Księgi rachunkowe przesyłane naczelnikowi urzędu skarbowego w postaci pliku JPK_KR_PD trzeba co do zasady uzupełniać o numer identyfikacji podatkowej kontrahenta, o ile został nadany. W strukturze pliku służą do tego węzeł „Kontrahent” oraz pole D_3 w węźle „Dziennik”. Wątpliwości podatników budzi jednak to, jak powinien zostać wykazany kontrahent z wyciągu bankowego na JPK KR PD, gdy dokument ten służy do księgowania zapłat za faktury. Kiedy przy zapisach z wyciągu bankowego trzeba podać dane kontrahenta i czy powinny to być dane banku?
Kogo dotyczy obowiązek sporządzania i przesyłania JPK_PD?
Obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych przy użyciu programów komputerowych i przesyłania ich po zakończeniu roku właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego wynika z art. 9 ust. 1c, 1e i 1g ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz z art. 24a ust. 1e ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Obowiązek ten jest wprowadzany etapami, zgodnie z harmonogramem określonym w art. 66 ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw.
Za rok podatkowy albo obrotowy rozpoczynający się po 31 grudnia 2024 roku są to spółki tworzące podatkowe grupy kapitałowe oraz, przy przychodzie za poprzedni rok wyższym niż równowartość 50 mln euro, podatnicy CIT i spółki niebędące osobami prawnymi, o których mowa w art. 9 ust. 1e ustawy o CIT. Za rok rozpoczynający się po 31 grudnia 2025 roku są to podmioty obowiązane do przesyłania ewidencji VAT razem z deklaracją za każdy miesiąc, czyli na podstawie art. 109 ust. 3b ustawy o podatku od towarów i usług, a za rok rozpoczynający się po 31 grudnia 2026 roku pozostałe podmioty, w tym rozliczające VAT kwartalnie. Obowiązek nie dotyczy podatników wymienionych w art. 9 ust. 1d ustawy o CIT, m.in. prowadzących uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów. Podmioty objęte ustawą o podatku dochodowym od osób prawnych przesyłają księgi do końca siódmego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego albo obrotowego, a objęte ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych do 31 lipca po zakończeniu roku podatkowego.
Numer identyfikacji podatkowej kontrahenta podatnika w wykazie dodatkowych danych, o które uzupełnia się księgi
Dodatkowe dane, o które trzeba uzupełnić przesyłane księgi, określają rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie dodatkowych danych, o które należy uzupełnić prowadzone księgi rachunkowe podlegające przekazaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, oraz rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie dodatkowych danych, o które należy uzupełnić prowadzone księgi rachunkowe i ewidencję środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegające przekazaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W § 2 ust. 1 pkt 1 obu rozporządzeń wymieniono numer identyfikacji podatkowej kontrahenta, o ile został nadany. Zgodnie z § 2 ust. 2 dodatkowe dane, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, wykazuje się, w postaci zapisu, w odniesieniu do poszczególnych zdarzeń ujętych w księgach.
Rola węzła „Kontrahent” oraz pola D_3 w pliku JPK_KR_PD
Plik JPK_KR_PD składa się z siedmiu węzłów: Naglowek, Podmiot1, Kontrahent, ZOiS, Dziennik, Ctrl i RPD. W węźle „Kontrahent” wykazuje się dane identyfikacyjne kontrahentów, z którymi w okresie objętym plikiem JPK_KR_PD wystąpiły operacje gospodarcze. Dotyczy to zarówno dostawców, jak i odbiorców. Węzeł ten zawiera pola, w których wpisuje się dane identyfikacyjne kontrahenta w systemie finansowo-księgowym jednostki.
W węźle „Kontrahent” podaje się:
- w polu T_1 kod kontrahenta, który jednoznacznie identyfikuje podmiot w systemie finansowo-księgowym jednostki,
- w polu T_2 kod kraju nadania identyfikatora podatkowego kontrahenta,
- w polu T_3 numer identyfikacji podatkowej kontrahenta.
Natomiast pole D_3 w węźle „Dziennik” zawiera ten sam kod co pole T_1 i łączy zapis w dzienniku z kontrahentem. Do jednego dokumentu ujętego w dzienniku można przypisać tylko jeden kod kontrahenta.
Węzeł „Kontrahent” oraz pola T_2, T_3 i D_3 są w strukturze JPK_KR_PD opcjonalne, co nie oznacza dowolności. Z odpowiedzi publikowanych przez Ministerstwo Finansów w zbiorze pytań i odpowiedzi o JPK_PD wynika, że pole opcjonalne może nie wystąpić, ale musi zostać wypełnione, gdy trzeba przypisać mu wartość. W polach T_1 do T_3 wskazuje się dane wszystkich kontrahentów, którym nadano NIP i z którymi w raportowanym okresie wystąpiły transakcje. Kontrahenta bez NIP w węźle „Kontrahent” się nie wskazuje i pola D_3 się dla niego nie wypełnia.
Wyciąg bankowy jako dowód zapłaty
Zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy o rachunkowości podstawą zapisów w księgach są dowody księgowe stwierdzające dokonanie operacji gospodarczej. Transakcję z kontrahentem, np. dostawę towaru albo wykonanie usługi, dokumentuje faktura lub inny dowód źródłowy. Ewidencjonując takie zdarzenie w księgach rachunkowych, podaje się w polu D_3 kod kontrahenta posiadającego numer NIP. Natomiast wyciąg bankowy, z którego księguje się zapłatę, stanowi już tylko potwierdzenie otrzymania/dokonania zapłaty za daną dostawę czy nabycie towarów lub usług. Oznacza to, że w przypadku zdarzeń udokumentowanych fakturami wyciąg bankowy stanowi dowód, który dokumentuje jedynie zapłatę, a nie same transakcje. Same transakcje dokumentują faktury.
Ministerstwo Finansów w wyjaśnieniach z 20 lipca 2026 roku wskazało, że jeżeli wyciąg bankowy jedynie potwierdza zapłatę za transakcję zawartą z kontrahentem i sam tej transakcji nie dokumentuje, danych kontrahenta nie trzeba wykazywać ani w polach T_1, T_2 i T_3 węzła „Kontrahent”, ani w polu D_3 węzła „Dziennik”. Resort przywołał art. 4 ust. 2 ustawy o rachunkowości, który nakazuje ujmować zdarzenia zgodnie z ich treścią ekonomiczną, oraz art. 14 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym dziennik zawiera chronologiczne ujęcie zdarzeń danego okresu sprawozdawczego. Zaznaczył też, że po okresie obowiązywania wspomnianego zwolnienia pole D_3 nie może pozostać niewypełnione, jeżeli dla dowodu księgowego dokumentującego transakcję trzeba wykazać NIP kontrahenta, a rozwiązania stosowane przy dokumentach zbiorczych powinny zapewniać realizację obowiązków wynikających z przepisów podatkowych. O obowiązku wykazania danych kontrahenta w węźle „Kontrahent” oraz jego kodu w polu D_3 węzła „Dziennik” rozstrzyga więc to, czy dany dowód dokumentuje transakcję z tym kontrahentem, czy jedynie potwierdza zapłatę za transakcję udokumentowaną wcześniej fakturą lub innym dowodem źródłowym. Przy księgowaniu zapłaty za fakturę pole D_3 może więc pozostać puste. Nie trzeba wpisywać w nim kodu kontrahenta, któremu zapłacono albo od którego otrzymano pieniądze. Dotyczy to zarówno pojedynczej płatności, jak i wielu takich płatności ujętych na jednym wyciągu bankowym.
Bank jako kontrahent z wyciągu bankowego na JPK KR PD
Odmienne zasady stosuje się w przypadku, gdy bank występuje w roli kontrahenta i wyciąg bankowy sam dokumentuje transakcję. W tych samych wyjaśnieniach Ministerstwo Finansów zaznaczyło, że jeżeli jedyną transakcją gospodarczą udokumentowaną wyciągiem bankowym jest transakcja z bankiem, który prowadzi rachunek podatnika, np. pobranie opłaty bankowej, bank jest wówczas kontrahentem i jego dane jako dane kontrahenta podaje się w polach T_1, T_2 i T_3 oraz w polu D_3. Bank musi więc mieć w systemie finansowo-księgowym przypisany kod kontrahenta.
Wyciąg bankowy dokumentujący oba rodzaje zdarzeń
W praktyce na wyciągu bankowym obok zapłat za faktury zwykle pojawiają się też opłaty pobrane przez bank. Jeśli wszystkie operacje z takiego wyciągu są ujmowane w dzienniku jednym zbiorczym zapisem, w polu D_3 można podać tylko jeden kod kontrahenta. Ministerstwo Finansów odniosło się do tej sytuacji w wyjaśnieniach z 15 września 2026 roku. MF nie przesądziło wprost, którą technikę księgowania należy zastosować, bo zależy ona między innymi od przyjętych zasad (polityki) rachunkowości i specyfiki działalności. MF wskazało natomiast, że przyjęty sposób ewidencji powinien pozwalać na jednoznaczne rozróżnienie poszczególnych transakcji. Ponadto Ministerstwo Finansów zwróciło uwagę, że ujęcie całego wyciągu jednym zbiorczym zapisem z kodem banku w polu D_3 może sugerować, że wszystkie operacje z wyciągu dotyczą banku. Tymczasem bank jest kontrahentem tylko przy konkretnej operacji, np. pobraniu opłaty bankowej. Takie ujęcie może prowadzić do błędnego odczytania danych i uniemożliwić prawidłowe przypisanie poszczególnych operacji do właściwych kontrahentów.
W praktyce chodzi więc o to, aby w ewidencji można było odróżnić opłatę bankową od otrzymanych i wykonanych płatności za faktury. Można to osiągnąć przez ujęcie operacji z wyciągu w kilku zapisach w dzienniku i wykazanie opłaty bankowej w osobnym zapisie. Kod banku wpisuje się wówczas w polu D_3 przy zapisie dotyczącym tej opłaty. Przy zapisach dokumentujących wyłącznie zapłaty za faktury pole D_3 pozostaje puste. Dzięki temu kod banku jest powiązany z operacją, w której bank rzeczywiście występuje jako kontrahent.
Drugim sposobem wyodrębnienia opłaty bankowej może być jej odrębne zaksięgowanie na podstawie polecenia księgowania (PK), z wykorzystaniem konta rozrachunkowego z bankiem. Przy tym zapisie w polu D_3 wskazuje się kod banku. Następnie przy księgowaniu wyciągu bankowego rozlicza się powstały rozrachunek. Jeżeli pozostałe operacje z wyciągu dotyczą wyłącznie zapłat za faktury, pole D_3 przy zbiorczym zapisie wyciągu pozostaje puste. Opłata jest bowiem wykazana już przy PK, a zapis wyciągu służy rozliczeniu jej zapłaty.
Przykład
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Delta składa deklaracje VAT za okresy miesięczne, a jej rok podatkowy pokrywa się z kalendarzowym, dlatego księgi rachunkowe za 2026 rok prześle w postaci pliku JPK_KR_PD. Wyciąg bankowy z 12 października 2026 roku obejmuje trzy operacje: zapłatę 9 840 zł za fakturę zakupu od dostawcy Omega sp. z o.o., wpływ 14 760 zł od odbiorcy Sigma sp. z o.o. za fakturę sprzedaży oraz pobraną przez bank prowizję za przelewy w kwocie 36 zł. Obie faktury spółka ujęła w księgach we wrześniu 2026 roku, podając w polu D_3 kody kontrahentów. Każdą operację z wyciągu księguje jako odrębny zapis w dzienniku. Czy przy tych zapisach trzeba wypełnić pole D_3 i czy w węźle „Kontrahent” należy wskazać Omegę, Sigmę oraz bank?
Zapłata dla Omegi i wpływ od Sigmy są rozliczeniem transakcji udokumentowanych fakturami, więc przy tych zapisach nie ma obowiązku podawania kodu kontrahenta w polu D_3. Obie spółki i tak znajdą się w węźle „Kontrahent”, ponieważ w 2026 roku wystąpiły z nimi transakcje, a ich kody podano przy księgowaniu faktur. Prowizja jest natomiast transakcją z bankiem prowadzącym rachunek. Bank, który ma polski NIP, trafia do węzła „Kontrahent” z kodem nadanym w systemie spółki w polu T_1, kodem kraju PL w polu T_2 i numerem NIP w polu T_3, a zapis dotyczący prowizji otrzymuje ten sam kod w polu D_3.
Zapisy z wyciągu bankowego, które dokumentują wyłącznie zapłatę za fakturę, nie wymagają danych kontrahenta w węźle „Kontrahent” ani kodu w polu D_3, ponieważ dane te podaje się przy księgowaniu faktury dokumentującej transakcję. Opłaty i prowizje pobrane przez bank prowadzący rachunek są natomiast transakcją z tym bankiem, którego dane trzeba wykazać.