Darowizna od obcej osoby – czy przysługuje zwolnienie z podatku?

Bliskie osoby mogą przekazywać sobie darowizny bez zbędnych formalności podatkowych, jednak darowizna od obcej osoby wiąże się z odmiennymi zasadami. W takiej sytuacji obdarowany musi sprawdzić, czy przysługuje mu jakiekolwiek zwolnienie i czy powstaje obowiązek zapłaty podatku od spadków i darowizn.

Czym jest darowizna na gruncie Kodeksu cywilnego?

Instytucja darowizny została unormowana w art. 888–902 Ustawy z 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (dalej: Kodeks cywilny). Jak wynika z tych przepisów, umowa darowizny to czynność, poprzez którą darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku.

Cechą charakterystyczną darowizny jest to, że po stronie obdarowanego występuje jednostronne przysporzenie kosztem darczyńcy, który to nic nie otrzymuje w zamian. Zgodnie z art. 890 Kodeksu cywilnego oświadczenie darczyńcy o przekazaniu darowizny należy złożyć w formie aktu notarialnego. Niemniej jednak umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy także jest ważna w przypadku spełnienia przyrzeczonego świadczenia.

Jeżeli natomiast na podstawie odrębnych przepisów z uwagi na przedmiot darowizny jest wymagane zachowanie szczególnej formy oświadczeń obu stron, to musi ona zostać zachowana.

Należy pamiętać, że nie zawsze będziemy mieć do czynienia z darowizną.

Darowizna nie wystąpi w sytuacji, w której zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami Kodeksu cywilnego.

O darowiźnie nie będzie można również mówić, gdy ktoś zrzeka się prawa, którego jeszcze nie nabył albo które nabył w taki sposób, że w razie jego zrzeczenia się jest ono uważane za nienabyte.

Darowizna stanowi podstawę opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 Ustawy z 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn opodatkowaniu tym podatkiem podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem m.in. darowizn lub poleceń darczyńcy.

Obdarowany, który otrzymał darowiznę, będzie zobligowany do:

1. ustalenia wartości otrzymanej darowizny,
2. wypełnienia i złożenia w ustawowym terminie właściwej deklaracji podatku od spadków i darowizn,
3. zapłaty w ustawowym terminie podatku od spadków i darowizn

– do właściwego urzędu skarbowego.

W podatku od spadków i darowizn przewidziano wiele zwolnień, ale należy zastanowić się, czy mają one zastosowanie w odniesieniu do darowizn otrzymanych w III grupie podatkowej.

Zwolnienie z podatku, wysokość podatku od spadków i darowizn a darowizna od obcej osoby

W podatku od spadków i darowizn można wyróżnić trzy grupy podatkowe. Od tego, do której grupy podatkowej należy nabywca względem darczyńcy, zależy zarówno wysokość samego podatku od spadków i darowizn, jak i możliwość skorzystania ze zwolnienia z niego.

Grupy podatkowe w podatku od spadków i darowizn i przypisane do nich kwoty wolne od tego podatku przedstawiono w poniższej tabeli.

 Otrzymanie darowizny od osoby w żaden sposób niespokrewnionej z nabywcą należy zakwalifikować jako otrzymanie darowizny przez podatnika obdarowanego należącego do III grupy podatkowej (w tej grupie występują wszystkie te osoby fizyczne, których nie da się przypisać do I i II grupy podatkowej).

Jeżeli obdarowany należy do III grupy podatkowej, obowiązuje go kwota wolna od podatku 5733 zł, a więc do wysokości tej kwoty (w skali 5 ostatnich lat – należy sumować darowizny otrzymane od tego samego darczyńcy):

1. nie zapłaci w ogóle podatku od spadków i darowizn,
2. nie będzie zobligowany do złożenia zgłoszenia otrzymania tej darowizny na formularzu podatkowym (SD-Z2 albo SD-3).

Wysokość podatku od spadków i darowizn

Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn w III grupie podatkowej schemat ustalania podatku od spadków i darowizn wygląda w następujący sposób.

 Osoby zaliczane do III grupy podatkowej nie mogą korzystać z żadnych zwolnień poza preferencją wynikającą z kwoty wolnej.

Nabywca należący do III grupy podatkowej, przy ustalaniu wysokości podatku od spadków i darowizn, powinien zacząć od określenia wartości darowizny w postaci:

1. środków pieniężnych – to ich tzw. wartość nabywcza określona w kwocie tych środków,
2. rzeczowej – to najczęściej ich wartość rynkowa, która jest określona w umowie darowizny lub w innych dokumentach nabycia przedmiotu darowizny np. umowach, aktach notarialnych, fakturach i innych dokumentów.

Po ustaleniu wartości otrzymanej darowizny nabywca pomniejsza jej wartość o kwotę wolną od podatku, która w III grupie podatkowej wynosi 5733 zł.

Gdy przykładowo ustalona wartość darowizny to 45 733 zł, podstawa opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn wyniesie 40 000 zł.

Jeżeli nabywca należący do III grupy podatkowej otrzyma darowiznę w wysokości np. 4500 zł, to ani nie zapłaci podatku, ani nie będzie zobligowany do złożenia deklaracji, czyli zgłoszenia nabycia darowizny.

Przykład 1.

Podatnik (obdarowany) otrzymał darowiznę od swojej wieloletniej przyjaciółki w wysokości 18 500 zł. 20 kwietnia 2026 roku pieniądze znalazły się na jego koncie.

Ma on obowiązek zgłoszenia otrzymanej darowizny w ciągu miesiąca, licząc od 20 kwietnia 2026 roku, a także opodatkowania jej zgodnie ze skalą dla III grupy podatkowej.

Podatek w tym wypadku wyniesie 14 433,60 zł, zgodnie z obliczeniami:

18 500 zł - 5733 zł = 12 767 zł

1. Podatek od darowizny do sumy 11833 zł wynosi: 1420 zł.
2. Podatek od nadwyżki wynosi 149,44 zł (934 zł x 16%)
3. Podatek od nabytej darowizny wynosi: 1420 zł + 149,44 zł = 1569 zł

Darowizna od obcej osoby - zgłoszenie otrzymania darowizny w III grupie podatkowej

Zgłoszenia otrzymania darowizny należy dokonać w ciągu jednego miesiąca, licząc od dnia obowiązku opodatkowania darowizny (dzień otrzymania darowizny albo dzień aktu zawarcia notarialnego).

Zgłoszenie otrzymania darowizny obdarowany dokonuje się na formularzu SD-3 (poza nabyciem darowizny udokumentowanym aktem notarialnym), który można złożyć osobiście, listownie lub elektronicznie we właściwym urzędzie skarbowym – jeżeli przedmiotem darowizny są:

• nieruchomości, to właściwy będzie urząd obejmujący zasięgiem terytorialnym miejsce położenia nieruchomości,
• pozostałe rzeczy, środki pieniężne lub prawa majątkowe, właściwy będzie urząd ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania lub pobytu w dniu otrzymania darowizny (w dniu powstania obowiązku opodatkowania).

Do zeznania SD-3 podatnik powinien dołączyć dokumenty potwierdzające określenie wartości darowizny, która to stanowi podstawę opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn (np. umowę sprzedaży, inne umowy, potwierdzenia przelewu, postanowienia sądu, orzeczenia sądu, zaświadczenia z banku, wypisy z ksiąg wieczystych, akt poświadczenia dziedziczenia, testament).

Na obniżenie wartości darowizny mogą wpływać długi i ciężary, przy czym dotyczy to tylko tych stwierdzonych w dniu jej nabycia.

W przypadku wątpliwości co do określonej wartości darowizny – urząd skarbowy może powołać biegłego, który dokona odpowiedniej oceny w tym zakresie.

Darowizna od obcej osoby wiąże się z obowiązkiem zgłoszenia i niekiedy zapłaty podatku od spadków i darowizn do właściwego urzędu skarbowego. Nieodzowne jest sprawdzenie, czy łączna kwota otrzymanych darowizn przekroczyła w ostatnich 5 latach sumę 5733 zł. Wysokość podatku należy ustalić na podstawie reguł dla III grupy podatkowej. Warto również zwrócić uwagę na przedmiot darowizny, ponieważ od tego, co będzie przekazane, zależy sposób określenia urzędu skarbowego właściwego zarówno do złożenia deklaracji, jak i zapłaty podatku.