Poradnik Przedsiębiorcy

Dodatek za godziny nocne a wynagrodzenie urlopowe

Praca w porze nocnej obliguje pracodawcę do naliczenia i wypłaty pracownikowi dodatkowego wynagrodzenia z tego tytułu. Za każdą godzinę pracy w nocy, pracownikowi przysługuje dodatek za godziny nocne wysokości 20% stawki godzinowej, wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego w danym roku kalendarzowym.

Czy dodatek za godziny nocne noce wliczany jest do ekwiwalentu urlopowego?

Dodatek za godziny nocne wypłacany pracownikowi, rodzi ponadto obowiązek jego uwzględnienia w wynagrodzeniu urlopowym (w tym również w ekwiwalencie za niewykorzystany urlop wypoczynkowy). Powyższe ma na celu zapewnienie pracownikowi sprawiedliwego wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, bowiem podczas nieobecności w pracy, pracownik nie ma możliwości wypracowywania zmiennych składników wynagrodzenia, do których należy m.in. dodatek za pracę w porze nocnej, czy premia sprzedażowa. Mówiąc krócej, wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy winno odpowiadać wynagrodzeniu, jakie otrzymałby pracownik za czas faktycznie wykonywanej pracy.

Szczegółowe regulacje w zakresie rozliczania urlopów wypoczynkowych zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (zwane dalej: rozporządzeniem urlopowym).

Praktyczny aspekt rozliczania dodatku za pracę w porze nocnej w wynagrodzeniu urlopowym pracownika, zaprezentowano w dalszej części niniejszego artykułu.

Sposób kalkulowania wynagrodzenia urlopowego przez pryzmat dodatków za prace w porze nocnej zaprezentowany w niniejszym artykule, zachowuje również aktualność na gruncie innych zmiennych składników wynagrodzenia, wypłacanych za okres nie dłuższy niż 1 miesiąc.

Jak ustalić dodatkowe wynagrodzenie urlopowe z tytułu wypłaconego dodatku za pracę w porze nocnej?

Obliczając wynagrodzenie urlopowe, należy uwzględnić m.in. zmienne składniki wynagrodzenia przysługujące za okres nie dłuższy niż miesiąc. Wyliczone wynagrodzenie urlopowe, w szczególności powinno też uwzględniać wypłacony pracownikowi dodatek za pracę w porze nocnej. Jest to bowiem składnik wynagrodzenia, który przysługuje za okres nie dłuższy niż miesiąc, a ponadto nie został wymieniony w § 6 rozporządzenia urlopowego, który zawiera katalog składników wynagrodzenia, które nie powinny być uwzględniane przy ustalaniu wynagrodzenia urlopowego. 

Zmienne składniki wynagrodzenia, w tym wypłacony dodatek za godziny nocne, należy uwzględnić w wynagrodzeniu urlopowym w następujący sposób:

  1. Obliczamy wysokość dodatku za godziny nocne, który został wypłacony pracownikowi w okresie 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu (§ 8 ust. 1 rozporządzenia urlopowego);

  2. Kwotę dodatku za godziny nocne wypłaconego w ciągu ostatnich 3 miesięcy, dzielimy przez liczbę godzin jaką pracownik przepracował w okresach, za który dodatek był należny;

  3. Obliczoną kwotę dodatku za godziny nocne jaka przypada na jedną godzinę pracy, w okresie za który dodatek był należny, mnożymy przez liczbę godzin wykorzystanego w danym miesiącu urlopu wypoczynkowego (§ 9 ust. 1 rozporządzenia urlopowego).

W przypadku znacznego wahania zmiennych składników wynagrodzenia, które winny zostać uwzględnione w wynagrodzeniu urlopowym, pod uwagę można wziąć składniki z okresu nieprzekraczającego 12 miesięcy kalendarzowych, poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu.

Praktyczne przedstawienie schematu obliczania wynagrodzenia urlopowego pracownika, któremu wypłacano dodatek za godziny nocne zaprezentowano na poniższym przykładzie.

Przykład 1.

Zakład pracy wypłaca pracownikom wynagrodzenia 10-ego dnia następnego miesiąca. 

Pan Janusz, którego wynagrodzenie zasadnicze określone w umowie wynosi 3000 zł brutto/m-c, w kwietniu skorzystał z 3 dni urlopu wypoczynkowego. Pan Janusz w okresie trzech miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu, otrzymywał dodatek za pracę w porze nocnej zgodnie z poniższym zestawieniem:

Okres, w którym wypłacono dodatek

Okres, za który naliczono dodatek

Kwota otrzymanego dodatku za godziny nocne

Liczba godzin przepracowanych w miesiącu za który naliczono dodatek

marzec

luty

250 zł za luty wypłacone w marcu

luty – 120

 godzin

luty

styczeń

200 zł za styczeń wypłacone w lutym

styczeń – 152 godziny

styczeń

grudzień

220 zł za grudzień wypłacone w styczniu

grudzień – 144 godziny

SUMA

------------------------

670 zł

416 godzin

 Za godzinę urlopu Panu Januszowi należy doliczyć 1,61 zł, wyliczone jako iloraz kwoty dodatku za godziny nocne, wypłaconego w ciągu trzech miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu tj. 670 zł i liczby godzin przepracowanej w okresie, za który dodatek był należny tj.416 h. Łącznie dodatkowe wynagrodzenie urlopowe wyniesie 38,64 zł (24h*1,61).

Pan Janusz za 3 dni urlopu (przy założeniu, że w kwietniu było 20 dni pracujących) powinien otrzymać wynagrodzenie urlopowe w wysokości 488,64 zł (3000/20*3 + 24*1,61).

Czy dodatek za godziny nocne należy uwzględnić w ekwiwalencie za niewykorzystany urlop wypoczynkowy?

Ustalając ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, należy wziąć dodatkowo pod uwagę regulacje szczególne, które również zostały unormowane w omawianym rozporządzeniu urlopowym.

Różnica pomiędzy wyliczaniem ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, a obliczeniem „zwykłego” wynagrodzenia urlopowego, polega na tym, że w świetle § 16 rozporządzenia urlopowego, na potrzeby wyliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy:

  1. Składniki zmienne za okresy nie dłuższe niż miesiąc, wypłacone są w okresie 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu, oraz uwzględnia się je w ekwiwalencie w średniej wysokości z tego okresu;

  2. Jeżeli w niniejszym okresie pracownik nie przepracował pełnego okresu, wynagrodzenie zmienne wypłacone mu w tym okresie uzupełnia się:

  • dzieląc liczbę dni pracy, za który przysługiwało mu to wynagrodzenie;

  • mnożąc otrzymany wynik przez liczbę dni, jakie pracownik przepracowałby w ramach normalnego czasu pracy.

Powyższe oznacza, że zmienne składniki wynagrodzenia (w tym dodatek za godziny nocne) wypłacone w okresie 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu, w ekwiwalencie za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przyjmuje się w średniej wysokości, a ponadto podlegają uzupełnieniu, jeżeli pracownik w danym okresie nie przepracował obowiązującego go czasu pracy w pełnym zakresie.

Praktyczny aspekt wyliczania zmiennych składników wynagrodzenia w ekwiwalencie za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, zaprezentowano w poniższym przykładzie. Celem ukazania kontrastu i lepszego zrozumienia omawianej materii, posłużono się danymi z przykładu 1.

Przykład 2.

Pan Janusz w kwietniu nabył prawo do ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w wymiarze 3 dni (24 godzin). W okresie 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu, Pan Janusz otrzymywał dodatek za godziny nocne przepracowane, w wysokości 670 zł (zgodne z tabelą z przykładu 1.). Pan Janusz w lutym chorował co sprawiło, że w miesiącach grudzień – luty przepracował 52 dni (416 godzin), zamiast 56 dni (448 godzin), które powinien przepracować zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.

Podstawę ze zmiennych składników czasu pracy, na które składa się dodatek za pracę w porze nocnej, należy uzupełnić w następujący sposób:

- 670 zł / 52 dni przepracowane = 12,88 zł 

- 12,88 zł * 56 dni do przepracowania w danym okresie = 721,28 zł.

Na koniec podstawę należy uśrednić: 721,28 zł/3 miesiące = 240,43 zł i doliczyć do pozostałej kwoty podstawy ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy (3 000 zł).

Zakładając, że współczynnik urlopowy wynosi 20,92 ekwiwalent za niewykorzystany urlop jaki należy wypłacić Panu Januszowi, wyniesie: 3240,43/20,92*3 = 464,69 zł.

Zgodnie z § 10 rozporządzenia urlopowego, w razie zmiany w zmiennych składnikach wynagrodzenia, o których mowa w § 8 lub zmiany wysokości takich składników w okresie, z którego ustala się podstawę wymiaru, wprowadzonych przed rozpoczęciem przez pracownika urlopu wypoczynkowego lub w miesiącu wykorzystywania tego urlopu, podstawę wymiaru ustala się ponownie z uwzględnieniem tych zmian.

Mogą pojawić się zatem wątpliwości, czy wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę na przełomie roku, wymaga ponownego przeliczenia dodatku za pracę w porze nocnej, który został naliczony za miesiące poprzedniego roku kalendarzowego, a który ma wpływ na wysokość wynagrodzenia urlopowego pracownika w roku bieżącym.

Zestawiając przykład 1 i 2, możemy zauważyć pewien dysonans w rozliczaniu zmiennych składników w zwykłym wynagrodzeniu urlopowym i wynagrodzeniu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Podkreślenia wymaga fakt, że pomimo, iż tematyka niniejszego artykułu miała na celu zaprezentowanie jak wylicza się dodatek za godziny nocne, to zaprezentowane wyżej obliczenia zachowują aktualność na gruncie innych zmiennych składników, wypłacanych za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc.