Fundusze unijne wspierają Polskę w wielu obszarach, w tym w aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych. Jednym z najpopularniejszych instrumentów w tym zakresie jest staż unijny, który umożliwia zdobycie cennego doświadczenia zawodowego i otrzymanie stypendium. Zobacz, jakie warunki trzeba spełnić, aby skorzystać z tej formy wsparcia i jakie obowiązki ciążą na organizatorze stażu.
Czym jest staż unijny?
Podczas stażu osoba bezrobotna nabywa wiedzę i umiejętności za pomocą wykonywania zadań w miejscu pracy bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą. Staż jest finansowany ze środków pochodzących z Funduszu Pracy lub funduszy unijnych. Staż unijny jest – co do zasady – finansowany ze środków unijnych. Zasady organizowania, odbywania oraz finansowania stażu uregulowano w art. 2 pkt 44, art. 114–124 i art. 235 Ustawy z 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia.
Bezrobotnego kieruje do odbycia stażu starosta. Organizatorem stażu może być:
przedsiębiorca niezatrudniający pracowników;
podmiot ekonomii społecznej, o którym mowa w art. 2 pkt 5 Ustawy z 5 sierpnia 2022 roku o ekonomii społecznej, lub jednostka tworząca podmiot ekonomii społecznej, o którym mowa w art. 2 pkt 5 lit. b lub c tej ustawy;
rolnicza spółdzielnia produkcyjna;
pełnoletnia osoba fizyczna, nieposiadająca statusu bezrobotnego, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej, w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym lub prowadząca dział specjalny produkcji rolnej, o którym mowa w ustawie z 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Staż zwykle trwa od 3 do 6 miesięcy, a jeżeli kończy się potwierdzeniem nabycia wiedzy lub umiejętności – od 3 do 12 miesięcy. Może być on realizowany także w formie zdalnej.
Staż odbywa się na podstawie umowy zawartej przez starostę z organizatorem stażu i bezrobotnym, według przygotowanego przez organizatora programu, który zostaje w niej określony. Przy ustalaniu programu stażu powinny być uwzględnione predyspozycje psychofizyczne i zdrowotne, wykształcenie oraz dotychczasowa wiedza i umiejętności bezrobotnego.
Obowiązki organizatora stażu
Przed powierzeniem bezrobotnemu wykonania zadań przewidzianych programem stażu organizator stażu:
kieruje bezrobotnego, na własny koszt, na wstępne badania lekarskie na zasadach przewidzianych dla pracowników w przepisach wydanych na podstawie art. 229 § 8 Kodeksu pracy;
zapoznaje bezrobotnego z obowiązującym regulaminem pracy;
przekazuje bezrobotnemu na piśmie zakres obowiązków i uprawnień.
Na zasadach przewidzianych dla pracowników organizator zapewnia bezrobotnemu odbywającemu staż:
bezpieczne i higieniczne warunki odbywania stażu;
szkolenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych;
odzież i obuwie robocze lub ekwiwalent za używanie własnej odzieży i obuwia roboczego, ekwiwalent za pranie odzieży roboczej, środki ochrony indywidualnej, niezbędne środki higieny osobistej oraz profilaktyczne posiłki i napoje;
profilaktyczną ochronę zdrowia;
okresy odpoczynku;
ochronę przed mobbingiem;
maszyny, urządzenia, narzędzia i sprzęt, niezbędne do wykonywania zadań na danym stanowisku.
Organizator stażu przestrzega zasady równego traktowania i nie może dyskryminować stażysty.
Staż jest realizowany pod nadzorem wyznaczonej przez organizatora osoby, która odpowiada za opiekę nad osobą odbywającą staż i prawidłową jego realizację, zwanej „opiekunem stażysty”.
Starosta na wniosek bezrobotnego odbywającego staż lub z urzędu może rozwiązać z organizatorem umowę w przypadku nierealizowania przez niego programu stażu lub niedotrzymywania warunków jego odbywania, po wysłuchaniu organizatora stażu. W przypadku przerwania stażu przez:
starostę z powodu nierealizowania przez organizatora programu stażu lub niedotrzymywania warunków jego odbywania;
organizatora stażu bez uzasadnionej przyczyny
– przez 12 miesięcy organizator stażu nie może korzystać z form pomocy, z wyłączeniem pośrednictwa pracy i poradnictwa zawodowego.
Obowiązki bezrobotnego odbywającego staż
Bezrobotny w trakcie odbywania stażu:
przestrzega ustalonego przez organizatora rozkładu czasu pracy;
sumiennie i starannie wykonuje zadania objęte programem stażu oraz stosuje się do poleceń organizatora i opiekuna stażysty, o ile nie są one sprzeczne z prawem;
dba o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu;
przestrzega przepisów i zasad obowiązujących u organizatora stażu, w szczególności regulaminu pracy, tajemnicy służbowej, przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych.
Bezrobotny odbywający staż może wziąć udział w podróży służbowej i szkoleniu zorganizowanym z inicjatywy organizatora lub za jego zgodą na zasadach przewidzianych dla pracowników.
Bezrobotny, który w trakcie odbywania stażu utracił status bezrobotnego z powodu nabycia prawa do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty socjalnej albo świadczenia pieniężnego przysługującego członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych lub renty inwalidzkiej przyznawanej na podstawie ustawy z 18 lutego 1994 roku o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin lub ustawy z 10 grudnia 1993 roku o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, może ukończyć staż zgodnie z programem, o ile nie pozostaje w zatrudnieniu.
Bezrobotny, który na okres krótszy niż 6 miesięcy przerwał staż z powodu odbywania ćwiczeń wojskowych lub przeszkolenia wojskowego, może ukończyć ten staż zgodnie z programem, za zgodą starosty i organizatora stażu, jeżeli jest zarejestrowany w Państwowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny.
Czas realizacji programu stażu
Czas realizacji programu stażu nie powinien przekraczać 8 godzin dziennie oraz średnio 40 godzin w typowym pięciodniowym tygodniu pracy, w ustalonym okresie rozliczeniowym, który nie może być dłuższy niż 3 miesiące. Dla bezrobotnego ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności czas realizacji programu stażu nie może przekraczać 7 godzin dziennie oraz 35 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym, który również nie może trwać dłużej niż 3 miesiące.
Czas realizacji programu stażu nie może być krótszy niż 20 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 3 miesięcy.
Bezrobotny nie może odbywać stażu w niedziele i święta, w porze nocnej, w systemie pracy zmianowej ani w godzinach nadliczbowych. Starosta może wyrazić zgodę na realizację stażu w niedzielę i święta, w porze nocnej lub w systemie pracy zmianowej, o ile charakter pracy w danym zawodzie wymaga takiego rozkładu czasu pracy.
Na wniosek bezrobotnego organizator udziela 2 dni wolnych za każde 30 dni kalendarzowych odbywania stażu. Za dni wolne przysługuje stypendium. Za ostatni miesiąc odbywania stażu organizator udziela dni wolnych przed upływem terminu zakończenia stażu. Przy niepełnym miesiącu odbywania stażu przysługujący bezrobotnemu wymiar dni wolnych oblicza się proporcjonalnie, zaokrąglając w górę do pełnych dni.
Bezrobotny, który z uzasadnionych powodów przerwał staż, ma możliwość ukończenia go w ciągu 6 miesięcy od momentu przerwania udziału, zgodnie z programem, za zgodą starosty oraz organizatora stażu.
Stypendium dla bezrobotnego odbywającego staż
Bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium wypłacane przez starostę. Wynosi ono miesięcznie 160% zasiłku dla bezrobotnych, jeżeli miesięczny wymiar stażu jest równy maksymalnemu wymiarowi. W przypadku niższego wymiaru wysokość stypendium ustala się proporcjonalnie.
Osoba, która ukończyła staż i otrzymała potwierdzenie nabycia wiedzy oraz umiejętności, ma prawo do dodatku do stypendium po uzyskaniu odpowiedniego dokumentu w ciągu 12 miesięcy od zakończenia stażu. Dodatek ten wynosi 20% zasiłku dla bezrobotnych za każdy pełny miesiąc odbywania stażu. W przypadku niepełnego miesiąca wysokość dodatku oblicza się, dzieląc kwotę za pełny miesiąc przez 30, a następnie mnożąc przez liczbę dni kalendarzowych, w których staż był realizowany. Dodatek przyznawany jest na wniosek osoby, która odbyła staż, złożony w ciągu 3 miesięcy od daty uzyskania dokumentu potwierdzającego nabycie wiedzy i umiejętności. Do wniosku należy dołączyć kopię dokumentu lub jego cyfrowe odwzorowanie.
To, czy mamy do czynienia ze stażem unijnym, czyli finansowanym ze środków pochodzących z Unii Europejskiej, ma dla osoby odbywającej staż szczególnie istotne znaczenie w aspekcie podatkowym, gdyż w myśl art. 21 ust. 1 pkt 137 Ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych, środki uzyskiwane w ramach takiego stażu są wolne od opodatkowania.
