Model subskrypcyjny coraz częściej dominuje na rynku, a usługa streamingu w abonamencie staje się standardem w dostępie do kultury oraz rozrywki. Ten dynamiczny rozwój usług cyfrowych rodzi jednak istotne wyzwania prawne dotyczące kwalifikacji umów zawieranych z konsumentami. Najnowszy wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE rzuca nowe światło na obowiązki przedsiębiorców w tym zakresie i zmienia podejście do prawa odstąpienia od umowy.
Usługa streamingu w abonamencie – dlaczego kwalifikacja prawna ma znaczenie?
To, czy usługa streamingu w abonamencie stanowi „usługę cyfrową”, czy też dostarczanie „treści cyfrowych”, jest bardzo istotne dla przedsiębiorców. Kwestia ta ma bowiem wpływ na to, czy konsument zyskuje prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość. W przypadku dostarczania treści cyfrowych niedostarczanych na nośniku materialnym ustawodawca przewidział możliwość wyłączenia tego prawa już z chwilą rozpoczęcia świadczenia. Inaczej przedstawia się sytuacja w przypadku usługi cyfrowej świadczonej w sposób ciągły.
Powyższą problematyką zajął się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt C-234/25, w której wyrok zapadł w dniu 9 lipca 2026 roku.
TSUE uznał, że usługa streamingu stanowi „usługę cyfrową”, a nie dostarczanie „treści cyfrowych”, jeżeli oferta przedsiębiorcy ma dynamiczny charakter wykraczający poza samo stabilne i, w stosownych przypadkach, ciągłe udostępnianie określonych treści.
Usługa cyfrowa a treść cyfrowa
Punktem wyjścia dla omówienia poruszanej tematyki jest wyjaśnienie i rozróżnienie pojęć „usługi cyfrowej” i „treści cyfrowej”. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o prawach konsumenta „treść cyfrowa” oznacza dane wytwarzane i dostarczane w postaci cyfrowej. Chodzi zatem o sam końcowy cyfrowy substrat świadczenia, czyli konkretny film, e-book czy ścieżkę dźwiękową.
Z kolei w art. 2 pkt 5a ustawy o prawach konsumenta znajdziemy definicję „usługi cyfrowej”. Zgodnie z tym przepisem jest to usługa pozwalająca konsumentowi na:
a) wytwarzanie, przetwarzanie, przechowywanie lub dostęp do danych w postaci cyfrowej;
b) wspólne korzystanie z danych w postaci cyfrowej, które zostały przesłane lub wytworzone przez konsumenta lub innych użytkowników tej usługi;
c) inne formy interakcji za pomocą danych w postaci cyfrowej.
Sednem tej usługi jest nie tyle przekazanie określonego zasobu danych cyfrowych, ile zapewnienie konsumentowi określonej funkcjonalności i środowiska umożliwiającego korzystanie z danych (korzystanie z rozwijanej i zmieniającej się platformy z danymi).
Rozróżnienie, które znajdziemy w ustawie o prawach konsumenta, zostaje potwierdzone w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/770 z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści cyfrowych i usług cyfrowych. W jej motywie 19 wskazano wprost, że do usług cyfrowych należą m.in. udostępnianie treści wideo i audio, hosting plików, gry oferowane w chmurze oraz media społecznościowe. Co więcej, w motywie 30 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 r. wskazano na wyraźną różnicę pomiędzy jednorazowym dostarczeniem określonego fragmentu treści a usługą cyfrową, która charakteryzuje się ciągłym, długotrwałym zaangażowaniem dostawcy.
Usługa streamingu w abonamencie to świadczenie dynamiczne
Wracając do wyroku TSUE w sprawie C-234/25, wskazać należy, że w przypadku typowej usługi abonamentowej konsument nie otrzymuje określonego zamkniętego zbioru plików, który może zachować (mieć na „własność”) i swobodnie wykorzystywać po zakończeniu umowy, jak ma to miejsce np. w przypadku zakupu płyty Blu-ray z grą komputerową. Otrzymuje natomiast możliwość korzystania z platformy, na której znajdują się dane treści przez określony czas. Dodatkowo przedsiębiorca jest odpowiedzialny za funkcjonowanie infrastruktury umożliwiającej stały dostęp oraz za dynamiczne zmiany treści (np. jedne filmy z platformy są usuwane, inne dodawane).
Na świadczenie usługi streamingu w abonamencie składają się zatem nie tylko same treści audiowizualne czy muzyczne, bo dochodzi tutaj jeszcze utrzymywanie serwerów oraz zapewnianie transmisji danych, odpowiedniej przepustowości sieci i prawidłowego działania aplikacji. W zależności od charakteru platformy, ta oferuje również wyszukiwanie, rekomendacje, profilowanie użytkownika, tworzenie spersonalizowanych list, synchronizację postępu odtwarzania czy możliwość korzystania z usługi na różnych urządzeniach (np. TV, PC i smartfonie).
W rezultacie przedmiotem usługi streamingu w abonamencie nie jest nabycie konkretnego pliku (licencji) z filmem, utworem muzycznym czy programem. Konsument płaci za możliwość korzystania z całego ekosystemu stworzonego i utrzymywanego przez przedsiębiorcę.
Jak TSUE definiuje usługi streamingu w abonamencie?
Tak dynamiczny charakter usługi streamingu w abonamencie powoduje, że jej prawna kwalifikacja nie może zostać sprowadzona do twierdzenia, że użytkownik jedynie „otrzymuje” zamówione dane cyfrowe. TSUE w sprawie C-234/25 wskazał jednak, że ani techniczny sposób przekazywania danych, ani sam fakt ich ciągłego udostępniania nie pozwalają jeszcze na rozstrzygnięcie, czy mamy do czynienia z treścią cyfrową, czy usługą cyfrową. Należy bowiem uwzględnić stopień zaangażowania przedsiębiorcy w dostarczanie danych oraz dynamiczny charakter oferowanego świadczenia. Ma to szczególnie istotne znaczenie w przypadku platform, których oferta jest rozbudowana i dostosowywana do określonych upodobań konsumentów. Użytkownik w chwili zawierania umowy (wykupowania dostępu do platformy) nie zawsze jest w stanie poznać wszystkie dostępne treści, funkcjonalności oraz sposób działania platformy. Nie może więc być traktowany tak jak konsument, który kupuje jeden konkretny plik cyfrowy po dokładnym zapoznaniu się z jego opisem.
W omawianej sprawie C-234/25 spór sprowadzał się do tego, że przedsiębiorca sprzedawał dostęp do programów objętych abonamentem, zarówno na żywo, jak i na żądanie. W niektórych przypadkach możliwe było również pobieranie treści. Pobrane materiały można było przechowywać na własnym urządzeniu maksymalnie przez 48 godzin i obejrzeć jednokrotnie. Przy zakupie abonamentu przedsiębiorca wymagał od konsumenta zgody na rozpoczęcie świadczenia przed upływem 14-dniowego terminu oraz potwierdzenia utraty prawa do odstąpienia.
Po rozpoznaniu sprawy Trybunał Sprawiedliwości UE uznał, że usługa streamingu, w ramach której konsument uzyskuje dostęp za pomocą aplikacji lub hiperłącza do danych cyfrowych przechowywanych na serwerze, może być kwalifikowana jako „usługa cyfrowa”. Warunkiem jest jednak to, aby oferta miała dynamiczny charakter wykraczający poza samo stabilne i, w stosownych przypadkach, ciągłe udostępnianie określonych treści. Jednocześnie TSUE nie uzależnił tej kwalifikacji od tego, czy konsument może korzystać z materiałów wyłącznie online. Nawet możliwość pobrania treści do trybu offline nie przesądza o uznaniu świadczenia za dostarczanie treści cyfrowych. Decydujący jest charakter całej określonej oferty.
Usługa cyfrowa a konsumenckie prawo do odstąpienia od umowy
Najważniejszym prawnym i praktycznym skutkiem omawianego wyroku TSUE jest jego wpływ na prawo konsumenta do odstąpienia od umowy bez podawania przyczyny. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 13 ustawy o prawach konsumenta, prawo odstąpienia w odniesieniu do umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość nie przysługuje konsumentowi w odniesieniu do umów o dostarczanie treści cyfrowych niedostarczanych na nośniku materialnym, za które konsument jest zobowiązany do zapłaty ceny, jeżeli przedsiębiorca rozpoczął świadczenie za wyraźną i uprzednią zgodą konsumenta, który został poinformowany przed rozpoczęciem świadczenia, że po spełnieniu świadczenia przez przedsiębiorcę utraci prawo odstąpienia od umowy, i przyjął to do wiadomości, a przedsiębiorca przekazał konsumentowi potwierdzenie tego. Zatem zakwalifikowanie streamingu do tej kategorii prowadziło do sytuacji, w której konsument tracił prawo odstąpienia niemal natychmiast po rozpoczęciu korzystania z platformy.
Z kolei w przypadku usługi cyfrowej zastosowanie znajduje odmienny mechanizm, tj. ten z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach konsumenta. Pozwala on wyłączyć prawo odstąpienia od umowy o świadczenie usługi dopiero w razie jej pełnego wykonania, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów przewidzianych w tym przepisie.
W abonamencie usługa jest wykonywana przez cały okres zakupionej subskrypcji. Nie można zatem uznać, że została w pełni wykonana już w momencie jej opłacenia, utworzenia konta, zalogowania użytkownika czy rozpoczęcia wyświetlania pierwszego filmu. Konsument zachowuje zatem prawo odstąpienia w terminie 14 dni od zawarcia umowy.
Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca musi zwrócić konsumentowi całą zapłaconą kwotę, jeżeli konsument zażądał rozpoczęcia świadczenia przed upływem terminu do odstąpienia. W takim przypadku konsument jest zobowiązany do zapłaty proporcjonalnej części wynagrodzenia odpowiadającej świadczeniu spełnionemu do chwili odstąpienia.
Takie rozwiązanie zachowuje równowagę pomiędzy ochroną konsumenta a interesem przedsiębiorcy. Konsument otrzymuje możliwość sprawdzenia usługi, ale nie może bezpłatnie korzystać z niej przez część okresu trwania abonamentu, a następnie odstępować od całej umowy bez rozliczenia spełnionego świadczenia. Dla przedsiębiorcy oferującego usługę streamingu w abonamencie oznacza to, że nie może już opierać ścieżki zakupu na oświadczeniu konsumenta o utracie prawa odstąpienia z chwilą rozpoczęcia świadczenia. Zamiast tego w regulaminie i w procesie zakupu powinna znaleźć się informacja o 14-dniowym terminie odstąpienia oraz o obowiązku zapłaty za okres korzystania z usługi do chwili odstąpienia.
