W ostatnich latach w ustawodawstwie Unii Europejskiej coraz większy nacisk kładzie się na wydłużenie cyklu życia produktów oraz ograniczenie nadmiernej konsumpcji. Jednym z kluczowych instrumentów realizacji tych celów jest tzw. prawo do naprawy, które wprowadza nowe obowiązki dla przedsiębiorców, w szczególności sprzedawców oraz producentów sprzętu elektronicznego i AGD. Regulacje te mają nie tylko wymiar środowiskowy, ale również wzmacniają pozycję konsumenta, który zyskuje realną możliwość wyboru między naprawą a wymianą produktu. Wspomniane tzw. prawo do naprawy wprowadzane jest dyrektywą (UE) 2024/1799 z 13 czerwca 2024 roku w sprawie wspólnych zasad promujących naprawę towarów. Dyrektywa ta powinna zostać zaimplementowana do polskiego porządku prawnego do 31 lipca 2026 roku.
Europejski formularz informacji o naprawie
Podmioty zajmujące się naprawą mogą przekazać konsumentowi europejski formularz informacji o naprawie określony w załączniku I do dyrektywy. Przekazuje się go na trwałym nośniku oraz w rozsądnym okresie po otrzymaniu wniosku i przed związaniem konsumenta umową o świadczenie usług naprawy. Europejski formularz informacji o naprawie przekazuje się nieodpłatnie.
Przekazanie omawianego formularza będzie zastępować spełnienie niektórych obowiązków informacyjnych wynikających z innych przepisów unijnych.
Prawo do naprawy a obowiązek
Państwa członkowskie zapewniają, aby na wniosek konsumenta producent naprawiał towary, w odniesieniu do których w aktach prawnych UE wymienionych w załączniku II do dyrektywy określono wymogi dotyczące możliwości naprawy, w zakresie określonym w tych wymogach.
Producent nie jest zobowiązany do naprawy takich towarów, jeżeli jest ona niemożliwa. Aby spełnić spoczywający na nim obowiązek naprawy, producent może zlecić jej wykonanie podwykonawcy.
Naprawa odbywa się zgodnie z następującymi warunkami:
- wykonuje się ją nieodpłatnie lub za rozsądną cenę;
- naprawę wykonuje się w rozsądnym terminie od momentu, w którym producent wszedł w fizyczne posiadanie towaru lub otrzymał towar od konsumenta, lub od momentu, w którym konsument zapewnił producentowi dostęp do towaru;
- na czas naprawy producent może nieodpłatnie lub za rozsądną opłatą użyczyć konsumentowi towaru zamiennego;
- jeżeli naprawa jest niemożliwa, producent może zaoferować konsumentowi towar odnowiony.
Jeśli producent ma siedzibę poza Unią, obowiązek naprawy realizowany jest przez jego upoważnionego przedstawiciela w Unii. W przypadku braku takiego przedstawiciela obowiązek ten zostaje nałożony na importera danego towaru. Jeśli nie ma również importera, obowiązek producenta spoczywa na dystrybutorze danego towaru. Aby go spełnić upoważniony przedstawiciel, importer i dystrybutor mogą zlecić wykonanie naprawy podwykonawcy.
Producenci lub w stosownych przypadkach upoważnieni przedstawiciele, importerzy lub dystrybutorzy, na których spoczywa obowiązek naprawy, zapewniają konsumentom dostęp, za pośrednictwem ogólnodostępnej strony internetowej, do informacji na temat orientacyjnych wysokości opłat pobieranych za typową naprawę towarów objętych aktami prawnymi UE wymienionymi w załączniku II dyrektywy.
Producenci nie mogą stosować żadnych postanowień umownych, sprzętu ani technik oprogramowania, które utrudniają naprawę towarów objętych wymogiem naprawy, chyba że jest to poparte uzasadnionymi i obiektywnymi czynnikami, w tym ochroną praw własności intelektualnej na podstawie prawa UE i prawa krajowego. Producenci nie utrudniają w szczególności wykorzystywania przez niezależne podmioty zajmujące się naprawą oryginalnych lub używanych części zamiennych, kompatybilnych części zamiennych i części zamiennych pozyskanych metodą druku 3D, gdy są one zgodne z wymogami wynikającymi z prawa Unii lub prawa krajowego, takimi jak wymogi dotyczące bezpieczeństwa produktu, lub zgodne z prawem własności intelektualnej.
Konsumenci mogą zwrócić się o naprawę do dowolnego wybranego przez siebie podmiotu zajmującego się naprawą.
Europejska platforma internetowa napraw
Platforma ma umożliwić konsumentom znalezienie podmiotów zajmujących się naprawą oraz – w stosownych przypadkach – sprzedawców odnowionych produktów, nabywców wadliwych towarów w celu ich odnowienia lub inicjatyw naprawczych kierowanych przez społeczność. Europejska platforma internetowa składa się z sekcji krajowych, które korzystają ze wspólnego interfejsu internetowego, i zawiera linki do krajowych internetowych platform naprawczych.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 nie funkcjonuje jako regulacja autonomiczna, lecz wpisuje się w szerszy system prawa konsumenckiego i regulacji dotyczących produktów, wprowadzając istotne modyfikacje w obowiązujących już aktach prawnych. Jej znaczenie polega przede wszystkim na przesunięciu akcentów w dotychczasowym modelu odpowiedzialności za niezgodność towaru z umową oraz na uzupełnieniu istniejących obowiązków o nowe instrumenty służące promowaniu naprawy.
Modyfikacja przepisów UE w zakresie zgodności towaru z umową oraz środków ochrony konsumenta
Dyrektywa w istotny sposób ingeruje w dotychczasowe przepisy dotyczące zgodności towaru z umową i środków ochrony konsumenta, zmieniając zarówno kryteria tej zgodności, jak i zasady korzystania ze środków ochrony przysługujących konsumentowi. Nowelizacja ta wpisuje się w szerszy trend wzmacniania naprawy jako preferowanego sposobu doprowadzenia towaru do zgodności z umową oraz zwiększania trwałości produktów.
Oznacza to, że zgodność towaru z umową nie ogranicza się już wyłącznie do jego podstawowej funkcjonalności, lecz obejmuje także jego zdolność do długotrwałego użytkowania oraz potencjał naprawczy. Jednocześnie podkreślono znaczenie publicznych oświadczeń składanych nie tylko przez sprzedawcę, ale również przez inne podmioty w łańcuchu dostaw, w tym producenta, co rozszerza zakres odpowiedzialności informacyjnej.
Przykład 1.
Jan Kowalski nabywa pralkę, która zgodnie z reklamą producenta ma cechować się wysoką trwałością oraz możliwością łatwej naprawy dzięki wysokiej dostępności części zamiennych. Jeżeli urządzenie ulega awarii po krótkim czasie użytkowania, a naprawa okazuje się niemożliwa z powodu braku części zamiennych na rynku, towar może zostać uznany za niezgodny z umową. Dzieje się tak, mimo że sama awaria nie musiała wynikać z pierwotnej wady produktu. W takiej sytuacji znaczenie mają nie tylko właściwości samego produktu, lecz również zapewnienia producenta i sprzedawcy, które kształtują uzasadnione oczekiwania konsumenta.
Kolejna grupa zmian dotyczy okresu odpowiedzialności sprzedawcy. Nowo dodany przepis przewiduje, że w przypadku skorzystania z naprawy jako środka doprowadzenia towaru do zgodności z umową, okres odpowiedzialności ulega jednorazowemu przedłużeniu o 12 miesięcy. Rozwiązanie to ma charakter zachęty do wyboru naprawy zamiast wymiany, ponieważ zwiększa poziom ochrony konsumenta w czasie. Jednocześnie ustawodawca unijny pozostawił państwom członkowskim możliwość wprowadzenia jeszcze dłuższych okresów odpowiedzialności, a w określonych modelach krajowych – także odstępstwa od mechanizmu przedłużenia, pod warunkiem zapewnienia minimalnego, co najmniej trzyletniego okresu ochrony w przypadku naprawy.
Zmiany objęły również dodatkowy obowiązek informacyjny po stronie sprzedawcy. Przed zastosowaniem środka ochrony sprzedawca musi poinformować konsumenta o przysługującym mu prawie wyboru między naprawą a wymianą, a także o konsekwencjach tego wyboru w postaci ewentualnego przedłużenia okresu odpowiedzialności. Regulacja ta wzmacnia transparentność relacji kontraktowej oraz zapewnia konsumentowi realną możliwość podjęcia świadomej decyzji.
Istotne znaczenie mają także zmiany, które doprecyzowują warunki przeprowadzania naprawy i wymiany. Podtrzymano zasadę nieodpłatności oraz obowiązek wykonania świadczenia w rozsądnym czasie i bez istotnych niedogodności dla konsumenta, jednak wprowadzono dodatkowe rozwiązania praktyczne. W szczególności sprzedawca może – w zależności od charakteru produktu – użyczyć konsumentowi towar zastępczy na czas naprawy, co ma znaczenie zwłaszcza w odniesieniu do produktów niezbędnych do codziennego funkcjonowania. Ponadto dopuszczono możliwość dostarczenia towaru odnowionego jako realizacji obowiązku wymiany, o ile konsument wyrazi na to zgodę.
Polecamy:
