Składka zdrowotna przy zbyciu zorganizowanej części przedsiębiorstwa

Sposób ustalania podstawy składki zdrowotnej dla wielu osób wciąż pozostaje niejasny, zwłaszcza w specyficznych sytuacjach biznesowych. Wielu przedsiębiorców zastanawia się, czy składka zdrowotna przy zbyciu zorganizowanej części przedsiębiorstwa powinna być naliczana od dochodu z tej transakcji. W tym artykule wyjaśniamy, jak prawidłowo podejść do tego tematu i na co zwrócić uwagę, aby uniknąć błędów w rozliczeniach.

Obowiązek podlegania pod ubezpieczenie zdrowotne

Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, które rozliczają się podatkiem liniowym, ryczałtem ewidencjonowanym albo według skali podatkowej, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Z tego tytułu mają obowiązek naliczać i odprowadzać co miesiąc składkę zdrowotną, a po zakończeniu roku składkowego – dokonać jej rocznego rozliczenia.

Na mocy art. 81 ust. 2c Ustawy z 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej: ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej) za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby fizyczne prowadzące działalność opodatkowaną skalą podatkową albo podatkiem liniowym naliczają i wpłacają składkę na ubezpieczenie zdrowotne, obliczoną od miesięcznej podstawy na ubezpieczenie zdrowotne stanowiącej dochód z działalności gospodarczej uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który opłacana jest składka.

Z kolei zgodnie z art. 81 ust. 2f ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby fizyczne prowadzące działalność opodatkowaną ryczałtem naliczają i wpłacają składkę na ubezpieczenie zdrowotne zależną od uzyskanego przychodu z działalności, licząc narastająco od początku roku w stosunku do 3 progów przychodowych – do 60 tys. zł, od 60 tys. zł do 300 tys. zł oraz powyżej 300 tys. zł.

Zorganizowana część przedsiębiorstwa

Według art. 5a pkt 4 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) zorganizowana część przedsiębiorstwa (ZCP) to organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.

W skład ZCP mogą wchodzić:

1. składniki majątku, takie jak środki trwałe – nieruchomości i ruchomości – samochody, maszyny, urządzenia, inne składniki majątku będące niskocennymi środkami trwałymi,
2. składniki majątku, takie jak wyposażenie – meble, narzędzia, sprzęt elektroniczny niebędący środkiem trwałym, inne,
3. zapasy – surowce, materiały, towary, półprodukty, produkty gotowe przypisane do danego działu,
4. wartości niematerialne i prawne – licencje, prawa autorskie, prawa do znaków towarowych, oprogramowanie, know-how (wiedza techniczno-technologiczna, dokumentacja, procedury, bazy danych, projekty i badania),
5. kadry pracownicze realizujące zadania w ramach tej części przedsiębiorstwa, a także wewnętrzne procedury i regulaminy dotyczące tych kadr,
6. należności i zobowiązania,
7. środki pieniężne,
8. pozostałe zasoby majątkowe przypisane do ZCP.

Co należy zrobić jeszcze przed sprzedażą zorganizowanej części przedsiębiorstwa

Przy sprzedaży ZCP należy zweryfikować kilka poniższych kroków:

• Określić, co ma podlegać sprzedaży, te składniki muszą bowiem znaleźć się w umowie pomiędzy sprzedającym a kupującym. Ma to znaczenie w kontekście ustalenia zarówno ceny sprzedaży, jak i kosztu uzyskania przychodów poszczególnych składników majątku wchodzących w ZCP.
• Następnie sprawdzić datę nabycia wszystkich składników wchodzących w skład ZCP wraz z dokumentacją sposobu ich nabycia, tzn.: czy zostały one kupione, wytworzone, otrzymane w drodze aportu, odziedziczone, otrzymane w związku z reorganizacją czy nabyte w inny sposób, ponieważ od formy nabycia zależy wartość, która będzie kosztem uzyskania przychodów sprzedaży ZCP.

Przy zbyciu środków trwałych (także w ramach ZCP) za koszt nie przyjmuje się całej ceny zakupu, a niezamortyzowaną wartość początkową pozostającą do rozliczenia.

Podatnik nie powinien porównywać ceny sprzedaży ZCP wyłącznie z wartością bilansową albo księgową całego ZCP. W rozliczeniu kosztów w PIT istotna jest wartość podatkowa poszczególnych składników.

Przykład 1.

Przedsiębiorca zakupił maszynę za 300 tys. zł, od której ujął już w kosztach odpisy amortyzacyjne na łączną wartość 180 tys. zł.

Niezamortyzowana jeszcze wartość początkowa maszyny to 120 tys. zł i będzie ona punktem odniesienia przy ustalaniu kosztu sprzedaży tej maszyny wchodzącej w skład ZCP.

Towary handlowe, materiały, surowce, wyroby gotowe mogą zostać rozliczone według kosztów ich nabycia lub wytworzenia, o ile nie zostały wcześniej zaliczone do kosztów. Składnik wytworzony przez przedsiębiorcę wymaga odtworzenia kosztów jego wytworzenia, które nie zostały już wcześniej rozliczone podatkowo.

Wartości niematerialne i prawne mogą mieć inną wartość podatkową niż księgową, zwłaszcza jeżeli były amortyzowane. Dlatego przy sprzedaży ZCP należy przygotować zestawienie wszystkich składników wraz z ich podatkową wartością na dzień transakcji. W rozliczeniu należy również uwzględnić koszty, które zostały poniesione w związku ze sprzedażą i które spełniają warunki uznania ich za koszty uzyskania przychodu, np.:

• koszty doradztwa prawnego lub podatkowego dotyczącego konkretnej transakcji,
• wynagrodzenie pośrednika,
• koszty wyceny,
• opłaty notarialne,
• opłaty skarbowe, sądowe, administracyjne,
• inne wydatki

– jeżeli pozostają w związku z odpłatnym zbyciem ZCP.

W dalszej kolejności należy określić cenę sprzedaży wszystkich składników majątku wchodzących w skład ZCP. W tym celu można posłużyć się aktualnymi cenami rynkowymi lub skorzystać z usług rzeczoznawcy majątkowego lub z innej metodologii wyznaczania ceny rynkowej.

Transakcja zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa jest wyłączona z opodatkowania podatkiem VAT na mocy art. 6 pkt 1 Ustawy z 11 marca 2004 roku (dalej: ustawa o VAT). Potwierdza to stanowisko Ministerstwa Finansów, według którego transakcje zbycia przedsiębiorstwa i ZCP wśród czynności pozostających poza zakresem VAT.

W takim przypadku w umowie nie występuje typowa konstrukcja, tj. 100 tys. zł netto + 23% VAT = 123 tys. zł brutto.

Natomiast, gdy strony transakcji ustalą cenę sprzedaży 1 mln zł za ZCP i transakcja faktycznie stanowi zbycie ZCP, wówczas kwota ta, co do zasady, nie jest powiększana o podatek VAT.

Dochód ze zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 14 ust. 1 oraz 1c ustawy o PIT przychodem z działalności gospodarczej są kwoty należne, nawet jeżeli przedsiębiorca nie otrzymał jeszcze pieniędzy.

Przy sprzedaży składników majątku kluczowe znaczenie ma data zbycia, a nie tylko dzień faktycznego wpływu środków na rachunek czy datę sprzedaży widniejącą na umowie.

Przychód z działalności gospodarczej powstaje, co do zasady, w dniu wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego albo wykonania usługi, niepóźniej niż w dniu wystawienia faktury albo uregulowania należności.

Wydatki mające związek z przychodami z działalności powstają (zostają uznane za koszty uzyskania przychodów) w dacie ich poniesienia.

Transakcja zbycia ZCP nie tworzy odrębnego źródła przychodu w PIT, a zatem jest zaliczana bezpośrednio do przychodów i kosztów w prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym dochód ze zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa w jednoosobowej działalności gospodarczej należy doliczyć do dochodu z tej działalności, ponieważ stanowi on przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Dochód ten będzie opodatkowywany zgodnie ze stosowaną przez przedsiębiorcę formą opodatkowania. Przy skali podatkowej dochód ze zbycia ZCP będzie opodatkowany według stawki 12% lub 32%, a przy podatku liniowym – według stawki 19%.

Natomiast przy ryczałcie ewidencjonowanym przychód (a nie dochód) ze zbycia ZCP podatnik rozdziela na poszczególne składniki majątku i opodatkowuje właściwymi stawkami ryczałtu, np.:

• 3% dla towarów, środków trwałych, ruchomości i wyposażenia, wierzytelności,
• 10% dla nieruchomości.

Dochód ze zbycia ZCP na gruncie opodatkowania podatkiem PIT to różnica między przychodem z tej transakcji a kosztami uzyskania przychodów przypisanymi do poszczególnych składników tego majątku.

Ustalając dochód ze zbycia ZCP, można posłużyć się uproszczonym poniższym wzorem:

Dochód ze sprzedaży ZCP = przychód ze sprzedaży – koszty uzyskania przychodów sprzedawanych składników – koszty występujące przy sprzedaży ZCP

Przychód ze sprzedaży ZCP to po prostu cena jego sprzedaży ustalona w umowie, odpowiadająca wartościom rynkowym zbywanych składników majątku wchodzących w skład danej ZCP. Przychód powstaje w dniu zbycia ZCP.

Natomiast koszty podatkowe dotyczące ZCP należy rozliczyć (przypisać) odrębnie dla każdego składnika majątku wchodzącego w skład ZCP, przy czym nie należy brać pod uwagę wydatków już zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów.

Należy wspomnieć o jeszcze jednej kwestii. Sprzedaż ZCP nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. Natomiast podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC).

Wyłączenia z podstawy zdrowotnej przychodów i kosztów ze zbycia składników majątku także w ramach ZCP

Zgodnie z art. 81 ust. 2 oraz ust. 2c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność gospodarczą opodatkowanych według skali podatkowej stanowi uzyskiwany z tej działalności dochód będący różnicą między osiągniętymi przychodami w rozumieniu ustawy o PIT a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów w rozumieniu tej ustawy, pomniejszony o kwotę opłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Podczas określania wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania dla celów ustalenia dochodu stanowiącego podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne należy uwzględniać wyłączenia określone w art. 81 ust. 2zd ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Zgodnie z art. 81 ust. 2zd pkt 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej nie należy w takiej sytuacji brać pod uwagę:

1. przychodów i kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia składników majątku będących:

• środkami trwałymi albo wartościami niematerialnymi i prawnymi, podlegającymi ujęciu w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,
• składnikami majątku – środkami trwałymi do wartości 10 tys. zł z wyłączeniem składników, których wartość początkowa nie przekracza 1,5 tys. zł,
• składnikami majątku, które ze względu na przewidywany okres używania równy lub krótszy niż rok nie zostały zaliczone do środków trwałych albo wartości niematerialnych i prawnych,
• składnikami majątku stanowiącymi spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego lub udział w takim prawie, które nie podlegają ujęciu w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych

– wykorzystywanych na potrzeby związane z działalnością gospodarczą lub przy prowadzeniu działów specjalnych produkcji rolnej,

1. przychodów z odpłatnego zbycia składników będących rzeczami ruchomymi, wykorzystywanych na potrzeby związane z działalnością gospodarczą lub przy prowadzeniu działów specjalnych produkcji rolnej, na podstawie umowy leasingu.

Wyłączenie to obowiązuje w odniesieniu do rozliczeń składek na ubezpieczenie zdrowotne należnych od 1 lutego 2025 roku.

Powyższe wyłączenia stosuje się także w odniesieniu do ww. składników majątku wchodzących w skład zbywanej ZCP.

Zdrowotna przy zbyciu zorganizowanej części przedsiębiorstwa – jak ustalić jej podstawę?

Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, który zdecyduje się na sprzedaż ZCP, musi najpierw przeanalizować, jakie składniki majątki weszły w jej skład.

Podstawę składki zdrowotnej ustala poprzez obliczenie wpierw dochodu ze zbycia ZCP zgodnie z wcześniej wymienionymi regułami.

Jednakże z tego dochodu należy wyłączyć przychody i koszty dotyczące niektórych składników majątku zbywanych w ramach ZCP.

Jak już wyżej wskazano, w skład sprzedawanej ZCP mogą wejść m.in. środki trwałe w postaci wyposażenia biura (biurka, komputery, sprzęt biurowy), towary handlowe, baza klientów, licencje, należności, zobowiązania, inne składniki majątku.

Przychód uzyskany ze sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa w zakresie dotyczącym zbycia środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych nie stanowi przychodu, który należy uwzględniać w podstawie wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Przychody ze sprzedaży środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych mieszczą się w wyłączeniu, o którym mowa w powołanym art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT. Tym samym przychody te nie są uwzględniane przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Dochodu ze zbycia ZCP nie należy uwzględniać przy obliczaniu podstawy składki zdrowotnej. Dotyczy to wszystkich składników wchodzących w skład ZCP, tj.:

• środków trwałych (także zbywanych po okresie wykupu z leasingu),
• wartości niematerialnych i prawnych,
• niskocennych środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych,
• wyposażenia,
• składników majątku, które ze względu na przewidywany okres używania równy lub krótszy niż rok nie zostały zaliczone do środków trwałych albo wartości niematerialnych i prawnych,
• spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego lub udział w takim prawie, które nie podlega ujęciu w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych
• materiałów, towarów, półproduktów, produktów gotowych,
• należności, zobowiązań,
• środków pieniężnych i innych środków,
• mających związek z kadrami,
• pozostałych składników majątku.

Dochód ze zbycia ZCP nie jest zatem uwzględniany przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Powyższe potwierdza interpretacja indywidualna z 25 listopada 2025 roku (sygn. DI/100000/43/1107/2025) wydana przez Centralę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.