Od 27 stycznia 2026 roku obowiązują istotne zmiany w przepisach, które precyzują termin wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Nowe regulacje mają na celu ułatwienie procesów kadrowo-płacowych oraz minimalizację ryzyka błędów przy rozliczaniu pracowników, których stosunek pracy wygasa lub zostaje rozwiązany.
Termin wypłaty ekwiwalentu za urlop w przepisach
W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu wypoczynkowego w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny.
Jednak pracodawca nie ma obowiązku wypłacenia ekwiwalentu w przypadku gdy strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę z tym pracodawcą (art. 171 § 1 i § 2 Kodeksu pracy).
Przykład 1.
Pracownik ze stażem pracy wynoszącym 12 lat, zatrudniony na pełen etat, 30 września 2026 r. rozwiązał umowę o pracę za wypowiedzeniem. W związku z tym u pracodawcy, który zatrudniał go od 1 stycznia do 30 września 2026 r., przysługiwał mu urlop w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy w 2026 r., czyli wynoszący 20 dni, zgodnie z obliczeniem:
26 dni × 9/12 = 19,5 dnia ≈ 20 dni.
Do rozwiązania stosunku pracy pracownik wykorzystał 15 dni urlopu wypoczynkowego. Oznacza to, że pracodawca powinien wypłacić pracownikowi ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane 5 dni urlopu (pracownik nie miał do wykorzystania urlopu zaległego, z wcześniejszych lat).
Przykład 2.
Strony łączyła umowa o pracę na czas określony wynoszący pół roku. W okresie trwania tej umowy pracownik nie przebywał na urlopie wypoczynkowym. W następnym dniu po zakończeniu omawianej umowy strony nawiązały kolejny stosunek pracy – na czas nieokreślony. W tych okolicznościach, pomimo niekorzystania z urlopu przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę na czas określony, pracodawca nie miał obowiązku wypłaty ekwiwalentu pieniężnego, gdyż strony kontynuowały współpracę w ramach kolejnej umowy o pracę i wspólnie uzgodniły, że urlop będzie wykorzystywany przez pracownika w naturze w czasie trwania kolejnej umowy.
Prawny charakter ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy tak wyjaśniono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2026 roku (I GSK 357/23):
Odnosząc się do kwestii ekwiwalentu, należy wskazać, że w świetle art. 161 Kodeksu Pracy pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo. Zgodnie z art. 171 § 1 Kodeksu Pracy w przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny. [...] Prawo do ekwiwalentu jest więc prawem pochodnym od prawa do urlopu.
Sposób ustalania ekwiwalentu
Ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia i innych świadczeń ze stosunku pracy, z wyłączeniem:
- jednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie,
- wynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju,
- gratyfikacji (nagród) jubileuszowych,
- wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, a także za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy,
- ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy,
- dodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego,
- wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,
- kwoty wyrównania do wynagrodzenia za pracę do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę,
- nagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności przysługujących z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej,
- odpraw emerytalnych lub rentowych albo innych odpraw pieniężnych,
- wynagrodzenia i odszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy.
Składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości (tzw. składniki stałe) uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do tego ekwiwalentu. Składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy niedłuższe niż 1 miesiąc, z wyjątkiem składników stałych – czyli tzw. składniki zmienne – wypłacone w ciągu 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu, uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w średniej wysokości z tego okresu.
Natomiast składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy dłuższe niż 1 miesiąc, wypłacone w ciągu 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu, uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w średniej wysokości z tego okresu.
Ekwiwalent oblicza się:
- dzieląc sumę miesięcznych wynagrodzeń (wspomnianych wyżej składników wynagrodzenia) przez współczynnik ustalany poprzez odjęcie od liczby dni w danym roku kalendarzowym łącznej liczby przypadających w tym roku niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, a następnie podzielenie otrzymanego wyniku przez 12 (jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, wartość współczynnika obniża się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika);
- dzieląc tak otrzymany ekwiwalent za jeden dzień urlopu przez liczbę odpowiadającą dobowej normie czasu pracy obowiązującej pracownika, a następnie,
- mnożąc tak otrzymany ekwiwalent za jedną godzinę urlopu przez liczbę godzin niewykorzystanego przez pracownika urlopu wypoczynkowego (§ 6, §§ 14-19 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop).
Termin wypłaty ekwiwalentu za urlop
W myśl art. 171 § 4 Kodeksu pracy pracodawca dokonuje wypłaty ekwiwalentu z urlop terminie wypłaty wynagrodzenia ustalonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy, który stanowi w szczególności, że:
- wypłaty wynagrodzenia za pracę dokonuje się co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie;
- wynagrodzenie za pracę płatne raz w miesiącu wypłaca się z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, niepóźniej jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego;
- jeżeli ustalony dzień wypłaty wynagrodzenia za pracę jest dniem wolnym od pracy, wynagrodzenie wypłaca się w dniu poprzedzającym;
- składniki wynagrodzenia za pracę, przysługujące pracownikowi za okresy dłuższe niż jeden miesiąc, wypłaca się z dołu w terminach określonych w przepisach prawa pracy.
Zgodnie z art. 171 § 5 Kodeksu pracy przepisu § 4 tego artykułu nie stosuje się, jeżeli termin wypłaty wynagrodzenia ustalony zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy przypada przed dniem rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. W takim przypadku wypłaty ekwiwalentu dokonuje się w terminie 10 dni od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Jeżeli ustalony w ten sposób termin wypłaty ekwiwalentu jest dniem wolnym od pracy, ekwiwalent wypłaca się w dniu poprzedzającym ten dzień.
Regulacja zawarta w art. 171 § 5 Kodeksu pracy nie jest jasna – wątpliwości budzi rozumienie „przypadania terminu wypłaty wynagrodzenia ustalonego zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy przed dniem rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy”. Wydaje się, że wyjątek od stosowania art. 85 Kodeksu pracy dotyczy tylko takiej sytuacji, w której ustanie stosunku pracy nastąpiło w krótkim okresie po terminie wypłaty wynagrodzenia. W wypadku innego rozumienia tego przepisu umożliwiałby on w ogóle odstąpienie od wypłacania ekwiwalentu w terminie wynikającym z art. 85 Kodeksu pracy, gdyż zawsze rozwiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy następuje po upływie jakiegoś terminu wypłaty wynagrodzenia.
Według przepisów obowiązujących przed 27 stycznia 2026 roku roszczenie o wypłatę ekwiwalentu za urlop stawało się wymagalne w dniu rozwiązania umowy o pracę. Powodowało to konieczność tworzenia przez pracodawców dodatkowych list płac i przelewów, poza comiesięcznymi listami wynagrodzeń, oraz mogło prowadzić do nieprawidłowego wyliczenia wysokości ekwiwalentu z powodu konieczności jego ustalenia przed ustaniem stosunku pracy.
Unormowania zawarte obecnie w art. 171 § 4 i § 5 Kodeksu pracy wprowadzono w celu:
- uproszczenia procesu rozliczeń przy rozwiązaniu umowy o pracę;
- ograniczenia liczby błędów wynikających z braku pełnych danych w dniu zakończenia pracy;
- zmniejszenia ryzyka naruszeń przepisów i sankcji dla pracodawców ze strony Państwowej Inspekcji Pracy dzięki bardziej klarownej konstrukcji przepisów oraz przyznaniu pracodawcom czasu na bezsporne wyliczenie wysokości ekwiwalentu po ustaniu stosunku pracy;
- odciążenia działów kadrowo-płacowych, szczególnie w firmach z dużą rotacją pracowników.
Przykład 3.
Ustalonym przez pracodawcę terminem wypłaty wynagrodzenia za dany miesiąc jest piąty dzień następnego miesiąca. Umowa o pracę została rozwiązana 2 kwietnia. W związku z tym pracodawca ma obowiązek wypłaty pracownikowi należnego mu ekwiwalentu za urlop 5 kwietnia, czyli w ustalonym przez siebie dniu comiesięcznej wypłaty wynagrodzenia.
Przykład 4.
Pracodawca wypłaca wynagrodzenia za dany miesiąc 26. dnia tego miesiąca. Strony rozwiązały umowę o pracę w pierwszym dniu następnego miesiąca. W tej sytuacji pracodawca powinien wypłacić pracownikowi ekwiwalent za urlop najpóźniej w jedenastym dniu miesiąca, w którym umowa uległa rozwiązaniu, czyli w terminie 10 dni od rozwiązania stosunku pracy.
W świetle nowych przepisów pracodawca nie musi już wypłacać ekwiwalentu za urlop dokładnie w dniu ustania stosunku pracy. Zwykle pracownik otrzyma ekwiwalent z ostatnim wynagrodzeniem lub najpóźniej 10 dni od zakończenia pracy.