Prace społecznie użyteczne - zasady organizacji w 2026 roku

Prace społecznie użyteczne stanowią jedną z popularnych form zatrudnienia subsydiowanego, czyli modelu przewidującego możliwość refundacji z Funduszu Pracy części kosztów powiązanych z aktywizacją zawodową osoby bezrobotnej. Szczegółowe informacje o tym, jak legalnie zorganizować prace społecznie użyteczne w bieżącym roku, w tym aktualne stawki i wymiary czasu, znajdują się w dalszej części publikacji.

Na czym polegają prace społecznie użyteczne i jakie są zasady ogólne?

Organizowanie prac społecznie użytecznych zostało uregulowane w Ustawie z 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia (dalej: ustawa).

Prace społecznie użyteczne – zasady ogólne

Jak wynika z przepisów ustawy, prace społecznie użyteczne mogą być organizowane na rzecz społeczności lokalnej przez gminę w: 

• jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, 
• podmiotach ekonomii społecznej, o których mowa w art. 2 pkt 5 Ustawy z 5 sierpnia 2022 roku o ekonomii społecznej (podmiotami tymi są między innymi: spółdzielnie socjalne, warsztaty terapii zajęciowej i zakłady aktywności zawodowej, centra integracji społecznej i kluby integracji społecznej, spółdzielnie pracy, w tym spółdzielnie inwalidów i spółdzielnie niewidomych, oraz spółdzielnie produkcji rolnej i organizacje pozarządowe), 
• organizacjach lub instytucjach statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej, 
• podmiotach systemu oświaty, o których mowa w art. 2 Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 roku – Prawo oświatowe (między innymi szkoły, przedszkola oraz placówki i ośrodki oświatowo-wychowawcze). 

Należy podkreślić, że wykonywanie prac społecznie użytecznych odbywa się bez nawiązywania stosunku pracy. 

Roczny plan potrzeb gminy

W celu realizacji prac społecznie użytecznych gmina – do 31 stycznia każdego roku – sporządza roczny plan potrzeb w ich zakresie, który określa w szczególności ich rodzaj i miejsce wykonywania wraz z oznaczeniem podmiotów, w których będą organizowane, a także liczbę stanowisk i godzin wykonywania. Następnie przesyła ten plan właściwemu miejscowo dyrektorowi powiatowego urzędu pracy (PUP) oraz kierownikowi ośrodka pomocy społecznej (w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów Ustawy z 19 lipca 2019 roku o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych – dyrektorowi tego centrum). 

Porozumienie jako podstawa kierowania do prac społecznie użytecznych

Kierowanie do prac społecznie użytecznych odbywa się na podstawie porozumienia w sprawie organizacji wskazanych prac zawieranego między starostą a wójtem lub burmistrzem albo prezydentem miasta. 

Powyższe porozumienie określa: 

• liczbę bezrobotnych, którzy w okresie objętym porozumieniem zostaną skierowani do wykonywania prac społecznie użytecznych,
• liczbę stanowisk i godzin wykonywania prac społecznie użytecznych, 
• rodzaj i miejsce wykonywania prac społecznie użytecznych wraz z oznaczeniem podmiotów, w których będą organizowane takie prace, a w przypadku prac społecznie użytecznych wykonywanych na rzecz opiekunów osób z niepełnosprawnościami – zakres codziennych obowiązków domowych wykonywanych w ramach tych prac, obejmujących w szczególności prace o charakterze pomocniczym (z wyłączeniem jednak prac związanych z bezpośrednią opieką nad osobą z niepełnosprawnością, w szczególności pielęgnacją tych osób, zabiegami higienicznymi i podawaniem leków),
• kwoty i źródła finansowania świadczeń z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych, 
• terminy refundowania przez starostę z Funduszu Pracy (FP) świadczeń z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych wypłaconych bezrobotnym, 
• sposób przekazywania między stronami informacji o przebiegu realizacji prac społecznie użytecznych, 
• sposób kontroli i zakres monitorowania prac społecznie użytecznych, 
• inne dane niestanowiące danych osobowych. 

Organizacja prac społecznie użytecznych w miastach na prawach powiatu

W miastach na prawach powiatu prace społecznie użyteczne organizuje się na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub dyrektora centrum usług społecznych skierowany do właściwego PUP. Wniosek zawiera informacje, które zamieszcza się w omówionym powyżej porozumieniu. 

Lista bezrobotnych, którzy mogą być skierowani do prac społecznie użytecznych

Kierownik ośrodka pomocy społecznej lub dyrektor centrum usług społecznych na podstawie porozumienia w sprawie organizacji prac społecznie użytecznych zawieranego między starostą a wójtem albo burmistrzem lub prezydentem miasta sporządza listę bezrobotnych, którzy mogą być skierowani do wykonywania ww. prac na terenie gminy, a następnie przesyła ją do właściwego miejscowo PUP.

Wspomniana powyżej lista zawiera dane bezrobotnego: 

• imię (imiona) i nazwisko, 
• miejsce zamieszkania lub pobytu, 
• numer PESEL, a w przypadku jego braku – rodzaj, serię i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość. 

Obowiązki wobec bezrobotnego skierowanego do wykonywania prac społecznie użytecznych

Gmina lub podmioty uprawnione do organizowania prac społecznie użytecznych: 

1. zapewniają bezrobotnemu bezpieczne i higieniczne warunki wykonywania prac społecznie użytecznych; 
2. prowadzą ewidencję prac społecznie użytecznych wykonywanych przez bezrobotnego, która zawiera następujące dane: 
• imię (imiona) i nazwisko, 
• miejsce zamieszkania lub pobytu, 
• numer PESEL, a w przypadku jego braku – rodzaj, serię i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość; 
3. ustalają wysokość świadczenia przysługującego bezrobotnemu wykonującemu prace społecznie użyteczne z uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy; 
4. niezwłocznie zawiadamiają pisemnie dyrektora PUP i właściwego kierownika ośrodka pomocy społecznej lub dyrektora centrum usług społecznych, w przypadku gdy bezrobotny: 
• nie zgłosi się do wykonywania prac społecznie użytecznych, 
• nie podejmie przydzielonych prac społecznie użytecznych, 
• opuści miejsce wykonywania prac społecznie użytecznych, 
• naruszy porządek i dyscyplinę w miejscu wykonywania prac społecznie użytecznych. 

Jaki jest wymiar czasu i stawka za prace społecznie użyteczne?

Prace społecznie użyteczne są wykonywane przez bezrobotnego:

• w wymiarze nieprzekraczającym 10 godzin tygodniowo oraz
• niedłużej niż 180 dni w roku kalendarzowym. 

Przykład 1.

Starosta skierował bezrobotnego do wykonywania prac społecznie użytecznych w lokalnej jednostce pomocy społecznej. Wykonywanie takich prac odbywa się bez nawiązywania stosunku pracy, jednakże osobie bezrobotnej przysługuje świadczenie w kwocie nieniższej niż minimalna stawka godzinowa ustalona na dany rok na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę – za każdą godzinę realizowania prac społecznie użytecznych. Oznacza to, że w roku 2026 bezrobotny otrzyma z tytułu wykonywania powyższych prac niemniej niż 31,40 zł za godzinę świadczenia pracy.

Świadczenie nie przysługuje jednak za okres niewykonywania prac społecznie użytecznych, w tym za okres udokumentowanej niezdolności do pracy. 

Refundacja dokonywana przez starostę na rzecz gminy

Starosta refunduje gminie z FP za bezrobotnego wykonującego prace społecznie użyteczne: 

• do 60% minimalnej kwoty przysługującego bezrobotnemu świadczenia, czyli 16,84 zł,
• 100% minimalnej kwoty przysługującego bezrobotnemu świadczenia, jeżeli został skierowany do wykonania prac społecznie użytecznych na rzecz opiekunów osób niepełnosprawnych, co stanowi 31,40 zł. 

Należy podkreślić, że świadczenie przysługujące bezrobotnemu z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych może być w całości finansowane z budżetu gminy. 

Podsumowanie

Prace społecznie użyteczne mogą być organizowane przez gminę na rzecz społeczności lokalnej. Ich wykonywanie odbywa się bez nawiązywania stosunku pracy, a w celu realizacji tych zadań gmina sporządza roczny plan potrzeb. Bezrobotnemu skierowanemu do takich prac przysługuje świadczenie w wysokości nieniższej niż minimalna stawka godzinowa, którego określone kwoty starosta refunduje gminie.