Zatrudnienie osadzonych a korzyści dla pracodawcy – przewodnik

Zatrudnienie osadzonych to rozwiązanie, które przynosi wymierne korzyści finansowe dla pracodawców, wspierając jednocześnie proces resocjalizacji osób odbywających karę pozbawienia wolności. Warto poznać kluczowe zasady dotyczące współpracy z tą grupą pracowników oraz dowiedzieć się, na jakie wsparcie finansowe i ulgi mogą liczyć przedsiębiorcy decydujący się na taki krok.

Zatrudnienie osadzonych – przepisy i zasady

W odniesieniu do kwestii zatrudniania skazanych stosuje się przepisy zawarte w:

• Ustawie z dnia 28 sierpnia 1997 roku o zatrudnianiu osób pozbawionych wolności, zwanej dalej „ustawą”;
• Ustawie z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny wykonawczy (kkw).

Najważniejsze zasady dotyczące zatrudniania osób skazanych

Stosownie do brzmienia art. 1 ust. 1 ustawy zatrudnianie osób pozbawionych wolności odbywa się w trybie i na zasadach określonych w przepisach kkw.

Skazanemu zapewnia się w miarę możliwości świadczenie pracy i zatrudnia się:

• na podstawie skierowania do pracy, albo
• umożliwia się skazanemu wykonywanie pracy zarobkowej w ramach umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy o pracę nakładczą lub na innej podstawie prawnej.

Zatrudnienie skazanego następuje za zgodą i na warunkach określonych przez dyrektora zakładu karnego, zapewniających prawidłowy przebieg odbywania kary pozbawienia wolności, przy czym nieprzestrzeganie przez skazanego lub podmiot zatrudniający warunków zatrudnienia, określonych przez dyrektora zakładu karnego, stanowi podstawę cofnięcia zgody. O cofnięciu zgody powiadamia się pisemnie skazanego i podmiot zatrudniający.

Przy kierowaniu do pracy uwzględnia się w miarę możliwości takie czynniki jak zawód, wykształcenie, zainteresowania i potrzeby osobiste skazanego. W razie gdy skazanego zatrudnia się na podstawie skierowania do pracy, zatrudnienie przy pracach szkodliwych dla zdrowia wymaga jego pisemnej zgody.

Warto podkreślić, że pracę zapewnia się przede wszystkim skazanym zobowiązanym do świadczeń alimentacyjnych, a także mającym szczególnie trudną sytuację materialną, osobistą lub rodzinną.

Skazanego instruuje się o sposobie wykonywania przydzielonej pracy, szkoli w zakresie przepisów BHP, przepisów przeciwpożarowych oraz obsługi maszyn i urządzeń, a także zapoznaje z podstawowymi zasadami i normami pracy oraz zasadami wynagradzania za pracę.

Skazany z kolei jest obowiązany pracować sumiennie i wydajnie, przestrzegać dyscypliny i regulaminu pracy, przepisów porządkowych, przeciwpożarowych oraz BHP, jak również dbać o porządek w miejscu pracy oraz o stan obsługiwanych maszyn i urządzeń.

Praca skazanego jest odpłatna, z tym że za prace porządkowe oraz pomocnicze wykonywane na rzecz jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, a także za prace na cele społeczne na rzecz:

• samorządu terytorialnego;
• podmiotów, dla których organ gminy, powiatu lub województwa jest organem założycielskim;
• państwowych lub samorządowych jednostek organizacyjnych;
• spółek prawa handlowego z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa lub gminy, powiatu lub województwa

– w wymiarze nieprzekraczającym 90 godzin miesięcznie, skazanemu nie przysługuje wynagrodzenie. 

Zasady wynagradzania za pracę ustala się w porozumieniu zawieranym przez dyrektora zakładu karnego lub w umowie zawieranej przez skazanego.

Wynagrodzenie przysługujące skazanemu zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy ustala się w sposób zapewniający osiągnięcie kwoty co najmniej minimalnej ustawowej płacy, przy przepracowaniu pełnego miesięcznego wymiaru czasu pracy lub wykonaniu pełnej miesięcznej normy pracy.

W przypadku zatrudnienia skazanego w niepełnym wymiarze czasu pracy najniższe wynagrodzenie ustala się w kwocie proporcjonalnej do liczby godzin zatrudnienia, biorąc za podstawę kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Skazanemu zatrudnionemu:

• odpłatnie na podstawie skierowania do pracy lub umowy o pracę nakładczą – przysługuje po roku nieprzerwanej pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, zwolnienie od pracy przez okres 14 dni roboczych, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia;
• nieodpłatnie – przysługuje 14 dni zwolnienia od pracy, bez prawa do wynagrodzenia.

Skazany nie może zrzec się prawa do zwolnienia od pracy.

Wymiar urlopu wypoczynkowego przysługującego skazanemu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę wynosi 18 dni roboczych.

Okresy pracy, za którą przysługuje wynagrodzenie, wykonywanej przez skazanego w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem prac wykonywanych nieodpłatnie, są okresami składkowymi na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Jak stanowi art. 128 § 1 kkw, okresy wykonywania przez skazanego odpłatnego zatrudnienia, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, z zastrzeżeniem, że okresu pracy, o którym mowa powyższym przepisie, nie wlicza się do okresu pracy:

• od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego lub innego świadczenia przysługującego z upływem roku pracy lub okresu krótszego niż rok,
• wymaganego do zajmowania określonego stanowiska pracy.

Korzyści dla podmiotów zatrudniających skazanych

Przepisy ustawy przewidują funkcjonowanie Funduszu Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy („Fundusz Aktywizacji”), którego dysponentem jest Dyrektor Generalny Służby Więziennej.

Środki Funduszu Aktywizacji przeznacza się na finansowanie działań w zakresie resocjalizacji oraz wykonywania kary pozbawienia wolności, w szczególności na:

• tworzenie nowych miejsc pracy dla osób pozbawionych wolności oraz ochronę istniejących,
• modernizację przywięziennych zakładów pracy i ich produkcji,
• organizowanie nauki zawodu i doskonalenia zawodowego dla osób pozbawionych wolności,
• organizowanie szkolenia w zakresie aktywizacji zawodowej i umiejętności poszukiwania pracy.

Z Funduszu Aktywizacji podmioty zatrudniające skazanych mogą liczyć na ryczałt w ustawowo określonej wysokości.

Ponadto ze środków Funduszu Aktywizacji mogą być przyznawane pożyczki bądź dotacje podmiotom zatrudniającym osoby pozbawione wolności.

Szczegółowe zasady, tryb i terminy:

• wypłaty ryczałtu z tytułu zwiększonych kosztów zatrudnienia osób pozbawionych wolności, przedsiębiorcom zatrudniającym te osoby,
• udzielania pożyczek i dotacji podmiotom zatrudniającym osoby pozbawione wolności

– określono w przepisach Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 czerwca 2024 roku w sprawie Funduszu Aktywizacji Zawodowej Skazanych oraz Rozwoju Przywięziennych Zakładów Pracy.

W załącznikach do ww. rozporządzenia określono także wzory wniosków: o wypłatę ryczałtu z tytułu zwiększonych kosztów zatrudnienia osób pozbawionych wolności oraz o udzielenie pożyczki i udzielenie dotacji.

Osoby wykonujące odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania – podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz ubezpieczeniu wypadkowemu. Ubezpieczenie chorobowe ma natomiast dobrowolny charakter.

Brak obowiązku opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) to następna korzyść dla pracodawcy zatrudniającego osadzonego. Wynika to z faktu, że Ustawa z dnia 13 lipca 2006 roku o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy nie wskazuje osób skazanych wykonujących pracę jako podlegających przepisom tej ustawy.

Zatrudnienie osadzonych a korzyści dla pracodawcy. Podsumowanie

Podmioty zatrudniające osadzonych mogą liczyć na różne korzyści z tego tytułu. Przede wszystkim przedsiębiorcy mają prawo do ryczałtu w wysokości 35% wartości wynagrodzeń przysługujących zatrudnionym osobom pozbawionym wolności. Ze środków Funduszu Aktywizacji mogą być także przyznawane pożyczki bądź dotacje. Równie istotne jest zwolnienie z obowiązku opłacania składki zdrowotnej i składki na FGŚP. Ponadto do skazanych zatrudnionych na podstawie skierowania do pracy nie stosuje się przepisów prawa pracy, z wyjątkiem unormowań dotyczących czasu pracy oraz BHP.