Zaliczanie pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy – jak to zrobić?

Staż pracy jest jednym z kluczowych kryteriów wpływających na uprawnienia pracownicze, takie jak wymiar urlopu czy wysokość odprawy. Do ogólnego stażu wlicza się nie tylko okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, ale również inne okresy, w tym pracę na roli. Kluczowe staje się zatem prawidłowe zaliczanie pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy, które regulują odrębne przepisy. Wyjaśniamy, na jakich zasadach się to odbywa i jakie warunki należy spełnić.

Uprawnienia pracownicze uzależnione od stażu pracy

Nabywanie niektórych uprawnień pracowniczych (wraz z ich zakresem) prawo pracy uzależnia od okresu zatrudnienia pracownika u jego obecnego pracodawcy lub od ogólnego stażu pracy (okresów zatrudnienia u wszystkich dotychczasowych pracodawców).

Przykładowo od czasu trwania zatrudnienia u danego pracodawcy zależą okresy wypowiedzenia umów o pracę na czas określony i na czas nieokreślony (art. 36 kp), a także wysokość odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi zwalnianemu z pracy w ramach zwolnienia grupowego (art. 8 ust. 1 Ustawy z 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników).

Natomiast od długości okresu obecnego zatrudnienia i wszystkich okresów pracy w różnych przedsiębiorstwach zależy wymiar urlopu wypoczynkowego (art. 154 § 1 i art. 154¹ § 1 kp), a także uprawnienia określone w przepisach szczególnych, np. przysługujące pracownikowi samorządowemu prawo do nagrody jubileuszowej, dodatku za wieloletnią pracę oraz jednorazowej odprawy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy (art. 38 ust. 5 Ustawy z 21 listopada 2008 roku o pracownikach samorządowych).

Okresy zrównane z okresami zatrudnienia

Oprócz ściśle rozumianych okresów zatrudnienia, czyli pozostawania w stosunku pracy, przepisy nakazują zaliczać do stażu pracy również inne, takie jak:

• okresy ukończonej nauki w zasadniczej lub innej równorzędnej szkole zawodowej, średniej szkole zawodowej, średniej szkole zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych, średniej szkole ogólnokształcącej, szkole policealnej albo szkole wyższej – przy ustalaniu wymiaru urlopu wypoczynkowego (art. 155 kp);

• okres pozostawania bez pracy przez pracownika, którego przywrócono do pracy (art. 51 kp).

Istotnego poszerzenia rodzajów okresów wliczanych do okresu zatrudnienia (zrównanych z okresami zatrudnienia) dokonują przepisy nowelizujące kp, wchodzące w życie z 1 stycznia 2026 roku (Ustawa z 26 września 2025 roku o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw). Na ich mocy, do okresu zatrudnienia zostają wliczone m.in.:

1. okres służby w Policji, Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Marszałkowskiej i Służbie Celno-Skarbowej w zakresie i na zasadach przewidzianych odrębnymi przepisami;
2. okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności, o której mowa w art. 8 ust. 6 Ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz okresy pozostawania osobą współpracującą z osobą fizyczną prowadzącą tę działalność, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe;
3. okresy:

• wykonywania przez osobę fizyczną umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,
• wykonywania przez osobę fizyczną umowy agencyjnej,
• pozostawania przez osobę fizyczną osobą współpracującą z osobą, o której mowa w pkt 1 lub 2,
• pozostawania przez osobę fizyczną członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej,
• pozostawania przez osobę fizyczną członkiem spółdzielni kółek rolniczych

– w których ta osoba fizyczna podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym;

4. okres sprawowania przez osobę współpracującą osobistej opieki nad dzieckiem, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe;

5. udokumentowany okres wykonywania pracy zarobkowej na innej podstawie niż stosunek pracy przebyty za granicą (znowelizowany art. 302 kp i nowo wprowadzony art. 302¹ kp).  

Zgodnie z art.174 § 2, art. 174¹ § 2 i art. 205 § 4 kp okresu urlopu bezpłatnego – choć jest to okres trwania zatrudnienia w ramach stosunku pracy – nie wlicza się, co do zasady, do okresów, od których zależą uprawnienia pracownicze. Jednak w przypadkach szczególnych przepisy nakazują dokonywać takiego wliczenia. Dotyczy to m.in. okresu urlopu bezpłatnego udzielonego w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy przez okres ustalony w zawartym w tej sprawie porozumieniu między pracodawcami, a także urlopu bezpłatnego udzielonego młodocianemu w okresie ferii szkolnych.

Zaliczanie pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy 

Okresem podlegającym wliczeniu do stażu pracy jest także czas pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 1 ust. 1 Ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (dalej: ustawa), ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy – wlicza się pracownikowi także:

• okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka;

• przypadające przed 1 stycznia 1983 roku okresy pracy po ukończeniu 16. roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem;

• przypadające po 31 grudnia 1982 roku okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Jednocześnie należy zauważyć, że artykułu 1 ust. 1 ustawy nie stosuje się, jeżeli w myśl danego przepisu lub postanowienia do stażu pracy wlicza się tylko okresy zatrudnienia w danym zakładzie pracy, w określonej branży albo okresy pracy na konkretnych stanowiskach lub pracy wykonywanej w szczególnych warunkach (art. 1 ust. 2 ustawy).

Przykład 1.

W układzie zbiorowym pracy ustalono, że pracownicy tego zakładu mają prawo do jednorazowej premii (nie nagrody jubileuszowej), którą nabywają po przepracowaniu 3 lat w tym zakładzie. Pracownik przedstawił pracodawcy dokumenty potwierdzające, że przez 4 lata, przed rozpoczęciem zatrudnienia u tego pracodawcy, prowadził indywidualne gospodarstwo rolne. Te 4 lata nie są zaliczane do stażu pracy, od którego zależy nabycie prawa do wspomnianej premii, ponieważ układ zbiorowy pracy w tym przypadku przewiduje wliczanie do stażu pracy wyłącznie okresu zatrudnienia w tym konkretnym zakładzie.

Okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym nie wlicza się też do czasu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego lub innego świadczenia przysługującego z upływem roku pracy lub okresu krótszego niż jeden rok.

Przykład 2.

Staż pracy pracownika wynosi 6 lat, obejmując zarówno okres zatrudnienia w ramach stosunku pracy, jak i czas nauki. Dodatkowo pracownik posiada dokumentację potwierdzającą 5-letni okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym jako domownik. Przy ustalaniu przysługującego wymiaru urlopu wypoczynkowego należy uwzględnić jedynie te 6 lat. W związku z tym wymiar urlopu wynosi 20 dni, ponieważ staż pracy, który można wziąć pod uwagę, jest krótszy niż 10 lat.

Jak udowodnić pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym?

Na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Jeżeli urząd gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie.

W przypadku braku zaświadczenia z urzędu gminy okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym położone jest to gospodarstwo rolne. Zeznania świadków może poświadczyć urząd gminy lub notariusz; mogą też zostać złożone bezpośrednio przed pracodawcą.

W doktrynie prezentowany jest również pogląd, że jeżeli pracownik nie otrzymał zaświadczenia z urzędu gminy, to może udowodnić okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym również przy pomocy innych dokumentów, takich jak odpisy aktów własności, postanowienia sądów, umowy cywilne, nakazy płatnicze, kwity obowiązkowych dostaw zboża lub żywca (Prawo pracy – akty wykonawcze – suplement. Komentarz, W. Muszalski, K. Walczak, 2006). Ocena wiarygodności tych dowodów należy do pracodawcy.

Wprowadzenie zasady wliczania do okresów zatrudnienia, od których zależą uprawnienia pracownicze, okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym oznacza, że intencją ustawodawcy było zrównanie (nadanie podobnej rangi prawnej) zatrudnienia w rolnictwie i w ramach stosunku pracy.