8 lipca 2026 roku weszły w życie kluczowe zmiany wynikające z nowelizacji przepisów dotyczących Państwowej Inspekcji Pracy. Wprowadzona ustawa znacząco wpływa na Kodeks pracy, a jej najważniejszym skutkiem jest podwyższenie wysokości kar za wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Dowiedz się, o ile wzrosły grzywny i na jakie sankcje powinni przygotować się pracodawcy.
Wykroczenia przeciwko prawom pracownika w 2026 roku – podstawa prawna i zmiany
Odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika uregulowano w Ustawie z 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej: kp).
Zmiany w kp dotyczące wspomnianej odpowiedzialności wynikają z art. 3 Ustawy z 11 marca 2026 roku o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw.
Ponadto do katalogu naruszeń praw pracowniczych wprowadzono nowe wykroczenie, które zostanie omówione w dalszej części artykułu.
Nowe wykroczenie w kodeksowym katalogu
W art. 281 § 1 kp dodano nowy przepis (pkt 1b), zgodnie z którym: kto, będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu, narusza zakaz, o którym mowa w art. 34 ust. 2l Ustawy z 13 kwietnia 2007 roku o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 1712, z późn. zm.) – podlega karze grzywny od 2000 zł do 60 000 zł.
Należy wyjaśnić, że art. 34 ust. 2l Ustawy z 13 kwietnia 2007 roku o Państwowej Inspekcji Pracy (dalej: ustawa o PIP) przewiduje, iż wydanie decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP, nie może być podstawą żadnego niekorzystnego traktowania pracownika, zwłaszcza nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie bez wypowiedzenia przez pracodawcę.
Z kolei decyzja określona w art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o PIP dotyczy stwierdzenia istnienia stosunku pracy, w sytuacji gdy:
- zawarto umowę cywilnoprawną lub
- osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 kp powinna być zawarta umowa o pracę.
Katalog wykroczeń przeciwko prawom pracownika oraz aktualna wysokość kar
Zgodnie z art. 281 § 1 kp – w brzmieniu obowiązującym od 8 lipca 2026 roku – kto, będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu:
- zawiera umowę cywilnoprawną w warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 powinna być zawarta umowa o pracę,
- nie zawiadamia właściwego okręgowego inspektora pracy, w formie pisemnej lub elektronicznej, o zawarciu umowy o pracę, o której mowa w art. 251 § 4 pkt 4, wraz ze wskazaniem przyczyn zawarcia takiej umowy, w terminie 5 dni roboczych od dnia jej zawarcia,
- narusza zakaz, o którym mowa w art. 34 ust. 2l ustawy o PIP,
- nie potwierdza na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy,
- nie informuje pracownika w terminie o warunkach jego zatrudnienia, naruszając w sposób rażący przepisy art. 29 § 3, 32 i 33 oraz art. 291 § 2 i 4,
- nie udziela pracownikowi w terminie w postaci papierowej lub elektronicznej odpowiedzi na wniosek lub nie informuje o przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku, o których mowa w art. 293 § 3,
- wypowiada lub rozwiązuje z pracownikiem stosunek pracy bez wypowiedzenia, naruszając w sposób rażący przepisy prawa pracy,
- stosuje wobec pracowników inne kary niż przewidziane w przepisach prawa pracy o odpowiedzialności porządkowej pracowników,
- narusza przepisy o czasie pracy lub przepisy o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych,
- narusza przepisy o elastycznej organizacji pracy, o której mowa w art. 1881,
- narusza przepisy o urlopie opiekuńczym, o którym mowa w art. 1731–1733,
- narusza przepisy dotyczące uwzględnienia wniosków, o których mowa w art. 1421 i art. 6719 § 6 i 7,
- narusza przepisy dotyczące pokrywania przez pracodawcę kosztów szkoleń, o którym mowa w art. 9413,
- nie prowadzi dokumentacji pracowniczej,
- nie przechowuje dokumentacji pracowniczej przez okres, o którym mowa w art. 94 pkt 9b, art. 945 § 2 i art. 946 pkt 2, albo przez dłuższy okres, jeżeli wynika on z odrębnych przepisów,
- pozostawia dokumentację pracowniczą w warunkach grożących uszkodzeniem lub zniszczeniem
– podlega karze grzywny od 2000 zł do 60 000 zł.
Ponadto stosownie do art. 282 § 1 kp – w brzmieniu obowiązującym od 8 lipca 2026 roku – kto, wbrew obowiązkowi:
- nie wypłaca w ustalonym terminie wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia przysługującego pracownikowi albo uprawnionemu do tego świadczenia członkowi rodziny pracownika, wysokość tego wynagrodzenia lub świadczenia bezpodstawnie obniża albo dokonuje bezpodstawnych potrąceń,
- nie udziela przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego lub bezpodstawnie obniża wymiar tego urlopu,
- nie wydaje pracownikowi w terminie świadectwa pracy
– podlega karze grzywny od 2000 zł do 60 000 zł.
Warto dodać, że tej samej karze podlega osoba, która wbrew obowiązkowi nie wykonuje podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu pracy lub ugody zawartej przed komisją pojednawczą lub sądem pracy.
W ramach nowelizacji zmieniono także art. 283 § 1 kp, według którego osoba, będąc odpowiedzialną za stan bezpieczeństwa i higieny pracy albo kierując pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, podlega karze grzywny od 2000 zł do 60 000 zł.
Tej samej karze podlega, kto:
- wbrew obowiązkowi nie zapewnia, aby budowa lub przebudowa obiektu budowlanego albo jego części, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, była wykonywana na podstawie projektów uwzględniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy;
- wbrew obowiązkowi wyposaża stanowiska pracy w maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności;
- wbrew obowiązkowi dostarcza pracownikowi środki ochrony indywidualnej, które nie spełniają wymagań dotyczących oceny zgodności;
- wbrew obowiązkowi stosuje:
- materiały i procesy technologiczne bez uprzedniego ustalenia stopnia ich szkodliwości dla zdrowia pracowników i bez podjęcia odpowiednich środków profilaktycznych,
- substancje chemiczne i ich mieszaniny nieoznakowane w sposób widoczny i umożliwiający ich identyfikację,
- substancje niebezpieczne, mieszaniny niebezpieczne, substancje stwarzające zagrożenie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie nieposiadające kart charakterystyki, a także opakowań zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem, pożarem lub wybuchem;
- wbrew obowiązkowi nie zawiadamia właściwego okręgowego inspektora pracy, prokuratora lub innego właściwego organu o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy oraz o każdym innym wypadku, który wywołał wymienione skutki, mającym związek z pracą, jeżeli może być uznany za wypadek przy pracy, nie zgłasza choroby zawodowej albo podejrzenia o taką chorobę, nie ujawnia wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, albo przedstawia niezgodne z prawdą informacje, dowody lub dokumenty dotyczące takich wypadków i chorób;
- nie wykonuje w wyznaczonym terminie podlegającego wykonaniu nakazu organu Państwowej Inspekcji Pracy;
- utrudnia działalność organu Państwowej Inspekcji Pracy, w szczególności uniemożliwia prowadzenie wizytacji zakładu pracy lub nie udziela informacji niezbędnych do wykonywania jej zadań;
- bez zezwolenia właściwego inspektora pracy dopuszcza do wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16 roku życia.
Wyższe kary za naruszenie przepisów w związku z zatrudnieniem dłużników alimentacyjnych
W drodze nowelizacji podwyższono również wysokość kar za naruszenie przepisów w związku z zatrudnieniem osób będących dłużnikami alimentacyjnymi.
Oznacza to, że jeśli pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu nie potwierdza na piśmie zawartej umowy z pracownikiem, który jest osobą, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 4 Ustawy z 6 grudnia 2018 roku o Krajowym Rejestrze Zadłużonych, czyli osobą, wobec której toczy się egzekucja świadczeń alimentacyjnych lub egzekucja należności budżetu państwa powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, a która zalega ze spełnieniem tych świadczeń za okres dłuższy niż 3 miesiące – podlega karze grzywny od 3000 zł do 90 000 zł.
Ponadto, kto wbrew obowiązkowi wypłaca wynagrodzenie wyższe niż wynikające z zawartej umowy o pracę, bez dokonania potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, pracownikowi będącemu osobą, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 4 Ustawy z 6 grudnia 2018 roku o Krajowym Rejestrze Zadłużonych – podlega karze grzywny od 3000 zł do 90 000 zł.
Podsumowanie
Po nowelizacji Kodeksu pracy od 8 lipca 2026 roku podwyższone zostały kary za wykroczenia przeciwko prawom pracownika – zarówno w zakresie dolnego, jak i górnego limitu grzywny. W wielu przypadkach popełnienia wykroczenia sprawca musi się liczyć z karą w wysokości do 60 000 zł, a nawet do 90 000 zł. Wprowadzono ponadto nowe wykroczenie w kodeksowym katalogu, co jest związane ze zmianami w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy.
