Co daje orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w miejscu pracy?

Otrzymanie dokumentu takiego jak orzeczenie o stopniu niepełnosprawności to moment, który u wielu pracowników budzi mieszane uczucia. Z jednej strony pojawia się ulga i dostęp do realnych ułatwień, z drugiej obawa przed reakcją przełożonego lub zmianą postrzegania w zespole. Czy ujawnienie informacji o zdrowiu to konieczność, czy może dobrowolna decyzja, która po prostu się opłaca? W tym artykule wyjaśniamy, co mówią przepisy o obowiązku informowania pracodawcy o stanie zdrowia, jakie korzyści płyną z jego przekazania i czy rzeczywiście jest się czego bać, oddając ten dokument do działu kadr.

Orzekanie o niepełnosprawności

Zgodnie z §2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 roku w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności wydają odpowiednio orzeczenia o:

1. niepełnosprawności osób, które nie ukończyły 16. roku życia;
2. stopniu niepełnosprawności osób, które ukończyły 16. rok życia;
3. wskazaniach do ulg i uprawnień osób mających orzeczenia ZUS-u o niezdolności do pracy, zwane dalej orzeczeniami o wskazaniach do ulg i uprawnień.

Wyróżnia się 3 stopnie niepełnosprawności: lekki, umiarkowany, znaczny. W art. 4 Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych sprecyzowano kryteria kwalifikacji osób z niepełnosprawnościami do poszczególnych stopni niepełnosprawności.

Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę mającą naruszoną sprawność organizmu: 

1. niezdolną do podjęcia zatrudnienia, albo
2. zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej

– i wymagającą niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. 

Do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności, wymagającą w celu pełnienia ról społecznych częściowej lub okresowej pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. 

Do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu zdolną do wykonywania zatrudnienia, niewymagającą pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych.

Należy również wskazać, że w myśl art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o: 

• całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalone na podstawie Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 
• niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalone na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 
• całkowitej niezdolności do pracy ustalone na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; 
• częściowej niezdolności do pracy ustalone na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz celowości przekwalifikowania na podstawie tej ustawy jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 62. ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych osoby, które przed dniem wejścia w życie ustawy zostały zaliczone do jednej z grup inwalidów, są osobami z niepełnosprawnościami w rozumieniu ustawy, jeżeli przed tą datą orzeczenie o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów nie utraciło mocy, przy czym:

• orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidów, jeżeli przed dniem wejścia w życie Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, o ile orzeczenie to nie utraciło mocy, traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
• orzeczenie o zaliczeniu do II grupy inwalidów, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, o ile orzeczenie to nie utraciło mocy, traktowane jest na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności;
• orzeczenie o zaliczeniu do III grupy inwalidów, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, o ile orzeczenie to nie utraciło mocy, traktowane jest na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Informowanie pracodawcy o dokumencie jakim jest orzeczenie o stopniu niepełnosprawności

Bez poinformowania pracodawcy o posiadaniu orzeczenia o niepełnosprawności pracownik nie ma co liczyć na wynikające z tego tytułu dodatkowe uprawnienia pracownicze. 

Przykład 1.

Pani Maria pracuje w biurze rachunkowym i ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Kobieta waha się, czy poinformować o nim pracodawcę. Co może wpłynąć na jej decyzję? Dzięki ujawnieniu orzeczenia pani Maria zyska przede wszystkim dodatkowe 10 dni urlopu rehabilitacyjnego i będzie krócej pracować. Pracodawca może za to liczyć na dofinansowanie z PFRON.

Prawo do dodatkowej przerwy

Pracownik wykonujący pracę w wymiarze przekraczającym ponad 6 godzin dziennie ma prawo do 15-minutowej przerwy wliczanej do czasu pracy. 

Pracownikowi z niepełnosprawnością przysługuje prawo do dodatkowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Jej czas wynosi 15 minut i jest wliczany do czasu pracy.

Zwolnienie od pracy w celu wykonania badań, poddania się zabiegom lub uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego

Pracownik z niepełnosprawnością, który ma orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ma uprawnienie do zwolnienia go od pracy:

• w celu wykonania badań specjalistycznych, 
• w celu poddania się zabiegom leczniczym lub usprawniającym,
• w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy. 

Dodatkowy urlop

Osoba z niepełnosprawnością zaliczona do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ma prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. 

Dodatkowy urlop nie przysługuje osobie z niepełnosprawnością uprawnionej do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego na podstawie odrębnych przepisów. 

Zwolnienie od pracy w celu uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym

Osobie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługuje prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym. 

Wynagrodzenie za czas zwolnienia od pracy oblicza się tak, jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. 

Należy wskazać, że łączny wymiar urlopu dodatkowego osoby z niepełnosprawnością i zwolnienia od pracy na czas uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym.

Krótszy czas pracy a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności

Pracownicy z niepełnosprawnościami zaliczeni do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie mogą pracować w wymiarze czasu pracy przekraczającym 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Osoba z niepełnosprawnością nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. 

Dofinansowanie dla pracodawcy

Poinformowanie pracodawcy o posiadaniu stopnia niepełnosprawności niesie dla niego dodatkowe korzyści. Pracodawca zatrudniający pracownika z orzeczonym stopniem niepełnosprawności otrzymuje dofinansowanie do jego wynagrodzenia, które zależy od stopnia niepełnosprawności ustalonego pracownikowi. 

Wyższe kwoty dofinansowania obowiązują w przypadku osób z niepełnosprawnościami:

1. którym orzeczono chorobę psychiczną (symbol na orzeczeniu 02-P), 
2. którym orzeczono upośledzenie umysłowe (symbol na orzeczeniu 01-U), 
3. którym orzeczono całościowe zaburzenia rozwojowe (symbol na orzeczeniu 12-C),
4. którym orzeczono epilepsję (symbol na orzeczeniu 06-E),
5. niewidomych w stopniu znacznym i umiarkowanym (symbol na orzeczeniu 04-O).

Podsumowanie

Podsumowując, decyzja o przekazaniu pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność należy wyłącznie do pracownika. Prawo chroni prywatność pracownika i nie nakłada obowiązku udostępnienia takich dokumentów. Jednak ich ujawnienie to szereg dodatkowych uprawnień dla pracownika, a także dla pracodawcy.