Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym są unormowane w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Mimo szczegółowo określonych zasad w tym zakresie czasami zdarzają się przypadki wymagające dodatkowego wyjaśnienia, takie jak świadczenie zlecenia dla podmiotu powiązanego a ZUS. Do takiej sytuacji doszło, gdy spółka zawarła zlecenie z pracownikiem zatrudnionym w innej spółce, przy czym obydwa wymienione podmioty były powiązane osobowo. Jakie stanowisko w sprawie oskładkowania umowy zlecenia zajął Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS)? Więcej na ten temat piszemy w artykule.
Okoliczności stanowiące podstawę wystąpienia do ZUS o wydanie interpretacji
Okoliczności stanowiące przesłankę wystąpienia do ZUS o wydanie interpretacji dotyczyły, w ogólnym ujęciu, pracownika jednej spółki, z którym druga spółka zawarła zlecenie, przy czym pomiędzy wymienionymi spółkami istniało powiązanie osobowe. W przedmiotowej sprawie chodziło o zasadność pełnego oskładkowania z tytułu umowy zlecenia.
Przykład 1.
W spółce cywilnej została zatrudniona osoba na stanowisku dyrektora – na podstawie umowy o pracę. Z tytułu pracy dyrektor otrzymuje wynagrodzenie w kwocie przekraczającej minimalną płacę (ustawowe minimum). Ma ona również podpisaną umowę zlecenia z innym podmiotem (jednoosobową spółką z o.o.). Zlecenie nie jest wykonywane – pośrednio lub bezpośrednio – na rzecz pracodawcy, czyli spółki cywilnej. Z pracy wykonywanej na podstawie zlecenia skorzysta ostatecznie spółka z o.o. Obydwie spółki funkcjonują w ramach powiązania osobowego.
Ponieważ spółki są powiązane osobowo, jednoosobowa spółka z o.o., czyli zleceniodawca, zgłosiła zleceniobiorcę do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz do ubezpieczenia zdrowotnego. Po pewnym jednak czasie ZUS wystąpił do podmiotu zlecającego o zmianę w zakresie rozliczeń składkowych.
Przykład 2.
W sytuacji przedstawionej w pierwszym przykładzie jednoosobowa spółka z o.o. ma zawartą umowę zlecenia z pracownikiem innej spółki. Spółka będąca zleceniodawcą zgłosiła zleceniobiorcę do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz do ubezpieczenia zdrowotnego. Wskazana spółka uznała, że skoro obydwie spółki są powiązane osobowo, to umowa zlecenia powinna być oskładkowana w pełnym zakresie, obejmującym również składkę zdrowotną. Jednak ZUS wystąpił do spółki z o.o. w sprawie korekty dokumentów rozliczeniowych w odniesieniu do zleceniobiorcy.
Stanowisko ZUS w tej sprawie było jednoznaczne: umowa zlecenia stanowi odrębny tytuł ubezpieczenia, wobec czego pracownik powinien zostać objęty ze zlecenia jedynie ubezpieczeniem zdrowotnym.
W świetle powyższego spółka będąca zleceniodawcą skierowała do ZUS wniosek o wydanie interpretacji w przedmiotowym zakresie.
Interpretacja ZUS – świadczenie zlecenia dla podmiotu powiązanego a ZUS i zbieg tytułów
Rozstrzygnięcie omawianego zagadnienia nastąpiło poprzez wydanie 14 czerwca 2024 roku przez ZUS Oddział w Lublinie interpretacji indywidualnej (DI/200000/43/441/2024) (dalej: interpretacja).
Na wstępie ZUS wyjaśnił, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym zostały uregulowane w przepisach Ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa systemowa).
W art. 6 ustawy systemowej zawarto katalog podmiotów objętych obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Katalog ten jest zamknięty – w konsekwencji do rozstrzygnięcia kwestii podlegania obowiązkowi ubezpieczeniowemu jest niezbędne ustalenie, czy konkretna osoba ma jeden z tytułów ubezpieczenia, wymieniony w powyższym unormowaniu.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są:
- pracownikami,
- osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz osobami z nimi współpracującymi. Osoby te nie podlegają jednocześnie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat.
W sytuacji opisanej we wniosku o interpretację występuje ewidentnie zbieg tytułów w zakresie ubezpieczeń społecznych, czyli jedna osoba równocześnie świadczy pracę na podstawie umowy o pracę i wykonuje umowę zlecenia. Jakie zatem przepisy ustawy systemowej powinny być zastosowane? Odpowiedzi na to pytanie udzielił ZUS w interpretacji, wskazując na konieczność uwzględnienia art. 9 ust. 1 i ust. 1a ustawy systemowej.
Z art. 9 ust. 1 ustawy systemowej wynika, że osoby będące pracownikami w rozumieniu cytowanej ustawy spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, np. w związku z zawarciem umowy zlecenia, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z tytułu stosunku pracy.
Wskazane osoby mogą dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z innych tytułów, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1a ustawy systemowej.
Wymienione wyżej zastrzeżenie przewiduje, że ubezpieczeni będący m.in. pracownikami, których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na miesiąc jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów (na podstawie art. 9 ust. 1a ustawy systemowej).
Przywołany art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej dotyczy kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, co w praktyce oznacza minimalną pensję w ustawowo określonej wysokości – w danym roku kalendarzowym.
Świadczenie zlecenia dla podmiotu powiązanego a ZUS w świetle rozstrzygnięcia organu
Przedstawiony przez wnioskodawcę stan faktyczny, a więc zatrudnienie w spółce z.o.o. na podstawie umowy zlecenia pracownika innej spółki osiągającego ze stosunku pracy wynagrodzenie wyższe od minimalnej płacy, przy czym obie spółki są powiązane osobowo, skłonił ZUS do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy z uwzględnieniem art. 9 ust. 1 i ust. 1a ustawy systemowej.
Wskutek tego odpowiedź na pytanie, czy spółka (zleceniodawca) powinna zgłosić zleceniobiorcę do ubezpieczeń społecznych emerytalnego i rentowych i ubezpieczenia zdrowotnego, jest przecząca.
Powyższa zasada wynika z uwzględnienia przez ZUS art. 9 ust. 1 ustawy systemowej. Objęcie zleceniobiorcy ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi będzie w tych warunkach dobrowolne, a w przypadku określonym w art. 9 ust. 1a – obowiązkowe.
Przykład 3.
Ubezpieczony jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i zawarł ponadto zlecenie z innym podmiotem, przy czym czynności realizowane w ramach zlecenia nie są wykonywane na rzecz pracodawcy. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie. W takim przypadku z tytułu zlecenia wymagana jest jedynie składka zdrowotna. Zleceniobiorca może jednocześnie zgłosić się do ubezpieczeń społecznych emerytalnego i rentowych dobrowolnie. Jeżeli jednak podstawa oskładkowania z umowy o pracę, w przeliczeniu na miesiąc, byłaby niższa od minimalnej pensji, ubezpieczony podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym także z innych tytułów. W omawianym wypadku wspomnianym tytułem będzie zlecenie.
W przypadku opisanym we wniosku o interpretację pracownik jednej spółki zawarł umowę zlecenia z drugą spółką, przy czym zlecenie nie jest wykonywane w żadnej mierze na rzecz spółki będącej pracodawcą.
Jak już o tym wspomniano, pracownik może zgłosić się do ubezpieczenia emerytalnego i rentowych na zasadzie dobrowolności.
Podsumowanie
Jeżeli dana osoba równocześnie świadczy pracę na podstawie umowy o pracę i wykonuje umowę zlecenia, dochodzi do zbiegu tytułów do ubezpieczeń. Czy jest zasadne pełne oskładkowanie ze zlecenia, jeżeli dotyczy to pracownika spółki, z którym inna spółka zawiera umowę zlecenia, przy czym oba wymienione podmioty są powiązane osobowo? Rozstrzygnięcie tej kwestii stanowiło przedmiot interpretacji indywidualnej ZUS, w której oparto się na szczegółowej analizie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
