W działalności handlowej zarządzanie zapasami stanowi jeden z kluczowych elementów wpływających na wynik finansowy jednostki. Towary niesprzedane w założonym okresie, zwłaszcza o charakterze sezonowym, wymagają często podjęcia decyzji dotyczących dalszej strategii sprzedażowej. Częstym i skutecznym rozwiązaniem jest posezonowa obniżka cen towarów, która pozwala elastycznie dostosować ofertę do aktualnych warunków rynkowych i szybko upłynnić zalegający asortyment.
Posezonowa obniżka cen towarów – przyczyny i znaczenie dla jednostki
W działalności handlowej naturalnym zjawiskiem jest zmienność popytu uzależniona od sezonu, trendów rynkowych czy aktualnych preferencji konsumentów. Towary, które w określonym okresie cieszyły się dużym zainteresowaniem, po zakończeniu sezonu mogą stracić na atrakcyjności, a ich dalsze przechowywanie generuje dodatkowe koszty magazynowania oraz zamraża kapitał obrotowy jednostki. W takiej sytuacji przedsiębiorcy często decydują się na posezonową obniżkę cen.
Celem przeceny nie zawsze jest osiągnięcie wysokiej marży. W praktyce obniżka cen ma na celu przede wszystkim upłynnienie zapasów, odzyskanie części zaangażowanych środków oraz ograniczenie potencjalnych strat związanych z utratą wartości handlowej towarów. Sprzedaż po obniżonej cenie może pozwolić na uzyskanie choćby minimalnego zysku albo przynajmniej zmniejszenie negatywnych skutków finansowych wynikających z braku popytu.
Decyzja o przecenie towarów ma jednak nie tylko wymiar handlowy, ale również rachunkowy. Sposób ujęcia skutków obniżki cen w księgach rachunkowych uzależniony jest od skali przeceny, w szczególności od tego, czy cena sprzedaży została obniżona poniżej ceny zakupu towarów.
Posezonowa obniżka cen towarów bez zejścia poniżej ceny zakupu (nabycia)
Jeżeli jednostka prowadzi ewidencję towarów według cen zakupu (nabycia) i dokonuje posezonowej obniżki ceny sprzedaży, przy czym cena po tej przecenie pozostaje na poziomie nie niższym niż cena zakupu (nabycia), to operacja ta nie powoduje trwałej utraty wartości towarów w rozumieniu Ustawy z 29 września 1994 roku o rachunkowości (dalej: ustawa o rachunkowości).
Trwała utrata wartości zachodzi wtedy, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Uzasadnia to dokonanie odpisu aktualizującego doprowadzającego wartość składnika aktywów wynikającą z ksiąg rachunkowych do ceny sprzedaży netto, a w przypadku jej braku – do ustalonej w inny sposób wartości godziwej.
Cena ewidencyjna towarów, czyli cena zakupu (nabycia), nie ulega zmianie, ponieważ cena sprzedaży po obniżce wciąż pokrywa koszt ich pozyskania. W takim przypadku skutkiem posezonowej obniżki cen towarów jest wyłącznie zmniejszenie planowanego pierwotnie przychodu z ich sprzedaży.
Przykład 1.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzi działalność handlową w zakresie sprzedaży odzieży sezonowej. Towary są ewidencjonowane w cenach zakupu. W styczniu 2026 roku spółka nabyła partię kurtek zimowych w cenie 200 zł netto za sztukę. Cena sprzedaży przed sezonem wynosiła 320 zł netto.
Po zakończeniu sezonu zimowego, w marcu 2026 roku, spółka zdecydowała się na obniżkę ceny sprzedaży do 240 zł netto za sztukę. Cena ta nadal jest wyższa od ceny zakupu (200 zł), wobec czego nie występuje trwała utrata wartości towarów w rozumieniu przepisów ustawy o rachunkowości. Cena ewidencyjna towarów, odpowiadająca cenie zakupu, nie ulega zatem zmianie, ponieważ cena sprzedaży po obniżce nadal pokrywa koszt ich nabycia. Zatem wartość bilansowa zapasów w przeliczeniu na jedną sztukę nadal wynosi 200 zł.
W momencie sprzedaży jednej sztuki po obniżonej cenie ewidencja będzie następująca:
Ujęcie przychodu ze sprzedaży w księgach rachunkowych spółki:
- Wn konto 200 „Rozrachunki z odbiorcami” – 295,20 zł;
- Ma konto 700 „Sprzedaż towarów” – 240,00 zł;
- Ma konto 221 „VAT należny” – 55,20 zł (240 zł × 23% VAT = 55,20 zł).
Rozchód towaru w cenie zakupu
- Wn konto 731 „Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu” – 200,00 zł;
- Ma konto 330 „Towary” – 200,00 zł.
Obniżka ceny sprzedaży nie powoduje żadnych zapisów w księgach na etapie samej decyzji o przecenie. Nie dokonuje się odpisu aktualizującego ani zmiany ceny ewidencyjnej. Skutek operacji widoczny jest dopiero w momencie sprzedaży – w postaci niższego przychodu oraz niższej marży handlowej.
Posezonowa obniżka cen towarów poniżej ceny zakupu (nabycia)
Jeżeli cena sprzedaży towarów po dokonanej posezonowej obniżce cen spada poniżej ceny ich zakupu (nabycia), dochodzi do częściowej utraty wartości tych aktywów. Oznacza to, że jednostka nie odzyska w pełni poniesionych nakładów na ich nabycie, co stanowi podstawę do dokonania odpisu aktualizującego.
W takiej sytuacji dochodzi bowiem do trwałej utraty wartości w rozumieniu art. 28 ust. 7 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem trwała utrata wartości występuje wtedy, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości, w znaczącej części lub w całości, przewidywanych korzyści ekonomicznych. Uzasadnia to dokonanie odpisu aktualizującego doprowadzającego wartość składnika aktywów wynikającą z ksiąg rachunkowych do ceny sprzedaży netto, a jeżeli jej ustalenie nie jest możliwe – do wartości godziwej ustalonej w inny sposób.
Odpis aktualizujący z tytułu trwałej utraty wartości towarów zalicza się w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych.
Odpisy aktualizujące wartość rzeczowych składników aktywów obrotowych dokonane w związku z utratą ich wartości oraz wynikające z wyceny według cen sprzedaży netto zamiast według cen nabycia albo zakupu, albo kosztów wytworzenia – zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych.
Rozdział VI Krajowego Standardu Rachunkowości (KRS) Nr 4 „Utrata wartości aktywów” opisuje zasady ustalania odpisów aktualizujących wartość aktywów. Istotna obniżka cen sprzedaży może wynikać z różnych przyczyn, w szczególności z uszkodzenia towarów, ich zepsucia, utraty walorów estetycznych, zestarzenia się, zmian preferencji klientów, postępu technicznego, zakończenia sezonu, spadku popytu rynkowego lub decyzji o szybkiej sprzedaży ze względów ekonomicznych. Jak wskazuje pkt 6.3.9 KSR nr 4, przesłanką utraty wartości może być także przewidywany na dzień bilansowy wzrost kosztów niezbędnych do doprowadzenia sprzedaży do skutku.
Podstawową przesłanką uzasadniającą uznanie składników aktywów obrotowych za obiekty oceny utraty wartości są ustalenia poczynione zgodnie z rozdziałem V, jak i stwierdzenie podczas spisu z natury, oględzin, analizy danych ewidencji informujących o rotacji (czasie zalegania) itp., że utraciły one w części lub całości wartość użytkową lub handlową (art. 7 ust. 1 ustawy). Może to nastąpić na przykład na skutek uszkodzenia, zepsucia, zeschnięcia, utraty cech estetycznych, zestarzenia się, zmian w upodobaniach klientów, postępu technicznego, upływu sezonu, zmniejszonego popytu rynkowego, lub przeznaczenia do zbycia ze względów ekonomicznych. Inną przesłanką utraty wartości może być prawdopodobny na dzień bilansowy wzrost szacowanych kosztów, niezbędnych do doprowadzenia sprzedaży do skutku, fakt, że ceny nabycia (zakupu) niektórych towarów lub materiałów z uwagi na niekorzystne transakcje bądź koszty wytworzenia niektórych produktów, ze względu na rozruch, lub – przeciwnie – wygaszanie procesu produkcji itp. są wyższe od ich cen sprzedaży netto.
Jeżeli jednostka prowadzi ewidencję towarów według cen zakupu (nabycia) i dokonuje posezonowej obniżki ceny sprzedaży, przy czym cena po tej przecenie spada poniżej ceny zakupu (nabycia), operacja ta powoduje powstanie trwałej utraty wartości towarów w rozumieniu ustawy o rachunkowości i uzasadnia dokonanie odpisu aktualizującego.
Skutki posezonowej obniżki cen towarów poniżej ceny ich zakupu (nabycia) ujmuje się poprzez dokonanie odpisu aktualizującego w następujący sposób:
- Wn konto 761 „Pozostałe koszty operacyjne”,
- Ma konto 343 „Odpisy aktualizujące wartość towarów”.
Odpis aktualizujący pozostaje na koncie 343 do momentu rozchodu towarów, np. ich sprzedaży lub likwidacji. W dacie rozchodu wartość uprzednio utworzonego odpisu przeksięgowuje się:
- Wn konto 343 „Odpisy aktualizujące wartość towarów”,
- Ma konto 731 „Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia)”.
Posezonowa obniżka cen towarów może wywoływać odmienne skutki rachunkowe w zależności od relacji ceny sprzedaży do ceny zakupu (nabycia). Jeżeli cena po przecenie nadal pokrywa koszt zakupu, operacja ta nie powoduje trwałej utraty wartości zapasów i nie wymaga dokonywania odpisów aktualizujących – jej skutkiem jest wyłącznie obniżenie osiąganego przychodu oraz marży ze sprzedaży.
Odmiennie należy postąpić w sytuacji, gdy cena sprzedaży spada poniżej ceny zakupu. Wówczas dochodzi do trwałej utraty wartości w rozumieniu ustawy o rachunkowości, co uzasadnia dokonanie odpisu aktualizującego zaliczanego do pozostałych kosztów operacyjnych.
Prawidłowe ujęcie skutków posezonowej przeceny wymaga zatem każdorazowej analizy, czy jednostka odzyska poniesione koszty na nabycie towarów. To właśnie ta relacja – a nie sama decyzja o obniżce – decyduje o tym, czy operacja pozostaje wyłącznie zdarzeniem sprzedażowym, czy też wywołuje konsekwencje w wycenie zapasów i wyniku finansowym jednostki.
Polecamy:
