Posiadanie ważnych uprawnień jest warunkiem koniecznym do kierowania pojazdami w Polsce. Sytuacja komplikuje się, gdy za kierownicą siada cudzoziemiec, którego obowiązują inne przepisy. Wyjaśniamy, czy w Polsce honorowane jest zagraniczne prawo jazdy i czy pracownik posługujący się międzynarodowym prawem jazdy musi mieć przy sobie fizyczny dokument wydany w jego kraju.
Różnica między krajowym a międzynarodowym prawem jazdy
Prawo jazdy jest dokumentem wydawanym w zasadzie na całym świecie. Oczywiście, w każdym kraju panują inne zasady, jeśli chodzi o możliwość ubiegania się o tego rodzaju dokument oraz to, do czego dokładnie on uprawnia. Międzynarodowe prawa jazdy powinny być w Polsce respektowane, aby jednak rozwinąć ten temat, należy wyjaśnić, czym dokładnie różni się nasze krajowe prawo jazdy od swojego zagranicznego odpowiednika:
- Krajowe prawo jazdy (ang. National Driving Permit) to faktyczny dokument, który stwierdza posiadane uprawnienia do kierowania pojazdami danej kategorii. Wydaje go właściwy organ państwa, którego obcokrajowiec jest obywatelem lub rezydentem. Stanowi on dowód, że kierowca zdał egzaminy i ma kwalifikacje do prowadzenia pojazdu.
- Międzynarodowe prawo jazdy (ang. International Driving Permit – IDP) to dokument o charakterze tłumaczenia i poświadczenia. Sam w sobie nie stanowi uprawnienia do kierowania pojazdem. Jego celem jest ułatwienie policji i innym organom kontrolnym w innym kraju odczytania, jakie kategorie uprawnień ma kierowca. Jest to w zasadzie uwierzytelniony odpis krajowego prawa jazdy, wydany w formacie standardowej książeczki, często w kilku językach, w tym angielskim lub francuskim.
Zgodnie z postanowieniami międzynarodowych konwencji IDP jest ważne tylko w połączeniu z ważnym krajowym prawem jazdy, na podstawie którego zostało wydane. Pracownik zza granicy musi więc legitymować się fizycznym dokumentem potwierdzającym posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, który został wydany w kraju jego pochodzenia.
Zagraniczne prawo jazdy a obowiązek posiadania fizycznego dokumentu
W Polsce, od 5 grudnia 2020 roku, zniesiono obowiązek posiadania przy sobie polskiego prawa jazdy dla obywateli polskich. Uprawnienia te są weryfikowane przez służby podczas kontroli w systemie Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK). Jednakże ta zasada nie dotyczy zagranicznych praw jazdy, w tym międzynarodowego prawa jazdy. Dane obcokrajowców i ich zagranicznych uprawnień nie są automatycznie wpisane do polskiego systemu CEPiK, kontrola uprawnień w czasie rzeczywistym jest więc niemożliwa lub znacznie utrudniona. Dlatego też, w przypadku kierowcy posługującego się zagranicznym dokumentem – czy to samym krajowym prawem jazdy (jeśli jest zgodne z konwencją i w wymaganym okresie ważności w Polsce), czy też w parze z międzynarodowym prawem jazdy – kierujący pojazdem jest zobowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu wymagany dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem.
Przykład 1.
Oleg jest pracownikiem z Ukrainy, który ma ważne ukraińskie prawo jazdy oraz wydane na jego podstawie międzynarodowe prawo jazdy. Zostaje on zatrzymany do rutynowej kontroli drogowej w Krakowie.
Jeśli Oleg okaże tylko samo międzynarodowe prawo jazdy, funkcjonariusz policji ma prawo stwierdzić brak dokumentu uprawniającego do kierowania. Międzynarodowe prawo jazdy jedynie poświadcza, że takie uprawnienie istnieje w jego kraju, ale to krajowe prawo jazdy jest dowodem posiadania tego uprawnienia.
Prawidłowo Oleg powinien okazać oba dokumenty: międzynarodowe prawo jazdy (jako tłumaczenie) oraz ważne ukraińskie prawo jazdy (jako dowód uprawnień). Brak krajowego dokumentu może skutkować nałożeniem mandatu za prowadzenie pojazdu bez wymaganych dokumentów, co jest wykroczeniem z art. 95 Ustawy z 20 maja 1971 roku – Kodeks wykroczeń (kw) (kara grzywny do 250 złotych).
W sytuacji potwierdzenia faktu posiadania przez obwinionego prawa jazdy wydanego w państwie członkowskim UE kierowca niemający przy sobie takiego dokumentu winien zostać pociągnięty do odpowiedzialności za wykroczenie z art. 95 § 1 kw, a nie z art. 94 § 1 kw.
Jak długo ważne jest zagraniczne prawo jazdy w Polsce?
Pomimo iż zagraniczne prawa jazdy są respektowane w Polsce, to jednak takie dokumenty mają ograniczony okres obowiązywania. Dotyczy to także sytuacji, w których prawo jazdy zostało wydane dożywotnio i nie trzeba go aktualizować w kraju wydania. W przypadku większości krajów nienależących do Unii Europejskiej osoba przebywająca na terytorium Polski powyżej 6 miesięcy ma obowiązek wymienić swoje zagraniczne prawo jazdy na polskie. Międzynarodowe prawo jazdy jest z natury dokumentem przeznaczonym do krótkotrwałych pobytów turystycznych lub biznesowych i traci swoją przydatność (a niekiedy i ważność w sensie prawnym) w momencie, gdy osoba staje się rezydentem w Polsce i ma obowiązek wymiany dokumentu.
Przykład 2.
Pani Mei, obywatelka Wietnamu, pracuje w Łodzi na podstawie długoterminowej wizy. Ma wietnamskie i międzynarodowe prawo jazdy. Przez pierwsze 6 miesięcy pobytu w Polsce może legalnie kierować pojazdami, mając przy sobie oba dokumenty (krajowe i międzynarodowe). Jeżeli po upływie 6 miesięcy pani Mei nadal będzie prowadzić pojazd i zostanie skontrolowana, a nie złożyła wniosku o wymianę swojego wietnamskiego prawa jazdy na polskie, może zostać uznana za osobę prowadzącą pojazd bez wymaganych uprawnień, a nie tylko bez dokumentu (wykroczenie z art. 94 lub art. 95 kw, w zależności od interpretacji). Proces wymiany często wymaga tłumaczenia dokumentu na język polski przez tłumacza przysięgłego i złożenia wniosku w wydziale komunikacji.
Pracownik zagraniczny, który ma tylko międzynarodowe prawo jazdy i zostanie zatrzymany do kontroli, formalnie popełnia wykroczenie z art. 95 kw, który stanowi, że każdy, kto prowadzi pojazd, nie mając przy sobie wymaganych przepisami prawa dokumentów, podlega karze grzywny do 250 złotych albo karze nagany. W praktyce funkcjonariusz może nałożyć na takiego kierowcę mandat karny w wysokości 50 złotych za brak każdego z wymaganych dokumentów (w tym przypadku brak krajowego prawa jazdy). Chociaż kara nie jest wysoka, samo zatrzymanie i konieczność wyjaśniania sytuacji wydłuża kontrolę i może prowadzić do nieprzyjemnych sytuacji.
Najważniejszą kwestią dla pracownika z zagranicy jest długość jego pobytu w Polsce. Międzynarodowe i zagraniczne prawo jazdy są przeznaczone głównie do krótkich podróży. Jeżeli pracownik staje się rezydentem w Polsce (czyli przebywa na jej terytorium dłużej niż 185 dni w każdym roku kalendarzowym ze względu na więzi osobiste lub zawodowe), zasady ulegają zmianie.
Prawa jazdy wydane w krajach Konwencji Wiedeńskiej (m.in. Ukraina, Białoruś, Rosja) są formalnie ważne bez konieczności ich wymiany przez okres pobytu w Polsce. Jednak po 6 miesiącach od uzyskania prawa pobytu (lub podjęcia pracy) konieczne staje się wystąpienie do polskiego starosty (wydziału komunikacji) o formalne zalegalizowanie dokumentu w Polsce. W praktyce polskie prawo wymaga od rezydenta, aby prawo jazdy było wymienione na polski dokument, co potwierdza orzecznictwo. Jeśli chodzi o prawa jazdy wydane w krajach, które nie są związane Konwencją Wiedeńską (np. USA, Kanada, Indie, Chiny), po upływie 6 miesięcy od uzyskania stałego lub czasowego pobytu zagraniczne prawo jazdy traci ważność na terytorium Polski. Kierowanie pojazdem po tym terminie, bez wymiany dokumentu na polski, jest traktowane jako prowadzenie pojazdu bez wymaganych uprawnień, co stanowi już znacznie poważniejsze wykroczenie, za które grozi grzywna do 5000 złotych, a w skrajnych przypadkach – zatrzymanie pojazdu i orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów.
Przykład 3.
Pan Ali z Indii pracuje w Gdańsku od ponad roku. Jego międzynarodowe i indyjskie prawo jazdy straciły ważność w Polsce 6 miesięcy po rozpoczęciu jego pobytu. Pracownik zostaje zatrzymany do kontroli, a policja stwierdza, że nie ma on ważnego uprawnienia do kierowania na terytorium RP. Jakie konsekwencje mogą spotkać pana Alego?
Na pracownika może zostać nałożona wysoka grzywna. Dodatkowo może on zostać zobowiązany do przystąpienia do polskiego egzaminu teoretycznego (zgodnie z procedurą wymiany) i uzyskania polskiego prawa jazdy.
Podsumowanie
Pracownik z zagranicy, który posługuje się międzynarodowym prawem jazdy, musi mieć przy sobie swoje krajowe prawo jazdy podczas kierowania pojazdem w Polsce. Międzynarodowe prawo jazdy jest jedynie poświadczeniem, które bez ważnego krajowego dokumentu traci swoją moc dowodową uprawnień. Zobowiązanie to wynika z faktu, że zagraniczne uprawnienia nie są rejestrowane w polskim systemie teleinformatycznym (CEPiK). Brak ważnego dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami mechanicznymi na terenie Polski skutkuje możliwością wymierzenia grzywny na podstawie odpowiednich przepisów kw.
