Udogodnienia w internecie dla niepełnosprawnych przestały być w świecie e-commerce jedynie kwestią etyki czy dobrej woli. 2026 rok to czas, w którym przedsiębiorcy działający w sieci muszą zmierzyć się z nową rzeczywistością prawną. Dotyczy to szeroko rozumianego zapewnienia pełnej dostępności cyfrowej dla wszystkich użytkowników, także tych z różnego rodzaju niepełnosprawnościami.
Dostępność cyfrowa w sklepach internetowych
Unia Europejska od dawna postulowała ujednolicenie zasad dotyczących zapewnienia pełnej dostępności cyfrowej w sektorze e-commerce. Skutkiem tego było uchwalenie polskiej Ustawy z dnia 26 kwietnia 2024 roku o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze, która zaczęła obowiązywać od 28 czerwca 2025 roku. Poprzez wprowadzenie ww. aktu prawnego oraz unijnej dyrektywy EAA (European Accessibility Act) wdrożenie dostępności cyfrowej dla większości sklepów internetowych jest obecnie obowiązkowe.
Dostępność cyfrowa to w dużym skrócie ułatwienia na stronach internetowych dla użytkowników z niepełnosprawnościami. Ich celem jest zapewnienie równości w dokonywaniu zakupów na takich samych zasadach, które obowiązują w pełni sprawnych klientów. W praktyce ułatwienia te mogą sprowadzać się np. do stosowania tekstów alternatywnych i audiodeskrypcji dla osób niedowidzących lub napisów dla osób niesłyszących. Obowiązek wprowadzania udogodnień internetowych dotyczy niemal wszystkich podmiotów oferujących usługi handlu elektronicznego, w tym:
- dużych sklepów internetowych i platform typu marketplace;
- średnich i małych przedsiębiorstw sprzedających towary lub usługi online;
- firm świadczących usługi bankowości elektronicznej, transportowe (sprzedaż biletów) czy dostęp do mediów (e-booki, VOD).
Jedyną grupą zwolnioną z obowiązków wynikających z ustawy są jednak mikroprzedsiębiorcy. Według definicji są to firmy, które zatrudniają mniej niż 10 osób, a ich roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 2 milionów euro. Warto jednak pamiętać, że nawet jeśli dany sklep jest mikrofirmą, ignorowanie dostępności odcina go od około 15-20% populacji, która boryka się z różnymi formami niepełnosprawności lub ograniczeń.
Na czym polega dostępność cyfrowa w praktyce? Standardy WCAG
Dostępność cyfrowa opiera się na standardzie WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), obecnie najczęściej w wersji 2.1 lub 2.2 na poziomie AA. Sklep internetowy będzie spełniał wymogi związane z omawianą dostępnością, jeśli wypełni 4 główne zasady, tj. postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i kompatybilność.
Przykład 1.
Wiele osób z niepełnosprawnościami ruchowymi nie korzysta z myszki. Jeśli użytkownik używa klawisza „Tab”, musi być w stanie przejść przez całą ścieżkę zakupową: od wyszukania produktu, przez dodanie do koszyka, aż po wpisanie danych do wysyłki i kliknięcie „Kupuję i płacę”. Czy brak widocznego obramowania na przyciskach to przeszkoda przy wdrożeniu pełnej dostępności cyfrowej? Tak, ponieważ użytkownik nie wie, gdzie takie obramowanie znajduje się na stronie internetowej. Wskutek tego nie może w pełni swobodnie dokonywać zakupów.
Przykład 2.
Osoba niewidoma korzysta z oprogramowania, które czyta treść strony. Na stronie internetowej zdjęcie butów jest opisane w kodzie jako „DSC10293.jpg”. Czy sklep jest dostępny w pełni dla osoby z niepełnosprawnością? Nie, ponieważ przy takim opisie na stronie niewidomy użytkownik nie wie tak naprawdę, co kupuje. Buty powinny być opisane przy pomocy audiodeskrypcji, możliwie w jak największych szczegółach, a nie wskazane tylko zdjęciem, którego taki użytkownik nie zobaczy.
Przykład 3.
Osoby słabowidzące lub starsze mają trudności z czytaniem tekstu o niskim kontraście. Sklep internetowy korzysta z tekstów opisujących towary w jasnoszarym kolorze na białym tle. Czy takie rozwiązanie jest zgodne z prawem o pełnej dostępności cyfrowej? Nie, ponieważ dla seniorów taki opis produktów może być nieczytelny. Lepszym rozwiązaniem będzie wprowadzenie ciemnego, wyraźnego tekstu na jasnym tle (stosunek kontrastu min. 4.5:1).
Konsekwencje za brak udogodnienia w internecie dla niepełnosprawnych
Obowiązek wdrożenia pełnej dostępności cyfrowej wynika z konkretnych przepisów. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy, którzy zignorują istniejące regulacje, powinni liczyć się z przykrymi konsekwencjami. Mechanizm egzekwowania nowego prawa jest wielopoziomowy.
W pierwszej kolejności przeprowadzane są kontrole i postępowania wyjaśniające. Użytkownicy mogą zgłaszać niedostępność cyfrową sklepów internetowych do PFRON (Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych) lub UKE (Urząd Komunikacji Elektronicznej). Organy te mogą przeprowadzać kontrole wyrywkowe lub reagować na skargi. Każdy obywatel ma prawo zgłosić do przedsiębiorcy fakt, że jego strona jest niedostępna. Sklep ma określony czas na naprawę błędu lub wyjaśnienie sytuacji. Jeśli tego nie zrobi, sprawa trafia do organu nadzorczego. W praktyce oznacza to, że organizacje zrzeszające osoby z niepełnosprawnościami mogą masowo weryfikować rynek e-commerce.
Sankcje za niedostosowanie się do przepisów są dotkliwe i mają charakter odstraszający: W przypadku uporczywego łamania zasad kary mogą sięgać nawet 10% rocznego obrotu przedsiębiorstwa. Możliwe są również kary za brak publikacji tzw. deklaracji dostępności lub podawanie w niej nieprawdy (często spotykane kary sięgają rzędu od 5000 do 10 000 zł i znane już są z sektora publicznego). Najdotkliwszą sankcją może być nakaz wycofania usługi z rynku – w praktyce może to oznaczać konieczność wyłączenia strony sklepu do czasu naprawy błędów.
Jeśli audyt wykaże, że kluczowe funkcjonalności (np. koszyk, płatność) są niedostępne, organ może nałożyć karę pieniężną. W skrajnych przypadkach, przy uporczywym braku współpracy, kary te mogą sięgać kwot liczonych w dziesiątkach tysięcy zł za każdy stwierdzony uchyb. Sklep ma obowiązek mieć podstronę z rzetelną deklaracją. Za jej brak lub podanie w niej nieprawdy (np. twierdzenie, że strona jest dostępna, gdy nie przeszła żadnych testów) grożą kary administracyjne nakładane niemal „z automatu”. Uniemożliwienie dostępu do dokumentacji technicznej lub kodu strony organom kontrolnym wiąże się z osobnymi, wysokimi sankcjami. Jeśli sklep uporczywie nie naprawia błędów krytycznych, organ nadzorczy ma prawo wydać decyzję o czasowym zawieszeniu świadczenia usług drogą elektroniczną. Dla e-commerce oznacza to wyłączenie strony i całkowite wstrzymanie przychodów.
Kary administracyjne to jednak niejedyna dolegliwość dla opornych przedsiębiorców. Dużo poważniejsze mogą okazać się pozwy odszkodowawcze ze strony użytkowników lub organizacji broniących praw osób z niepełnosprawnościami. Konsument, który nie będzie mógł dokonać zakupu leków, żywności czy sprzętu z powodu barier cyfrowych, może dochodzić swoich praw na drodze cywilnej, powołując się na dyskryminację. W takim przypadku wartość żądanego odszkodowania może być naprawdę wysoka.
Niezależnie od powyższego firmy, które nie dbają o dostępność, mogą mieć problem z pozyskaniem funduszy unijnych lub startowaniem w przetargach publicznych, gdzie dostępność cyfrowa jest coraz częściej warunkiem koniecznym do nawiązania współpracy. Jeśli dany sklep działa w modelu B2B lub dostarcza towary do podmiotów publicznych, brak dostępności może wykluczyć go z rynku. Duże korporacje, które muszą raportować swoje działania w ramach ESG (Environmental, Social and Corporate Governance), coraz częściej wymagają od swoich dostawców i partnerów pełnej dostępności cyfrowej ich platform zamówieniowych. Brak pełnej dostępności cyfrowej oznacza po prostu niższe zyski w firmie.
Podsumowanie
Wdrożenie dostępności cyfrowej jest w Polsce ustawowym obowiązkiem dla niemal całego sektora e-commerce. Choć system egzekwowania kar dopiero się rozpędza, to mechanizmy skarg konsumenckich i kontroli państwowych sprawiają, że brak dostępności staje się wysokim ryzykiem biznesowym. Zamiast traktować to jako przykry obowiązek, warto spojrzeć na A11y jako na element nowoczesnego projektowania stron (Universal Design), który zwiększa zasięg sprzedaży i buduje pozytywny wizerunek marki jako odpowiedzialnej społecznie.
Polecamy:
