Polska aktywnie dąży do wdrożenia regulacji dotyczących rynku kryptoaktywów, dostosowując krajowe przepisy do unijnych standardów. Mimo że proces legislacyjny napotyka na pewne przeszkody, sam obrót kryptowalutami w Polsce wkrótce może zostać objęty kompletnymi ramami prawnymi. Niezależnie od finalnej decyzji Prezydenta RP, inwestorzy i przedsiębiorcy powinni przygotować się na nadchodzące zmiany w sposobie funkcjonowania tego rynku.
Dlaczego obrót kryptowalutami w Polsce wymaga nowych regulacji?
Rynek kryptowalut od lat funkcjonuje w warunkach ograniczonej regulacji, w zasadzie na pograniczu szarej strefy. Sprzyjało to innowacyjności, ale jednocześnie generowało istotne ryzyka dla inwestorów, konsumentów oraz stabilności obrotu. Brak jednolitych standardów emisji tokenów, niejednolite praktyki giełd oraz ograniczony nadzór publiczny prowadziły i cały czas prowadzą do licznych nadużyć, upadłości platform i utraty środków przez użytkowników, a w skrajnych wypadkach wieszczy się nawet krach gospodarczy.
Chcąc przeciwdziałać negatywnym konsekwencjom obrotu kryptowalut, Unia Europejska uchwaliła rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1114 z 31 maja 2023 roku w sprawie rynków kryptoaktywów oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1093/2010 i (UE) nr 1095/2010 oraz dyrektyw 2013/36/UE i (UE) 2019/1937. Jak czytamy w preambule aktu, za niezbędne należy uznać dostosowanie unijnych regulacji dotyczących usług finansowych do realiów cyfrowych oraz do potrzeb gospodarki przyszłości, tak aby przynosiły one wymierne korzyści obywatelom, m.in. poprzez umożliwienie korzystania z nowoczesnych, innowacyjnych technologii. Rozwój i upowszechnianie przełomowych rozwiązań technologicznych w sektorze finansowym, w tym technologii rozproszonego rejestru (DLT), leży w strategicznym interesie Unii Europejskiej. Ze względu na szerokie i wciąż rozwijające się zastosowania DLT – w szczególności technologii blockchain – należy oczekiwać powstawania nowych rodzajów działalności gospodarczej oraz modeli biznesowych, które wraz z rynkiem kryptoaktywów będą sprzyjać wzrostowi gospodarczemu oraz tworzeniu nowych miejsc pracy w Unii.
Jednym z kluczowych obszarów wykorzystania technologii rozproszonego rejestru są kryptoaktywa, rozumiane jako cyfrowe odwzorowanie wartości lub określonych praw. Mogą one przynosić istotne korzyści uczestnikom rynku, w tym inwestorom detalicznym. Wartość kryptowalut ma charakter zewnętrzny i nie wynika z ich cech immanentnych, lecz jest nadawana przez rynek i zainteresowane strony, a zatem opiera się na subiektywnym zainteresowaniu nabywców. Emisje kryptoaktywów usprawniają proces pozyskiwania kapitału oraz zwiększają konkurencję, oferując innowacyjne i bardziej dostępne formy finansowania, w szczególności dla małych i średnich przedsiębiorstw. Z kolei wykorzystywanie kryptowalut jako środka płatniczego może przyczynić się do realizowania transakcji szybciej, taniej i efektywniej, zwłaszcza w obrocie transgranicznym, dzięki ograniczeniu roli pośredników.
Jednocześnie większość kryptoaktywów nie jest objęta zakresem stosowania unijnych przepisów dotyczących usług finansowych. Bez takich unormowań posiadacze tych kryptoaktywów są narażeni na ryzyko, w szczególności w obszarach nieobjętych przepisami dotyczącymi ochrony konsumentów. Brak uregulowań może również powodować znaczne zagrożenie dla integralności rynku, w tym zagrożenie nadużyciami na rynku i przestępstwami finansowymi.
Cel ustawy o rynku kryptoaktywów
Odpowiedzią na wyżej wskazane problemy miała być ustawa o rynku kryptoaktywów. Co prawda, została ona przegłosowana przez sejm, i to nawet dwukrotnie, jednak w dalszym ciągu brak jest podpisu Prezydenta RP. To z kolei oznacza, że nie mamy pewności, kiedy dokładnie wejdzie ona w życie.
Skupmy się jednak na tym, co możemy znaleźć w samej ustawie. Warto bowiem wiedzieć, co już niedługo może obowiązywać w polskim porządku prawnym. Celem ustawy jest stworzenie spójnych, kompleksowych ram prawnych dla emisji i obrotu kryptowalut oraz działalności podmiotów świadczących usługi w tym obszarze. Regulacja ta – jak zapewniają autorzy aktu – wpisuje się w europejski proces harmonizacji prawa, stanowiąc implementację i rozwinięcie rozwiązań przewidzianych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1114.
Podstawowym założeniem ustawy jest zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa użytkowników i inwestorów korzystających z usług powiązanych z kryptoaktywami. Ochrona ta ma charakter wielowymiarowy i obejmuje zarówno aspekty finansowe, informacyjne, jak i technologiczne. Istotnym zadaniem regulacji jest zwiększenie transparentności rynku. Ustawodawca wprowadza rozbudowane obowiązki informacyjne, raportowe i audytowe, a także dąży do ujednolicenia dokumentów emisyjnych. Dzięki temu uczestnicy rynku mają uzyskać dostęp do porównywalnych, rzetelnych i niewprowadzających w błąd informacji. Regulacja zmierza również do wzmocnienia stabilności sektora poprzez profesjonalizację działalności platform obrotu, giełd kryptoaktywów oraz podmiotów świadczących usługi przechowywania. Jednocześnie ma ona ograniczać ryzyko nadużyć, niewypłacalności, utraty środków klientów oraz niekontrolowanej emisji tokenów, w tym tokenów o charakterze quasipieniężnym.
Jak obrót kryptowalutami zostanie uregulowany w pełnym cyklu życia aktywów?
Obrót kryptowalutami ma zostać uregulowany kompleksowo. Jak wskazuje prawodawca, ustawa obejmuje swoim zakresem cały cykl życia kryptoaktywów – od ich emisji, przez ofertę i obrót, aż po świadczenie usług powiązanych z ich przechowywaniem i zarządzaniem. Regulacja dotyczy zarówno emisji publicznych, jak i niepublicznych, niezależnie od technologii wykorzystywanej do tworzenia tokenów.
Szczegółowym unormowaniem objęto działalność dostawców usług w zakresie kryptoaktywów, w tym platform obrotu, giełd, brokerów, podmiotów prowadzących portfele kryptowalutowe oraz dostawców usług custody (przechowywanie papierów wartościowych). Ustawa reguluje także zasady emisji i funkcjonowania tokenów zabezpieczonych aktywami (ART) oraz tokenów będących e-pieniądzem (EMT), które ze względu na swój charakter zostały objęte szczególnie restrykcyjnymi wymogami.
Integralnym elementem regulacji są przepisy dotyczące ochrony użytkowników i inwestorów, w tym obowiązek segregacji aktywów klientów, wymogi przejrzystości informacji oraz standardy technologicznej niezawodności systemów informatycznych.
Co dokładnie znajdziemy w ustawie?
KNF jako centralny organ nadzoru nad rynkiem kryptoaktywów
Jednym z kluczowych rozwiązań ustawy jest wyznaczenie Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) jako organu właściwego do sprawowania nadzoru nad rynkiem kryptoaktywów. Komisja została wyposażona w pełen katalog uprawnień wynikających zarówno z przepisów krajowych, jak i z rozporządzenia (UE) 2023/1114.
Organ nadzoru miałby uzyskać dostęp do wszelkich informacji niezbędnych do wykonywania swoich funkcji, obejmujących dane finansowe, organizacyjne, operacyjne oraz techniczne. Uprawnienia KNF objęłyby możliwość przeprowadzania kontroli, wizytacji, audytów oraz czynności inspekcyjnych, w tym analizę danych przetwarzanych elektronicznie.
W przypadku podejrzenia naruszeń lub zagrożenia stabilności rynku KNF będzie uprawniona do zobowiązania podmiotu do przeprowadzenia testów bezpieczeństwa, testów funkcjonalnych lub audytów zewnętrznych. Oznacza to znaczące rozszerzenie kompetencji nadzorczych w porównaniu do dotychczasowego stanu prawnego.
Obrót kryptowalutami a obowiązki emitentów ART i EMT
Jak możemy wyczytać z ustawy, obrót kryptowalutami wymaga szczególnego uregulowania działań emitentów tokenów powiązanych z aktywami (ART) oraz tokenów będących e-pieniądzem (EMT). Ze względu na potencjalny wpływ tych instrumentów na stabilność finansową ustawodawca nałożył na emitentów rozbudowane obowiązki informacyjne i organizacyjne.
Emitenci ART i EMT mają być zobowiązani do regularnego przekazywania KNF szczegółowych informacji dotyczących swojej działalności, sytuacji finansowej, struktury organizacyjnej oraz mechanizmów zabezpieczających wartość wyemitowanych tokenów. Kluczowe znaczenie ma transparentność modelu funkcjonowania rezerw aktywów, które mają gwarantować wypłacalność emitenta.
Równie rygorystyczne wymogi będą dotyczyły dostawców usług w zakresie kryptoaktywów. Prowadzenie takiej działalności wymaga uzyskania zezwolenia, wdrożenia procedur AML/CFT (procedury przeciwko praniu pieniędzy oraz finansowania terroryzmu), zapewnienia odpowiednich zasobów kapitałowych oraz stosowania zaawansowanych rozwiązań technologicznych minimalizujących ryzyko cyberataków i utraty środków klientów.
Pełna cyfryzacja obrotu kryptowalutami
Ustawa ma wprowadzić nowatorskie rozwiązania w zakresie cyfryzacji kryptowalutami. Dokumenty związane z emisją tokenów, świadczeniem usług oraz ofertą publiczną mają być sporządzane wyłącznie w formie elektronicznej, pod warunkiem zapewnienia ich integralności i bezpieczeństwa.
Co istotne, oświadczenia woli składane elektronicznie – nawet bez kwalifikowanego podpisu elektronicznego – spełniają wymogi formy pisemnej również, gdy została ona zastrzeżona pod rygorem nieważności. Rozwiązanie to stanowi istotne odstępstwo od zasad Kodeksu cywilnego i odpowiada specyfice rynku kryptoaktywów, opartego na szybkiej, zautomatyzowanej wymianie danych.
Wprowadzenie tajemnicy zawodowej i ochrony informacji
Istotnym elementem omawianej regulacji jest wprowadzenie nowego reżimu tajemnicy zawodowej. Ochroną objęte zostaną zarówno dane finansowe i organizacyjne, jak i informacje techniczne oraz dane osobowe klientów. Przepisy te rozwijają standardy wynikające z rozporządzenia unijnego, precyzując zakres informacji podlegających ochronie.
W treści ustawy znajdziemy zamknięty katalog podmiotów zobowiązanych do zachowania tajemnicy zawodowej obejmujący m.in. członków organów, pracowników oraz współpracowników dostawców usług kryptoaktywowych. Jednocześnie wskazano organy, którym informacje te muszą zostać ujawnione, w szczególności KNF, sądy, prokuraturę i organy podatkowe.
System sankcji – administracyjnych i karnych
Obrót kryptowalutami związany jest nie tylko z ryzykiem zmiany kursu, ale również groźnymi oszustwami. Stąd też prawodawca wprowadził do ustawy rozbudowany, wielopoziomowy system sankcji, którego celem jest zapewnienie skuteczności nadzoru i realnej egzekucji przepisów. Komisja Nadzoru Finansowego uzyskuje prawo nakładania dotkliwych kar administracyjnych, w tym wysokich kar pieniężnych, cofnięcia zezwoleń, czasowego zawieszenia działalności lub zakazu pełnienia określonych funkcji.
W skrajnych przypadkach ustawodawca przewidział również odpowiedzialność karną. Dotyczy ona m.in. prowadzenia działalności bez wymaganego zezwolenia, nielegalnej emisji tokenów ART lub EMT, świadomego zatajenia informacji przed organem nadzoru czy posługiwania się fałszywą dokumentacją. Sankcje karne obejmują grzywny, ograniczenie wolności oraz karę pozbawienia wolności, których wymiar uzależniony jest od skali naruszenia i stopnia zagrożenia dla rynku.
Polecamy:
