Podatkowe skutki zwrotu alimentów przez dziecko – czy to przychód?

Analiza przepisów ustawy o PIT wskazuje na istotne podatkowe skutki zwrotu alimentów w sytuacji, gdy rodzic dobrowolnie reguluje zobowiązania za dziecko, a następnie otrzymuje od niego zwrot środków. Czy w przypadku odzyskania poniesionych wydatków można mówić o przychodzie podlegającym opodatkowaniu?

Podatkowe skutki zwrotu alimentów a definicja przychodu podatkowego

Zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1 Ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Z art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają zatem wszelkie dochody, z wyjątkiem enumeratywnie wymienionych w katalogu zwolnień przedmiotowych lub od których zaniechano poboru podatku.

Przechodząc do kwestii samych alimentów, możemy wskazać, że zgodnie z art. 128 Ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

W myśl art. 133 § 1 i § 2 ww. kodeksu rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Zatem w myśl powołanego powyżej przepisu alimenty należą do kategorii przychodu z innych źródeł. Tym samym stanowią one przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie alimenty podlegają opodatkowaniu. Niektóre z nich, wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych zawartym w art. 21 ust. 1 ww. ustawy, korzystają ze zwolnienia od podatku.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 127 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku dochodowego są alimenty:

• na rzecz dzieci, które nie ukończyły 25. roku życia, oraz dzieci bez względu na wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymują zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną;
• na rzecz innych osób niż wymienione w lit. a, otrzymane na podstawie wyroku sądu lub ugody sądowej, do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 700 zł.

Ponadto należy wskazać, że z ogólnej definicji przychodów zawartej w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że przychodami są w szczególności otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Trzeba zauważyć, że do przychodów podatkowych zalicza się tylko takie przychody, które w danym momencie są trwałe, definitywne i bezwarunkowe. Nie będą to zatem jakiekolwiek przychody, lecz przychody, które stanowić będą trwałe przysporzenie majątkowe.

Co do zasady więc o zaliczeniu danego przysporzenia majątkowego do przychodów podlegających opodatkowaniu decyduje definitywny charakter tego przysporzenia w tym sensie, że w sposób ostateczny faktycznie powiększa majątek podatnika (takie przysporzenie, którym może rozporządzać jak właściciel).

Zwrócone alimenty a podatkowe skutki zwrotu alimentów w świetle interpretacji KIS

Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 24 lutego 2026 roku (nr 0113-KDIPT2-2.4011.1148.2025.3.KR) analizował przypadek podatnika, który regulował alimenty za swojego pełnoletniego syna. Następnie syn po otrzymaniu wypłaty zwracał ojcu kwotę zapłaconych alimentów.

Dyrektor KIS w uzasadnieniu interpretacji podkreślił, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT przychodem są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Niemniej jednak z definicji tej wywieść można również, że za przychody podatkowe mogą być uznane – jak już wcześniej wskazano – tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa, jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, niemające charakteru zwrotnego.

O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów uzyskuje określone przysporzenie majątkowe.

Do przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym nie zalicza się natomiast kwot uzyskanych z tytułu różnego rodzaju zwrotów własnych nakładów poczynionych za inny podmiot pod warunkiem, że ów zwrot rzeczywiście odpowiada kwocie uprzednio poniesionych kosztów.

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega zatem dochód uzyskiwany w wyniku określonych czynności faktycznych i prawnych, w których następstwie mamy do czynienia z przyrostem mienia, osiągniętym przysporzeniem majątkowym mającym konkretny wymiar finansowy. Tak więc podstawą uzyskania przychodów z innych źródeł mogą być tylko takie czynności, w których wyniku następuje po stronie osoby fizycznej przysporzenie majątkowe.

Powyższe potwierdza również orzecznictwo, np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 sierpnia 2017 roku (sygn. akt II FSK 2253/15) oraz w wyroku z 31 sierpnia 2017 roku (sygn. akt II FSK 2076/15) stwierdził, że przychód nie występuje, gdy podatnik uzyskuje zwrot poniesionych nakładów. Przychód jest bowiem w istocie określonym przyrostem majątkowym. W przypadku zwrotu już poniesionego wydatku nie dochodzi do zwiększenia aktywów (podatnik odzyskuje aktywa, które wcześniej posiadał). Nie ma więc przedmiotu opodatkowania.

W treści przywołanej interpretacji czytamy:

„Odnosząc się do tych środków, należy wskazać, że nie sposób uznać ich za Pana przychód podatkowy. Pieniądze te otrzymywał/otrzymuje Pan bowiem jako zwrot poniesionych przez Pana wcześniej kosztów/wydatków w imieniu i na rzecz syna, tj. zwrot alimentów zapłaconych przez Pana w imieniu syna (Pana syn jest zobowiązany do uiszczania alimentów na rzecz swojego małoletniego dziecka). Tym samym nie uzyskał/nie uzyskuje Pan przysporzenia majątkowego w związku ze zwrotem pieniędzy, przekazanych na pokrycie tych wydatków, które przeznaczył Pan na zapłatę alimentów. Środki te nie podlegają zatem opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych”.

Reasumując powyższe, należy wskazać, że w przypadku świadczeń zwrotnych nie powstaje przychód podatkowy, co oznacza, że osoba fizyczna nie ma obowiązku odprowadzania z tego tytułu podatku, jak też nie ma obowiązku deklarowania tych kwot w zeznaniu podatkowym.