Poradnik Przedsiębiorcy

Polski Ład – składka zdrowotna osób prowadzących działalność od 2022 roku

Rewolucyjne zmiany od 2022 roku dotyczą nie tylko podatków, ale i sposobu naliczania oraz opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Nowy sposób ustalania tej opłaty dotyczy przede wszystkim osób prowadzących działalność gospodarczą. Gdy wejdzie w życie Nowy Polski Ład składka zdrowotna będzie zależna w głównej mierze od wybranej formy opodatkowania

Ustalanie wartości składki zdrowotnej w styczniu 2022 roku

Podleganie pod ubezpieczenie zdrowotne i opłacanie na nie składki gwarantuje możliwość korzystania z bezpłatnych usług opieki medycznej w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Praktycznie każdy przedsiębiorca zobligowany jest do jej opłacania, istnieje niewiele wyjątków zwalniających z tego obowiązku.

Zasady wyliczania składki zdrowotnej przed Polskim Ładem

Przed wejściem w życie zmian w przepisach wysokość składki na te ubezpieczenia dla osób prowadzących działalność ustalana jest w formie zryczałtowanej – podstawę stanowi 75% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku. Od podstawy tej naliczane było 9% składki. Minimalna wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne w roku 2021 wynosiła 381,81 zł (75% x 5656,51 zł = 4242,38 zł x 9%).

Nowe składki zdrowotne przedsiębiorcy w Polskim Ładzie od stycznia czy lutego?

Od 2022 roku ustalenie składki na dotychczasowych zasadach dla części przedsiębiorców – a mianowicie tych rozliczających podatek według skali podatkowej i liniowo – będzie obowiązywało jeszcze w styczniu 2022 roku, o czym mówi art. 79 ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw, zwanej Polskim Ładem.

Art. 79 ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw

Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, o której mowa w art. 81 ust. 2c ustawy zmienianej w art. 15, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, za styczeń 2022 roku ustala się na podstawie zasad obowiązujących do dnia 31 grudnia 2021 roku.

Wysokość składki zdrowotnej za styczeń poznamy dopiero pod koniec stycznia, kiedy GUS poda przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale 2021 roku. Od lutego 2022 roku będzie ona inna dla każdego przedsiębiorcy – zasady naliczania składki będą zależały od formy opodatkowania podatkiem dochodowym.

Z kolei osoby korzystające z opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych oraz karty podatkowej będą musiały naliczać składki według nowych zasad już w deklaracji za styczeń 2022 roku.

Polski Ład składka zdrowotna

Jak już wspomniano, sposób obliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie się różnił w zależności od wybranej przez przedsiębiorcę formy opodatkowania. Co istotne, oprócz zmiany zasad ustalania wysokości składki przedsiębiorcy nie będą już mogli korzystać z odliczenia części składki zdrowotnej od podatku.

Poniższe zasady dotyczą naliczania składek na zdrowotne za osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, wspólników spółek: cywilnych, jawnych oraz partnerskich.

Opodatkowanie dochodów na zasady ogólnych a wyliczenie składki zdrowotnej

Osoby wybierające opodatkowanie według skali podatkowej za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniu wpłacają składkę na ubezpieczenie zdrowotne od miesięcznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowiącej dochód z działalności gospodarczej uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który opłacana jest składka, ustalony w następujący sposób:

  1. dochód za pierwszy miesiąc podlegania ubezpieczeniu w roku składkowym jest ustalany jako różnica między osiągniętymi przychodami w rozumieniu Ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dochód ten jest pomniejszany o kwotę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe opłaconych w tym miesiącu, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów;
  2. dochód za kolejne miesiące ustala się jako różnicę między sumą przychodów w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągniętych od początku roku, i sumą kosztów uzyskania tych przychodów w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, poniesionych od początku roku. Tak ustalony dochód powinien być pomniejszony o sumę dochodów ustalonych za miesiące poprzedzające i o różnicę między sumą składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, zapłaconych od początku roku, a sumą składek odliczonych w poprzednich miesiącach; dochód nie jest pomniejszany o składki, które zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Ustawa wprowadza pojęcie „roku składkowego”, który będzie obowiązywał od 1 lutego do 31 stycznia roku następnego. Wiąże się to z faktem ustalania składki na podstawie dochodu za miesiąc poprzedni.

Składka zdrowotna będzie stanowiła 9% obliczonej według powyższych zasad podstawy. Nie może być niższa od 9% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku kalendarzowym. W 2022 roku będzie to 270,90 zł (9% z 3010 zł). Oznacza to, że nawet w przypadku gdy w danym miesiącu dochodu nie ma, składkę należy zapłacić. Istotne jest również to, że sposób ustalania dochodu na cele podstawy składki zdrowotnej będzie się różnił od dochodu ustalonego na cele PIT. Nie ma określonego żadnego ograniczenia co do górnej granicy składki zdrowotnej, co może być bardzo dotkliwe dla osób osiągających wysokie dochody.

Wyliczenie dochodu narastająco za kolejne miesiące w roku składkowym będzie wyglądało następująco:

Przychody osiągnięte od początku roku – koszty poniesione od początku roku – składki społeczne (jeśli nie zaliczono ich do kosztów) opłacone od początku roku do miesiąca, za który wyliczana jest składka zdrowotna – dochód narastająco za poprzednie miesiące.

Przy czym jeśli w którymś z miesięcy wystąpiła strata, to w sumie dochodów w wyliczeniach należy uwzględnić kwotę minimalnego wynagrodzenia.

Przykład 1.

Przedsiębiorca rozlicza się w 2022 roku według skali podatkowej. Jak obliczyć dla niego składkę przy założeniu, że przychody za dane miesiące kształtują się następująco:

  • styczeń: 5000 zł,
  • luty 9000 zł,
  • marzec 13 000 zł.

Natomiast koszty, w których dla uproszczenia przyjmujemy, że ujęte są również składki społeczne, wynoszą:

  • styczeń: 4000 zł,
  • luty: 2000 zł,
  • marzec: 8000 zł.

Ustalenie podstawy składki zdrowotnej w kolejnych miesiącach będzie wyglądało następująco: 

  • styczeń – bez względu na dochód obliczamy na zasadach obowiązujących w grudniu 2021 roku, czyli podstawę stanowi 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego – wartość znana będzie dopiero pod koniec stycznia;
  • luty – przyjmujemy dochód za styczeń, tj.: 5000 zł – 4000 zł = 1000 zł < niż 3010 zł, zatem podstawę stanowi kwota minimalnego wynagrodzenia 3010 zł, a składka zdrowotna 270,90 zł;
  • marzec – obliczamy dochód narastająco za luty, czyli (5000 zł + 9000 zł) – (4000 zł + 2000 zł) – 3010 zł = 4990 zł – podstawę zdrowotnej stanowi kwota 4990 zł, składka zdrowotna wynosi 449,10 zł;
  • kwiecień – obliczamy dochód narastająco za marzec, czyli (5000 zł + 9000 zł + 13 000 zł) – (4000 zł + 2000 zł + 8000 zł) – (4990 zł + 3010 zł) = 5000 zł, podstawę stanowi kwota 5000 zł , a składka zdrowotna wynosi 450 zł.

Poniższa tabela przedstawia, jak zmieniają się wartości składki w zależności od osiągniętego w danym miesiącu dochodu.

Wysokość miesięcznego dochodu

Wysokość miesięcznej składki zdrowotnej

do 3010 zł

270,90 zł

4000 zł

360 zł

8000 zł

720 zł

12 000 zł

1080 zł

15 000 zł

1350 zł

20 000 zł

1800 zł

30 000 zł

2700 zł

 

Opodatkowanie dochodów podatkiem liniowym a obliczenie składki zdrowotnej

Zasady obliczania podstawy składki zdrowotnej dla osób korzystających z podatku liniowego są takie same, jak dla przedsiębiorców rozliczających się według zasad ogólnych. Samą składkę będzie stanowić jednak 4,9% uzyskanego w poprzednim miesiącu dochodu.

Wysokość miesięcznego dochodu

Wysokość miesięcznej składki zdrowotnej

do 5520 zł

270,90 zł

8000 zł

392 zł

10 000 zł

490 zł

15 000 zł

735 zł

20 000 zł

980 zł

30 000 zł

1 470 zł

W tym przypadku minimalna wysokość składki również nie może wynosić mniej niż 9% minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku kalendarzowym.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych a ustalenie wysokości składki zdrowotnej

Osoby, które jako formę opodatkowania wybrały ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, będą opłacały składki zależne od wysokości przychodu osiągniętego w danym roku kalendarzowym. Podstawę wymiaru składki zdrowotnej będzie stanowiła odpowiednia stawka procentowa przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego (włącznie z wypłatami z zysku). Stawka procentowa uzależniona ma być od wysokości osiągniętego przychodu. Sama składka będzie wynosiła 9% tej podstawy. Przyjmując, że przeciętne miesięczne wynagrodzenie za III kwartał 2021 roku to 5885,75 zł, miesięczne składki społeczne będą kształtowały się w następujący sposób:

Roczny przychód

Podstawa naliczenia stawki zdrowotnej

Wysokość miesięcznej składki zdrowotnej

Do 60 000 zł

60% przeciętnego wynagrodzenia

317,83 zł

Do 300 000 zł

100% przeciętnego wynagrodzenia

529,72 zł

Powyżej 300 000 zł

180% przeciętnego wynagrodzenia

953,49 zł

Co ważne, przychód może zostać pomniejszony o zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne pod warunkiem, że te nie zostały odliczone od dochodu lub zaliczone do kosztów.

W przypadku opodatkowania na zasadach ryczałtu przychód należy śledzić na bieżąco i w razie przekroczenia danego progu przychodu już za miesiąc, kiedy nastąpiła taka sytuacja, trzeba uiścić składkę zdrowotną w wyższej wysokości. Oznacza to także, że jeżeli przychody w ciągu roku wzrosną do drugiego czy trzeciego pułapu, wówczas za miesiące poprzednie konieczne będzie zapłacenie wyrównania według stawki obowiązującej za ostatni miesiąc w roku. Na dokonanie dopłaty mamy miesiąc od upływu terminu złożenia zeznania rocznego za rok ubiegły, czyli do 31 marca.

Przykład 2.

Pan Roman jako formę opodatkowania w 2022 roku wybrał ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. W kwietniu przekroczył 60 tys. zł przychodu narastająco (pomniejszonego o opłacone składki ZUS). W listopadzie natomiast jego przychód narastająco przekroczył 300 tys. zł. Oznacza to, że opłacał w ciągu roku składki zdrowotne od podstawy ustalonej od:

  • 60% przeciętnego wynagrodzenia – od stycznia do marca;
  • 100% przeciętnego wynagrodzenia – od kwietnia (w kwietniu nastąpiło przekroczenie) do października;
  • 180% przeciętnego wynagrodzenia – od listopada do grudnia.

Skoro przychód w ciągu roku przekroczył 300 tys. zł, to przedsiębiorca powinien opłacić za cały rok składki od podstaw 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Przyjmując kwoty z tabeli, można ustalić, że dopłata będzie wynosiła 4878,37 zł, co wynika z wyliczenia: (953,49 zł x 10 miesięcy) – (529,72 zł x 7 miesięcy) – (317,83 zł x 3 miesiące) = 9534,90 zł – 3708,04 zł – 953,49 zł = 4878,37 zł.

Bardzo istotna jest też jeszcze jedna kwestia. Osoby, które wybrały ryczałt od przychodów ewidencjonowanych w bieżącym roku, mogą opłacać tzw. składkę uproszczoną, pod warunkiem prowadzenia działalności cały poprzedni rok kalendarzowy (warunek konieczny). Dotyczy to sytuacji, kiedy w poprzednim roku korzystało się z opodatkowania:

  • według skali podatkowej;
  • podatkiem liniowym;
  • podatkiem z kwalifikowanych praw własności intelektualnej
  • lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Przy określaniu miesięcznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorca może przyjąć kwotę przychodów uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym pomniejszoną o kwotę opłaconych w poprzednim roku kalendarzowym składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów lub odliczone od dochodu. Tak ustaloną miesięczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne ubezpieczony jest zobligowany stosować przez cały rok kalendarzowy.

Przykład 3.

Przychody pani Doroty w 2021 roku były opodatkowane na zasadach ogólnych. Przychód pomniejszony o składki społeczne wyniósł 55 tys. zł. W 2022 roku przedsiębiorczyni jako formę opodatkowania wybrała ryczałt od przychodów ewidencjonowanych i zdecydowała się na opłacanie składki zdrowotnej na zasadach uproszczonych. Oznacza to, że składka przez cały 2022 rok będzie wynosić 317,83 zł, bowiem przychód był na poziomie niższym niż 60 tys. zł. Oczywiście jeśli w 2022 roku przychód zostanie przekroczony, to konieczne będzie dokonanie odpowiedniej dopłaty po zakończeniu roku.

Należy pamiętać, że przy ryczałcie składki za styczeń 2022 roku ustala się już na nowych warunkach. Nie obowiązuje tu zasada roku składkowego od 1 lutego do 31 stycznia roku kolejnego. Podstawę wymiaru składki za dany miesiąc stanowi przychód osiągnięty w tym miesiącu. Przykładowo, ustalając podstawę za styczeń 2022 roku, przyjmuje się przychód ze stycznia 2022 roku.

Karta podatkowa a wysokość zdrowotnej

Przedsiębiorca rozliczający się na zasadach karty podatkowej ma najprostszy schemat wyliczenia składki zdrowotnej – podstawę stanowi wówczas kwota minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku kalendarzowym. W 2022 roku minimalne wynagrodzenie będzie wynosić 3010 zł, czyli składka zdrowotna obejmie 270,90 zł (3010 zł x 9%). Tak wyliczoną składkę uiszcza się począwszy od stycznia 2022 roku.

Pozostali przedsiębiorcy

Składkę zdrowotną w wysokości 9% naliczoną od podstawy stanowiącej 100% przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw od 2022 roku będą musieli zapłacić:

  • wspólnik spółki komandytowej (komandytariusz lub komplementariusz);
  • właściciel jednoosobowej spółki z o.o.;
  • akcjonariusz prostej spółki akcyjnej.

Zerowa składka zdrowotna dla przedsiębiorców

Z ustawy wynika, że kilka grup zostanie zwolnionych z opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne, a będą to:

  • emeryci, którzy po ukończeniu wieku emerytalnego w dalszym ciągu podejmują aktywność zawodową i nie zdecydowali się na pobieranie świadczenia z ZUS-u;
  • rodzice co najmniej czwórki dzieci przy spełnieniu dodatkowych wymogów;
  • osoby powracające z zagranicy.

Na chwilę obecną nie zostało potwierdzone, czy wspomniane zwolnienie jest wynikiem celowego działania, czy też jest to luka w samej ustawie.

Polski Ład składka zdrowotna dla osób współpracujących

Jeszcze inny schemat ustalania podstawy wymiaru składki zdrowotnej będzie obowiązywał dla osób współpracujących przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Bazę do naliczania składki zdrowotnej będzie stanowiła dla nich kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Stawka składki wyniesie 9%. Przyjmując obecną wartość przeciętnego wynagrodzenia z III kwartału 2021 roku, czyli 5885,75 zł, wysokość składki zdrowotnej obejmie 529,72 zł. Oznacza to, że osoby współpracujące mogą w niektórych przypadkach opłacać składkę wyższą od tej, którą uiszcza sam przedsiębiorca. Co ważne, składka w tak obliczonej wysokości będzie obowiązywała od 1 stycznia.

Przez Nowy Polski Ład składka zdrowotna i składki społeczne będą opłacane w innym terminie

W związku z tym, że składka zdrowotna będzie naliczana od dochodu z poprzedniego miesiąca, konieczne było przesunięcie terminu rozliczeń z ZUS-em. Od stycznia 2022 roku termin ten będzie upływał 20. dnia każdego miesiąca (niezależnie czy zatrudnia się pracowników, czy nie – jest jeden termin). Czyli składki za styczeń 2022 roku należy uregulować do 20 lutego 2022 roku. Termin ten będzie dotyczył jedynie płatników będących osobami fizycznymi. Osoby prawne w dalszym ciągu powinny przekazywać deklaracje za ubezpieczonych do 15. dnia miesiąca.

Termin opłacania składek:

  • do 15. dnia miesiąca będzie obowiązywał spółki z o.o., spółki akcyjne, fundacje, stowarzyszenia;
  • do 20. dnia miesiąca składki będą opłacać właściciele jednoosobowych działalności gospodarczych, spółek cywilnych, partnerskich i jawnych.

Od 2022 roku konieczne będzie wysyłanie deklaracji DRA co miesiąc. Zwolnienie, które przysługiwało części płatników, zostanie zniesione.

Podsumowując, od nowego roku przedsiębiorców czeka wiele zmian w opłacaniu składek, a najbardziej dotkliwą będzie ustalanie wysokości składki zdrowotnej zależnej od dochodu lub przychodu. Ustawa nie określa górnej granicy podstawy składki zdrowotnej, a jedynie minimalną, dlatego w niektórych przypadkach opłaty do ZUS-u mogą być bardzo wysokie. Warto zastanowić się, która z form opodatkowania będzie dla przedsiębiorcy najbardziej korzystna.