Choć polskie prawo jazdy wydawane jest na określony czas, ważność zagranicznych dokumentów bywa zróżnicowana w zależności od przepisów kraju wydania. Kluczową kwestią dla cudzoziemców staje się więc wymiana zagranicznego prawa jazdy na polski odpowiednik. Kiedy powstaje taki obowiązek i jak długo można legalnie poruszać się po polskich drogach na dotychczasowym dokumencie?
Uznawanie zagranicznego prawa jazdy w Polsce
Co do zasady każde ważne międzynarodowe prawo jazdy – tj. takie, które zostało wydane zgodnie ze wzorcami określonymi w Konwencji o ruchu drogowym w Genewie z 1949 roku (Konwencja Genewska) lub Wiedniu z 1968 roku (Konwencja Wiedeńska) – jest uznawane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak to uznanie ma swoje granice czasowe, które są ściśle powiązane ze statusem pobytowym kierowcy. Warunek, który decyduje o konieczności wymiany omawianego dokumentu, to moment uzyskania stałego lub czasowego pobytu w Polsce, tzw. rezydentury. To właśnie od tej daty, ustalonej urzędowo na przykład poprzez wydanie karty pobytu, wpis do rejestru mieszkańców lub uzyskanie statusu rezydenta długoterminowego UE, rozpoczyna się odliczanie.
Zagraniczne prawo jazdy jest ważne przez 185 dni (czyli około sześciu miesięcy) od uzyskania rezydentury. Jest to czas dany cudzoziemcowi na zaadaptowanie się w Polsce, uregulowanie formalności i złożenie wniosku o wymianę dokumentu na polski odpowiednik. W praktyce oznacza to, że jeśli cudzoziemiec mieszkał w Polsce jako turysta czy na wizie przez dwa lata, ale kartę pobytu otrzymał dopiero 1 stycznia 2025 roku, to od tej daty ma 185 dni na wymianę.
Przykład 1.
Ołena jest obywatelką Ukrainy i przyjechała do Polski w 2023 roku. Ma ona ukraińskie prawo jazdy. Przez rok mieszkała i pracowała na podstawie wizy. W czerwcu 2024 roku otrzymała decyzję o udzieleniu jej zezwolenia na pobyt czasowy (kartę pobytu). Od kiedy rozpocznie się bieg terminu 185 dni, które mają wpływ na konieczność wymiany ukraińskiego prawa jazdy na polski odpowiednik?
Od momentu wydania karty pobytu. Jeśli Ołena przekroczy ten termin bez złożenia wniosku o wymianę, jej ukraińskie prawo jazdy traci ważność na terytorium Polski, a prowadzenie pojazdu będzie zagrożone karą jak za jazdę bez uprawnień.
Zupełnie odrębną kategorią są prawa jazdy wydane w państwach członkowskich Unii Europejskiej (UE) oraz państwach należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Obejmuje to wszystkie państwa UE oraz Norwegię, Islandię i Liechtenstein. Dzięki dyrektywom unijnym i zasadzie wzajemnego uznawania dokumentów, prawa jazdy z tych krajów cieszą się w Polsce pełnym uznaniem. Prawo jazdy wydane np. w Niemczech, Irlandii czy Włoszech zachowuje swoją ważność na terytorium Polski przez cały okres, na jaki zostało pierwotnie wystawione, nawet po uzyskaniu statusu polskiego rezydenta. Obowiązek wymiany w ciągu 185 dni nie dotyczy tej grupy dokumentów. Wymiana prawa jazdy osoby pochodzącej z kraju UE lub EOG na polski dokument jest dobrowolna. Staje się ona obowiązkowa dopiero w kilku specyficznych przypadkach:
- gdy upłynie termin ważności dokumentu (np. holenderskie prawo jazdy jest ważne do 2030 roku – po tej dacie nowy dokument wydaje polski urząd),
- gdy dokument zostanie utracony, zniszczony lub skradziony, a kierowca ma miejsce zamieszkania w Polsce,
- gdy dokument wymaga zmiany danych (np. nazwiska).
W tych sytuacjach polski organ wydaje już polski dokument, bez konieczności zdawania jakichkolwiek egzaminów, ponieważ uprawnienia zostały już wcześniej uznane na mocy prawa unijnego.
Wymiana zagranicznego prawa jazdy
Procedura wymiany dla państw spoza strefy UE lub EOG jest obowiązkowa po upływie wspomnianego już wcześniej 185-dniowego okresu przejściowego. Sposób postępowania zależy od tego, czy państwo wydające jest stroną Konwencji Wiedeńskiej, Konwencji Genewskiej, czy nie podpisało żadnej z nich.
Państwa będące stronami Konwencji Wiedeńskiej (np. Rosja, Białoruś, Ukraina, Kazachstan, Iran) stosują jednolity wzorzec dokumentu, co ułatwia wzajemne uznawanie uprawnień. Wymiana prawa jazdy w tym przypadku jest stosunkowo prosta i polega na złożeniu wniosku, dostarczeniu zdjęcia, orzeczenia lekarskiego (jeśli jest wymagane) oraz oczywiście zagranicznego prawa jazdy. Kluczową informacją jest fakt, że polskie prawo nie wymaga w tutaj zdawania egzaminu ani teoretycznego, ani praktycznego. Przyjmuje się, że standard szkolenia kierowców w tych krajach jest wystarczający. Z reguły do wniosku należy dołączyć tłumaczenie przysięgłe zagranicznego prawa jazdy na język polski, chyba że dokument jest zgodny ze wzorcem Konwencji Wiedeńskiej i organy uznają go za czytelny.
W przypadku państw będących stronami Konwencji Genewskiej lub takich, które nie podpisały żadnej konwencji (np. USA, Kanada, Australia, Japonia), procedura wymiany zagranicznego prawa jazdy jest nieco inna. Dokumenty wydane w tych krajach również są uznawane w Polsce, ale przy ich wymianie nasze przepisy wymagają dodatkowego sprawdzenia wiedzy kandydata. Osoba ubiegająca się o wymianę prawa jazdy z tych krajów musi zdać państwowy egzamin teoretyczny w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego. Ma to na celu potwierdzenie znajomości polskich przepisów ruchu drogowego, które mogą się różnić od tych obowiązujących w kraju wydania dokumentu. Na szczęście, kandydat jest zwolniony ze zdawania egzaminu praktycznego, co oszczędza znaczną część formalności i kosztów. Podobnie jak w przypadku Konwencji Wiedeńskiej, do wniosku musi być dołączone tłumaczenie przysięgłe dokumentu.
Przykład 2.
John pochodzi z Kanady i osiedlił się w Krakowie. Po 185 dniach od uzyskania rezydentury musi wymienić swoje kanadyjskie prawo jazdy. Jakie warunki musi spełnić, aby otrzymać polskie prawo jazdy?
John powinien w pierwszej kolejności zapisać się i zdać egzamin teoretyczny w krakowskim WORD. Dopiero z pozytywnym wynikiem egzaminu (potwierdzającym znajomość przepisów ruchu drogowego w Polsce) może udać się do właściwego dla siebie Wydziału Komunikacji w urzędzie miasta, aby faktycznie odebrać polski dokument.
Jakie są skutki używania zagranicznego prawa jazdy po terminie?
Ignorowanie obowiązku wymiany zagranicznego prawa jazdy po upływie 185 dni od uzyskania rezydentury w Polsce, w przypadku obywateli państw spoza UE lub EOG, pociąga za sobą bardzo poważne konsekwencje prawne. Polskie prawo traktuje taką sytuację jako brak ważnych uprawnień do kierowania pojazdami na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Kierowca, który zostanie zatrzymany do kontroli, a jego zagraniczny dokument stracił ważność z uwagi na przekroczenie 185 dni rezydentury, podlega karze jak za prowadzenie pojazdu bez wymaganych uprawnień. Aktualne przepisy Ustawy z 20 maja 1971 roku – Kodeks wykroczeń i Ustawy z 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny przewidują za to surowe grzywny, liczone w tysiącach złotych, a w skrajnych przypadkach – zakaz prowadzenia pojazdów. W razie wypadku lub kolizji towarzystwo ubezpieczeniowe może powołać się na brak ważnych uprawnień kierowcy. Może to skutkować odmową wypłaty odszkodowania z ubezpieczenia AC lub dochodzeniem roszczeń odszkodowawczych (regresem) od sprawcy szkody z tytułu nieważności jego uprawnień. Finansowe konsekwencje mogą być w tym przypadku bardzo dotkliwe. Kluczowe jest więc, aby cudzoziemiec stający się polskim rezydentem traktował termin 185 dni jako absolutne maksimum i rozpoczął procedurę wymiany prawa jazdy możliwie jak najszybciej.
Jak wymienić zagraniczne prawo jazdy na polski dokument?
Wymiany prawa jazdy dokonuje się w Wydziale Komunikacji urzędu gminy lub miasta, a czasem w starostwie powiatowym odpowiednim dla miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o dokument. Aby sprawnie przejść przez całą procedurę administracyjną, należy przygotować następujący zestaw dokumentów:
- wniosek o wymianę zagranicznego prawa jazdy,
- kopię i oryginał posiadanego zagranicznego prawa jazdy,
- tłumaczenie przysięgłe zagranicznego prawa jazdy (zawsze wymagane poza wyjątkami UE lub EOG),
- dowód osobisty lub paszport oraz dokument potwierdzający pobyt w Polsce (np. kartę pobytu),
- fotografię o odpowiednich wymiarach,
- orzeczenie lekarskie (jeśli jest wymagane w przypadku danej kategorii pojazdów lub jeśli w polskim prawie jazdy jest określony termin ważności),
- dowód opłaty za wydanie polskiego prawa jazdy,
- w przypadku krajów spoza Konwencji Wiedeńskiej – zaświadczenie o pozytywnym wyniku egzaminu teoretycznego.
Procedura administracyjna wymiany może trwać od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy, zwłaszcza jeśli urząd musi wysłać zapytanie do kraju wydania dokumentu w celu potwierdzenia jego autentyczności.
Podsumowanie
W Polsce zagraniczne prawo jazdy jest ważne tylko przez 185 dni od daty uzyskania rezydentury dla obywateli spoza UE lub EOG. Po tym terminie trzeba wymienić dokument, ponieważ za niedopełnienie tego obowiązku grozi kara za jazdę bez uprawnień. Procedura wymiany jest zróżnicowana i zależy od tego, czy wnioskodawca pochodzi z kraju będącego stroną Konwencji Wiedeńskiej albo Konwencji Genewskiej. Prawa jazdy wydane w krajach UE lub EOG są uznawane bezterminowo i nie podlegają obowiązkowej wymianie po uzyskaniu rezydentury, chyba że dokument straci ważność lub zostanie utracony.
Polecamy:
