Zatrudnienie młodocianego poza standardowym okresem nauczania to dla wielu przedsiębiorców szansa na pozyskanie i wyszkolenie lojalnego pracownika, a także możliwość optymalizacji kosztów zatrudnienia. Finansowe wsparcie ze strony państwa pozwala na znaczne obniżenie wydatków, jednak wymaga od pracodawcy znajomości przepisów regulujących dofinansowanie. W poniższym artykule analizujemy zawiłości prawne dotyczące wsparcia w sytuacjach wykraczających poza standardowy cykl edukacyjny oraz przyjrzymy się warunkom, jakie należy spełnić, aby nietypowy termin zawarcia umowy nie stanowił bariery formalnej.
Pracownik młodociany, czyli kto?
Młodocianym pracownikiem jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat.
Zgodnie z zasadami prawa pracy dopuszczalne jest zatrudnianie tylko tych młodocianych, którzy:
- ukończyli co najmniej 8-letnią szkołę podstawową;
- przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
Młodociany niemający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego.
Osoba, która ukończyła 8-letnią szkołą podstawową, niemająca 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym kończy 15 lat.
Osoba, która ukończyła 8-letnią szkołę podstawową, niemająca 15 lat, z wyjątkiem osoby, która ukończyła 8-letnią szkołą podstawową, niemająca 15 lat w roku kalendarzowym, w którym kończy 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu. Osoba, która nie ukończyła 8-letniej szkoły podstawowej, niemająca 15 lat, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Zawarcie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego z tymi osobami jest dopuszczalne w przypadku wyrażenia na to zgody przez przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego tych osób oraz uzyskania pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Dodatkowo Kodeks pracy dopuszcza zawarcie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy z osobą, która ukończyła 15 lat i nie ukończyła 8-letniej szkoły podstawowej. Nastąpi to na wniosek przedstawiciela ustawowego lub opiekuna tej osoby, jeżeli spełnione będą poniższe wymogi:
- osoba małoletnia została przyjęta do oddziału przysposabiającego do pracy utworzonego w 8-letniej szkole podstawowej, albo
- osoba małoletnia uzyskała zezwolenie dyrektora 8-letniej szkoły podstawowej, w której obwodzie mieszka, na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą oraz uzyskała pozytywną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Z osobą, która ukończyła 15 lat i nie ukończyła 8-letniej szkoły podstawowej, spełniającą obowiązek szkolny poza szkołą, może być, po ukończeniu przez nią przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy, zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu.
Umowa o przygotowanie zawodowe
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 roku w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania wskazuje, że przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników może odbywać się przez naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy. W §5 ww. rozporządzenia określono, że terminem zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie nauki zawodu jest termin przyjęć kandydatów do branżowych szkół I stopnia, czyli musi to nastąpić przed 1 września każdego roku. Jeżeli młodociany nie dokształca się w branżowej szkole I stopnia, umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego może być zawarta w innym terminie, np. gdy młodociany realizuje naukę na kursach pozaszkolnych.
W takim wypadku pracodawca, który przyjął młodocianego w celu dokończenia nauki zawodu, dokonuje zaliczenia praktycznej nauki zawodu, a zaliczenie przedmiotów teoretycznych w zakresie realizowanym w okresie odbywania przygotowania zawodowego u poprzedniego pracodawcy dokonuje podmiot prowadzący teoretyczne kształcenie zawodowe tego młodocianego w czasie odbywania przez niego przygotowania zawodowego ponownie u tego samego albo u innego pracodawcy.
Wynagrodzenie młodocianego
Młodocianemu w okresie nauki zawodu przysługuje wynagrodzenie obliczane w stosunku procentowym do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale, obowiązującego od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
- nie mniej niż 8% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale – w pierwszym roku nauki lub klasie I branżowej szkoły I stopnia w przypadku młodocianego realizującego dokształcanie teoretyczne w tej szkole;
- nie mniej niż 9% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale – w drugim roku nauki lub klasie II branżowej szkoły I stopnia w przypadku młodocianego realizującego dokształcanie teoretyczne w tej szkole;
- nie mniej niż 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale – w trzecim roku nauki lub klasie III branżowej szkoły I stopnia w przypadku młodocianego realizującego dokształcanie teoretyczne w tej szkole.
Stosunek procentowy wynagrodzenia młodocianego odbywającego przyuczenie do wykonywania określonej pracy wynosi nie mniej niż 7% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale.
Zatrudnienie młodocianego poza standardowym okresem nauczania a przesłanki otrzymania refundacji
- jeżeli zatrudnia młodocianych pracowników w zawodach określonych w wykazie zawodów, w których za przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników może być dokonywana refundacja, przygotowywanym przez samorząd województwa;
- jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład pracy w imieniu pracodawcy lub osoba zatrudniona u pracodawcy ma kwalifikacje instruktora praktycznej nauki zawodu określone w przepisach Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 roku w sprawie praktycznej nauki zawodu.
Instruktorem praktycznej nauki zawodu mogą być pracownicy, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi stanowi podstawowe zajęcie i jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin przewidzianym dla nauczycieli albo pracodawcy lub wyznaczeni przez nich pracownicy albo osoby prowadzące indywidualne gospodarstwa rolne, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami lub młodocianymi nie stanowi podstawowego zajęcia lub jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin niższym niż przewidziany dla nauczycieli, w ramach obowiązującego ich tygodniowego czasu pracy.
Przykład 1.
Firma Eko-Instal, zajmująca się montażem systemów grzewczych, postanowiła zatrudnić 17-letniego Adama w celu przygotowania zawodowego (nauka zawodu: monter sieci i instalacji sanitarnych). Umowa o pracę została podpisana 20 sierpnia 2025 roku. Czy firma może wystąpić o dofinansowanie? Jeśli zawód monter sieci i instalacji sanitarnych znajduje się w wykazie zawodów, w których za przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników może być dokonywana refundacja, przygotowywanym przez samorząd województwa, a ponadto w firmie jest osoba spełniająca wymogi stawiane dla instruktora praktycznej nauki zawodu, wówczas można ubiegać się o dofinansowanie.
Przykład 2.
Pani Anna prowadzi małą rzemieślniczą cukiernię i postanowiła zatrudnić 15-letniego Michała w celu przygotowania zawodowego (nauka zawodu: cukiernik). Zawód cukiernik w województwie, gdzie prowadzona jest cukiernia, nie jest wymieniony w wykazie zawodów, w których za przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników może być dokonywana refundacja. Czy firma może wystąpić o dofinansowanie? W tej sytuacji nie jest spełniona jedna z przesłanek, dlatego też pani Anna nie otrzymałaby refundacji.
Przykład 3.
Młodociany pracownik, kształcący się w zawodzie elektryk, przeprowadził się z innego województwa w lutym. Musiał przerwać naukę u poprzedniego pracodawcy. Nowa firma Volt-Serwis chce go zatrudnić od 1 marca 2026 roku, aby umożliwić mu dokończenie drugiego roku nauki zawodu. Spełnione są obie przesłanki wymagające uzyskanie dofinansowania. Czy nowy pracodawca młodocianego może ubiegać się o refundację, choć zatrudnienie następuje w trakcie roku? Refundacja wynagrodzenia i składek ZUS będzie wypłacana od marca 2026 roku, czyli od momentu faktycznego zatrudnienia, mimo że umowa została zawarta w połowie cyklu kształcenia.
Zakres dofinansowania
Dofinansowanie w przypadku pracodawcy zatrudniającego wyłącznie młodocianych może obejmować maksymalnie 3 młodocianych pracowników, a w przypadku pracodawcy zatrudniającego także pracowników niebędących młodocianymi pracownikami refundacja może dotyczyć młodocianych pracowników w liczbie nieprzekraczającej 3-krotnej liczby zatrudnionych w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy na czas nieokreślony niebędących młodocianymi pracownikami.
Przy czym dofinansowanie może być zwiększone do maksymalnie 3 młodocianych pracowników przypadających na 1 instruktora praktycznej nauki zawodu.
Wniosek o refundację na zatrudnienie młodocianego poza standardowym okresem nauczania
Wniosek o refundację pracodawca musi złożyć do właściwej wojewódzkiej komendy OHP.
Wnioski rozpatrywane są zgodnie z kolejnością ich wpływu, do wyczerpania limitów środków Funduszu Pracy określonych w planie finansowym Funduszu Pracy na dany rok. Pracodawca składający wniosek o dofinansowanie jest powiadamiany w terminie 30 dni od dnia wpływu kompletnego wniosku o zawarcie umowy o refundację o sposobie jego rozpatrzenia.
Podsumowanie
Podsumowując, zatrudnienie młodocianego poza standardowym okresem nauczania nie zamyka drogi do uzyskania refundacji, o ile pracodawca wykaże się należytą starannością w dopełnieniu formalności. Choć procedura może wydawać się skomplikowana, gra jest warta świeczki, gdyż refundacja znacząco obniża koszty operacyjne firmy, łącząc przy tym skuteczne przekazywanie wiedzy i umiejętności nowemu pokoleniu fachowców. Konieczne jest, aby wnioskując o dofinansowanie, spełnione było kryterium dotyczące kwalifikacji oraz zatrudniania pracownika młodocianego w zawodzie określonym w wykazie zawodów, za które przysługuje refundacja.
