorstwa konieczne jest spełnienie przesłanki samodzielności. Należy przez nią rozumieć potencjalną zdolność tej części do niezależnego działania jako odrębnego podmiotu gospodarczego i to w ramach istniejącej firmy.
W konsekwencji zakup pojedynczej nieruchomości nie spełnia powyższego kryterium.
Jak wskazał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 19 lipca 2023 roku (nr 0111-KDIB1-2.4017.2.2023.1.AK):
Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie nie będzie miał zastosowania art. 112 Ordynacji podatkowej, ponieważ Wnioskodawca nie nabędzie przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zatem Wnioskodawca nie będzie odpowiadał całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.
W świetle powyższych wyjaśnień należy wskazać, że jeśli przedmiotem zbycia jest sama nieruchomość, przypadek ten nie podlega regulacji z art. 112 Ordynacji podatkowej. Inaczej będzie w sytuacji, gdy nieruchomość stanowi element składowy zorganizowanej części przedsiębiorstwa.
Można zatem zauważyć, że samo zbycie nieruchomości nie wiąże się z ryzykiem przypisania nabywcy odpowiedzialności za zaległości podatkowe poprzedniego właściciela nieruchomości.
Polecamy:
