Jak liczyć składkę zdrowotną po przejściu z KRUS na ZUS - interpretacja Zakładu

Przedsiębiorca, który w trakcie roku zmienił ubezpieczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) na Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), zwrócił się do Centrali ZUS z pytaniem, jak powinna zostać obliczona roczna podstawa składki zdrowotnej uwzględniająca okres podlegania ubezpieczeniu rolniczemu. Poniżej wyjaśniamy szczegółowo, jak liczyć składkę zdrowotną po przejściu z KRUS na ZUS.

Ubezpieczenie w ramach KRUS – podstawowe zasady

Ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje rolników oraz pracujących z nimi domowników i ich pomocników, którzy są obywatelami polskimi lub obywatelami innych państw i którzy spełniają warunki określone w art. 1 ust. 1 Ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (dalej: ustawa).

Ubezpieczenie rolnicze realizuje KRUS, przy czym we wspomnianym ubezpieczeniu wyodrębnia się: 

• ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie,
• ubezpieczenie emerytalno-rentowe. 

Ubezpieczeniu podlega się z mocy ustawy albo na wniosek. Ustaje ono, co do zasady, od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie temu ubezpieczeniu.

W kontekście tematu niniejszego artykułu istotne znaczenie ma regulacja prawna zawarta w art. 5a ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, zacznie prowadzić pozarolniczą działalność gospodarczą lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu, jeżeli spełnia jednocześnie następujące warunki: 

1. złoży w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w ciągu 14 dni od rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności; 
2. jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub w dziale specjalnym; 
3. nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym; 
4. nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 
5. kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty 4576 zł (za 2025 rok).

Za rozpoczęcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przytoczonego przepisu ustawy uznaje się również: 

• wznowienie wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, której prowadzenie okresowo zawieszono; 
• zmianę rodzaju lub przedmiotu wykonywanej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).

Należy dodać, że w świetle art. 5a ust. 10 ustawy pozarolnicza działalność gospodarcza musi być prowadzona na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez osoby fizyczne na podstawie przepisów Ustawy z 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców, z wyłączeniem wspólników spółek prawa handlowego oraz osób prowadzących działalność w zakresie wolnego zawodu: 

• w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,
• z której przychody pochodzą z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. 

Składka na ubezpieczenie zdrowotne a roczna podstawa składki zdrowotnej

Jeżeli chodzi o ubezpieczenie zdrowotne, to w tym przypadku stosuje się przepisy Ustawy z 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. 

Oznacza to zatem, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: 

• rolnikami lub ich domownikami w rozumieniu przepisów ustawy, 
• osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów Ustawy z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych albo ubezpieczeniu społecznym rolników.

Interpretacja indywidualna ZUS a roczna podstawa składki zdrowotnej po zmianie z KRUS na ZUS

10 maja 2024 roku Oddział ZUS w Lublinie wydał interpretację indywidualną dotyczącą zasadności uwzględnienia przez ubezpieczonego przy rozliczeniu składki zdrowotnej za dany rok dochodu w kontekście podlegania ubezpieczeniom najpierw w KRUS, a następnie w ZUS (DI/200000/43/401/2024).

Wnioskodawca przedstawił następujące okoliczności: jako przedsiębiorca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i do sierpnia 2023 roku podlegał ubezpieczeniu w KRUS (w pełnym zakresie). W następnej kolejności, tj. w sierpniu 2023 roku, został objęty ubezpieczeniem ZUS (z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej). Składka zdrowotna była opłacana według skali podatkowej, czyli w wysokości 9% obliczanej od dochodu uzyskanego z działalności gospodarczej.

Przedsiębiorca (wnioskodawca) wyraził w związku z przedstawionym stanem faktycznym wątpliwość w zakresie tego, czy dokonując rozliczenia rocznej składki zdrowotnej za 2023 rok:

• powinien obliczyć jej wysokość na podstawie zsumowanych dochodów za ww. rok lub 
• właściwym tokiem postępowania będzie uwzględnienie dochodu uzyskanego tylko od sierpnia do grudnia 2023 roku?

W ocenie wnioskodawcy dochód uzyskany w okresie podlegania ubezpieczeniu rolniczemu w KRUS nie powinien zostać uwzględniony w rocznej podstawie wymiaru składki zdrowotnej.

Odpowiadając na powyższe pytanie, Oddział ZUS w Lublinie wyjaśnił, że w odniesieniu do przedsiębiorców podlegających opodatkowaniu na zasadach ogólnych (skala podatkowa, podatek liniowy) ustalenie rocznej podstawy wymiaru składki zdrowotnej następuje zgodnie z art. 81 ust. 2 Ustawy z 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. 

Oznacza to, że – w ogólnym ujęciu – roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy jako różnica między osiągniętymi przychodami a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów w rozumieniu Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszony o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Podstawa wymiaru składki w nowej wysokości obowiązuje od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego.

W świetle poglądu wyrażonego w interpretacji indywidualnej należy podkreślić, że ZUS uznał stanowisko wnioskodawcy za prawidłowe.

Reasumując, w przypadku gdy przedsiębiorca w danym roku spełniał warunki, aby podlegać ubezpieczeniu w KRUS na podstawie art. 5a ustawy, to przy ustalaniu rocznej składki zdrowotnej (z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej) nie uwzględnia się dochodów uzyskanych za ten okres.

Jak liczyć składkę zdrowotną po przejściu z KRUS na ZUS? Podsumowanie

Przedsiębiorca zwrócił się do ZUS o wydanie interpretacji indywidualnej w przedmiocie zasadności uwzględnienia przy rozliczeniu składki zdrowotnej za dany rok dochodu w przypadku podlegania ubezpieczeniom – najpierw w KRUS, a następnie w ZUS. Zdaniem wnioskodawcy dochód uzyskany w okresie podlegania ubezpieczeniu rolniczemu nie powinien zostać uwzględniony w rocznej podstawie wymiaru składki zdrowotnej. ZUS uznał stanowisko wnioskodawcy za prawidłowe, przywołując w uzasadnieniu odpowiednie przepisy prawne.