Zasiłek chorobowy to kluczowe świadczenie zabezpieczające pracownika w razie niezdolności do pracy, jednak warto wiedzieć, w jakich okresach nie przysługuje zasiłek chorobowy. Choć prawo do wsparcia wydaje się oczywiste dla osób posiadających zwolnienie lekarskie, przepisy precyzyjnie wskazują liczne wyłączenia. Zrozumienie tych wyjątków pozwala uniknąć niespodziewanych problemów finansowych.
Katalog uprawnionych do zasiłku chorobowego
Zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego otrzymają objęte obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym następujące osoby:
- pracownik,
- członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej,
- członek spółdzielni kółek rolniczych,
- osoba odbywająca służbę zastępczą,
- małżonek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
Zasiłek chorobowy otrzymują następujące osoby, które podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu:
- wykonujące pracę nakładczą;
- wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług albo współpracujący z osobą, która wykonuje taką umowę;
- nianie zatrudnione na podstawie umowy uaktywniającej;
- prowadzące pozarolniczą działalność i osoby współpracujące z osobą, która prowadzi taką działalność;
- współpracujące z osobą korzystającą z „ulgi na start”;
- wykonujące odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania;
- duchowni;
- doktoranci.
Regulacje określające w jakich okresach nie przysługuje zasiłek chorobowy
Wyłączenie prawa do zasiłku chorobowego reguluje art. 12 Ustawy z 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Wynagrodzenie chorobowe
Zasiłek chorobowy nie przysługuje w czasie pobierania wynagrodzenia chorobowego. Pracownik za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną trwającą łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu. Pracownik, który ukończył 50. rok życia, za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną trwającą łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu.
Pracownik za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego w związku z wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy albo choroby przypadającej w czasie ciąży zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia. Pracownik, który ukończył 50. rok życia, za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego w związku z wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy albo choroby przypadającej w czasie ciąży zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia. Pracownik za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego w związku z poddaniem się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia.
Pracownik, który ukończył 50. rok życia, za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego w związku z poddaniem się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia.
Regulacje odnoszące się do pracownika, który ukończył 50. rok życia, dotyczą niezdolności do pracy przypadającej po roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończył 50. rok życia.
Tymczasowe aresztowanie
Tymczasowe aresztowanie zostało uregulowane w przepisach Ustawy z 6 czerwca 1997 roku – Kodeks postępowania karnego. Może ono nastąpić tylko na mocy postanowienia sądu wydanego w postępowaniu przygotowawczym na wniosek prokuratora. W postępowaniu przygotowawczym środek ten stosuje sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie, a po wniesieniu aktu oskarżenia tymczasowe sąd, przed którym sprawa się toczy. Środek ten ma na celu zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także zapobiegnięcie popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa.
Tymczasowe aresztowanie można stosować tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo.
Przesłanki stosowania tymczasowego aresztowania to:
- uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu;
- uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne;
- zarzut popełnienia przez oskarżonego zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nieniższą niż 3 lata i gdy potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą;
- gdy zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.
Pozbawienie wolności
Kara pozbawienia wolności trwa najkrócej miesiąc, a najdłużej 30 lat (nie dotyczy to dożywotniego pozbawienia wolności). Karę pozbawienia wolności wymierza się w miesiącach i latach.
Przykład 1.
Pan Piotr odbywa wyrok w postaci kary pozbawienia wolności, ale został skierowany do odpłatnej pracy w przywięziennym zakładzie krawieckim i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Podczas pracy skazany uległ wypadkowi.
Czy pan Piotr otrzyma zasiłek chorobowy, mimo że odbywa karę pozbawienia wolności?
Z uwagi na to, że pan Piotr pracował na podstawie skierowania i odprowadzano za niego składki, otrzyma zasiłek chorobowy.
Urlop opiekuńczy
Pracownik może skorzystać z urlopu opiekuńczego w ciągu roku kalendarzowego w wymiarze 5 dni, w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych.
Urlop wychowawczy
Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy. Urlop jest udzielany na okres niedłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Przy czym, jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, niezależnie od standardowego urlopu wychowawczego może być udzielony urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy, jednak na okres niedłuższy niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia.
Urlop wychowawczy przysługuje łącznie obojgu rodzicom lub opiekunom dziecka. Urlop wychowawczy jest udzielany niewięcej niż w 5 częściach. Liczbę części urlopu ustala się na podstawie liczby złożonych wniosków o udzielenie urlopu. W czasie części urlopu wychowawczego nie przysługuje zasiłek chorobowy za czas choroby.
Urlop bezpłatny
Urlop bezpłatny może być udzielony na pisemny wniosek pracownika. Okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Pracodawca i pracownik przy udzielaniu urlopu bezpłatnego, dłuższego niż 3 miesiące, mogą przewidzieć dopuszczalność odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn.
Przykład 2.
Pani Zofia wzięła w firmie dwumiesięczny urlop bezpłatny na wyjazd za granicę. W trakcie tego urlopu złamała nogę i otrzymała od lekarza zwolnienie elektroniczne na 3 tygodnie.
Co w tej sytuacji z zasiłkiem chorobowym?
Pani Zofia nie dostanie za ten czas zasiłku chorobowego, ponieważ w trakcie urlopu bezpłatnego to świadczenie nie przysługuje.
Śmierć pracodawcy
Zasiłek chorobowy nie przysługuje także za okres od dnia śmierci pracodawcy:
- do dnia wygaśnięcia umowy o pracę;
- dokonania uzgodnienia z osobą wykonującą czynności zachowawcze lub zarządcą sukcesyjnym kontynuacji zatrudnienia albo uzgodnienia wcześniejszego rozwiązania umowy;
- rozwiązania umowy o pracę, gdy zgodnie z Ustawą z 5 lipca 2018 roku o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej nie ustanowiono zarządu sukcesyjnego z chwilą śmierci pracodawcy.
Podsumowanie
Zasiłek chorobowy ma jedno główne zadanie: zastąpić utracone zarobki, gdy choroba uniemożliwia pracę. Dlatego przepisy jasno określają sytuacje, w których takie wsparcie się nie należy, m.in. wtedy, gdy pracownik zachowuje prawo do normalnej pensji, przebywa na urlopie bezpłatnym lub jest aresztowany. Znajomość tych zasad pozwala uniknąć nieporozumień.
