Staż dla osób bezrobotnych

Staż dla osób bezrobotnych stanowi jedną z najbardziej złożonych i potencjalnie najskuteczniejszych form aktywizacji zawodowej. Odbycie wspomnianego stażu realnie umożliwia niezatrudnionym osobom powrót na rynek pracy. Jakie są obecnie warunki realizacji stażu przez osoby bezrobotne — wyjaśniamy w artykule.

Osoby uprawnione do odbycia stażu oraz organizator stażu

Regulacje prawne w zakresie stażu dla bezrobotnych zawarto w Ustawie z dnia 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia, zwanej dalej „ustawą”. 

Stażem jest nabywanie przez bezrobotnego wiedzy i umiejętności przez wykonywanie zadań w miejscu pracy bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą.

Osobami uprawnionymi do odbywania stażu są bezrobotni w rozumieniu przepisów ustawy.

Starosta może skierować bezrobotnego do odbycia stażu organizowanego przez pracodawcę. Organizatorem stażu może być ponadto:

• przedsiębiorca niezatrudniający pracowników;
• podmiot ekonomii społecznej określony w art. 2 pkt 5 Ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 roku o ekonomii społecznej lub jednostka tworząca podmiot ekonomii społecznej;
• rolnicza spółdzielnia produkcyjna;
• pełnoletnia osoba fizyczna, niemająca statusu bezrobotnego, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej, w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym lub prowadząca dział specjalny produkcji rolnej, o którym mowa w Ustawie z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Forma odbywania stażu oraz okres jego trwania

Staż dla bezrobotnych może się odbywać w tradycyjnej formie, czyli przez wykonywanie zadań w miejscu pracy, lub może być realizowany w formie zdalnej – wówczas odpowiednie zastosowanie mają przepisy Kodeksu pracy. Wymiar stażu w formie zdalnej oraz szczegółowe zasady odbywania stażu w takiej formie określa się w umowie.

Staż może trwać odpowiednio od 3 do 6 miesięcy lub od 3 do 12 miesięcy – w przypadku stażu zakończonego potwierdzeniem nabycia wiedzy lub umiejętności przez uprawnioną instytucję, w tym okręgową komisję egzaminacyjną lub komisję egzaminacyjną izby rzemieślniczej.

Należy jednocześnie dodać, że bezrobotny nie może odbywać stażu u tego samego organizatora, u którego wcześniej: 

• odbywał staż;
• był zatrudniony, w tym jako młodociany pracownik w celu przygotowania zawodowego;
• wykonywał inną pracę zarobkową

– jeżeli od dnia zakończenia poprzedniego stażu, zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej u tego organizatora nie upłynęły co najmniej 24 miesiące. 

W tym kontekście łączny okres staży realizowanych przez bezrobotnego u tego samego organizatora nie może przekroczyć 12 miesięcy. 

Podstawa organizacji stażu oraz liczba bezrobotnych mogących odbywać staż

Podstawą organizacji stażu jest umowa zawarta przez starostę z organizatorem stażu i bezrobotnym, według przygotowanego przez organizatora stażu programu określonego w umowie. Podczas ustalania programu stażu powinny być uwzględnione predyspozycje psychofizyczne i zdrowotne, wykształcenie oraz dotychczasowa wiedza i umiejętności bezrobotnego. 

Podmiot lub osoba zamierzający zorganizować staż dla bezrobotnych, składają do starosty wniosek o zawarcie umowy o zorganizowanie stażu.

Szczegółowe zasady dotyczące składania wniosku oraz zawarcia umowy w sprawie organizacji stażu dla bezrobotnego określono w przepisach wykonawczych (Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 października 2025 roku w sprawie szczegółowego sposobu i trybu organizowania stażu dla bezrobotnych). 

Warunki zapewniane przez organizatora skierowanemu stażyście

Organizator stażu:

1. przed powierzeniem bezrobotnemu wykonania zadań przewidzianych programem stażu: 
• kieruje bezrobotnego, na własny koszt, na wstępne badania lekarskie, na zasadach przewidzianych dla pracowników,
• zapoznaje bezrobotnego z obowiązującym regulaminem pracy,
• przekazuje bezrobotnemu na piśmie zakres obowiązków i uprawnień; 
2. na zasadach przewidzianych dla pracowników zapewnia bezrobotnemu odbywającemu staż: 
• bezpieczne i higieniczne warunki odbywania stażu oraz szkolenie w zakresie BHP i przepisów przeciwpożarowych, 
• odzież i obuwie robocze lub ekwiwalent za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego, ekwiwalent za pranie odzieży roboczej, środki ochrony indywidualnej, niezbędne środki higieny osobistej oraz profilaktyczne posiłki i napoje,
• profilaktyczną ochronę zdrowia, 
• okresy odpoczynku,
• ochronę przed mobbingiem,
• maszyny, urządzenia, narzędzia i sprzęt, niezbędne do wykonywania zadań na danym stanowisku;
3. przestrzega zasady równego traktowania i nie może dyskryminować stażysty. 

Staż jest realizowany pod nadzorem wyznaczonej przez organizatora stażu osoby, która jest odpowiedzialna za prawidłową realizację stażu i za opiekę nad osobą odbywającą staż („opiekun stażysty”).

Obowiązki stażysty podczas odbywania stażu

Bezrobotny w trakcie odbywania stażu: 

• przestrzega ustalonego przez organizatora rozkładu czasu pracy;
• sumiennie i starannie wykonuje zadania objęte programem stażu oraz stosuje się do poleceń organizatora stażu i opiekuna stażysty, o ile nie są one sprzeczne z prawem;
• dba o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu;
• przestrzega przepisów i zasad obowiązujących u organizatora stażu, w szczególności regulaminu pracy, tajemnicy służbowej, przepisów oraz zasad BHP, oraz przepisów przeciwpożarowych.

Czas realizacji stażu oraz dni wolne dla stażysty

Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy czas realizacji programu stażu przez bezrobotnego nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 3 miesięcy. 

Z kolei czas realizacji programu stażu bezrobotnego będącego osobą z niepełnosprawnością zaliczoną do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 3 miesięcy. 

Czas realizacji programu stażu przez bezrobotnego nie może być krótszy niż 20 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym — nieprzekraczającym 3 miesięcy. 

Bezrobotny nie może odbywać stażu w niedziele i święta, w porze nocnej, w systemie pracy zmianowej ani w godzinach nadliczbowych, przy czym starosta może wyrazić zgodę na realizację stażu w powyższych warunkach, o ile charakter pracy w danym zawodzie wymaga takiego rozkładu czasu pracy. 

Stypendium dla stażysty oraz dodatek do stypendium

Bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium wypłacane przez starostę. 

Wysokość stypendium wynosi miesięcznie 160% zasiłku dla bezrobotnych w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku, jeżeli miesięczny wymiar stażu jest równy maksymalnemu wymiarowi określonemu w art. 118 ust. 1 ustawy (8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy). W przypadku niższego miesięcznego wymiaru stażu wysokość stypendium ustala się proporcjonalnie. 

Przykład 1.

Bezrobotny odbywa staż u pracodawcy na podstawie skierowania starosty. Czas realizacji programu stażu wynosi 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy. Oznacza to, że bezrobotnemu przysługuje stypendium w wysokości 160% zasiłku dla bezrobotnych w podwyższonej kwocie. Obecnie jest to zatem kwota 2755,04 zł (1721,90 zł × 160%). 

Stypendium przysługuje również za dni wolne udzielone na wniosek bezrobotnego przez organizatora stażu — w wymiarze 2 dni za każde 30 dni kalendarzowych odbywania stażu.

Za okres udokumentowanej niezdolności do pracy bezrobotny zachowuje prawo do stypendium w wysokości 50% kwoty stypendium.

Należy dodać, że osoba, która odbyła staż zakończony potwierdzeniem nabycia wiedzy lub umiejętności przez uprawnioną instytucję — po uzyskaniu dokumentu potwierdzającego może złożyć do starosty wniosek o dodatek do stypendium. Wskazany dodatek przysługuje w wysokości 20% zasiłku dla bezrobotnych w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku i jest przyznawany na wniosek osoby, która odbyła staż, złożony w terminie do 3 miesięcy od dnia uzyskania dokumentu potwierdzającego nabycie wiedzy i umiejętności. Do wniosku należy dołączyć kopię dokumentu potwierdzającego albo jego odwzorowanie cyfrowe.

Przykład 2.

Bezrobotny zrealizował staż zakończony potwierdzeniem nabycia wiedzy i umiejętności przez okręgową komisję egzaminacyjną. Z tego tytułu uzyskał dokument wydany przez wymienioną instytucję. W związku z tym bezrobotnemu przysługuje dodatek do stypendium — w terminie 12 miesięcy od ukończenia stażu. Dodatek jest wypłacany przez starostę w wysokości 20% zasiłku dla bezrobotnych w przysługującego w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do tego zasiłku, za każdy pełny miesiąc zrealizowanego stażu. Wysokość dodatku do stypendium za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę dodatku za pełny miesiąc przez 30, a następnie mnożąc przez liczbę dni kalendarzowych realizacji stażu.

Rozwiązanie umowy o organizację stażu oraz pozbawienie bezrobotnego możliwości kontynuowania stażu

Zgodnie z art. 116 ust. 5 ustawy starosta — na wniosek bezrobotnego odbywającego staż lub z urzędu — może rozwiązać z organizatorem umowę o odbycie stażu w przypadku nierealizowania przez organizatora programu stażu lub niedotrzymywania warunków jego odbywania, po wysłuchaniu organizatora stażu.

Ponadto starosta — na wniosek organizatora stażu lub z urzędu, po zasięgnięciu opinii wspomnianego organizatora i wysłuchaniu bezrobotnego — może pozbawić możliwości kontynuowania stażu w przypadku:

• nieusprawiedliwionej nieobecności podczas więcej niż jednego dnia stażu;
• naruszenia podstawowych obowiązków określonych w regulaminie pracy, w szczególności stawienia się do odbycia stażu w stanie wskazującym na spożycie alkoholu, środków odurzających lub substancji psychotropowych lub spożywania w miejscu pracy alkoholu, środków odurzających lub substancji psychotropowych;
• usprawiedliwionej nieobecności uniemożliwiającej zrealizowanie programu stażu.

Nadzór nad odbywaniem stażu oraz opinia i zaświadczenie dla bezrobotnego

Nadzór nad odbywaniem stażu przez bezrobotnego sprawuje starosta. 

Staż dla osób bezrobotnych. Podsumowanie

Osobami uprawnionymi do odbywania stażu są bezrobotni w rozumieniu przepisów ustawy o rynku pracy. Starosta może skierować bezrobotnego do odbycia stażu organizowanego przez pracodawcę lub inny podmiot wskazany w przepisach. Podstawą organizacji stażu jest umowa zawarta przez starostę z organizatorem stażu i bezrobotnym. Czas realizacji programu stażu przez bezrobotnego nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu. Bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium w ustawowej wysokości wypłacane przez starostę. W konkretnych przypadkach starosta może pozbawić bezrobotnego możliwości kontynuowania stażu.