Ministerstwo sprawiedliwości planuje istotę zmiany w sposobie rejestracji i ujawniania danych dotyczących fundacji rodzinnych. Zgodnie z przedstawionymi założeniami fundacje rodzinne w KRS uzyskają swoje nowe miejsce wpisu. Ma to usprawnić prowadzenie postępowań rejestrowych oraz zwiększyć przejrzystość obrotu prawnego. Proponowane rozwiązania oznaczają nie tylko zmiany organizacyjne, ale również szereg praktycznych konsekwencji dla fundatorów, beneficjentów oraz podmiotów współpracujących z fundacjami rodzinnymi. Nowy model rejestracji może wpłynąć zarówno na zakres dostępnych publicznie informacji, jak i na sposób funkcjonowania samych fundacji. W artykule przyglądamy się najważniejszym założeniom projektowanych przepisów, ich celom oraz potencjalnym skutkom dla przedsiębiorców i osób korzystających z instytucji fundacji rodzinnej jako narzędzia sukcesji majątkowej i biznesowej.
Dlaczego fundacje rodzinne mają trafić do KRS?
Obecnie fundacje rodzinne podlegają wpisowi do odrębnego Rejestru Fundacji Rodzinnych, prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Rozwiązanie to zostało przyjęte wraz z wejściem w życie przepisów o fundacji rodzinnej i miało na celu zapewnienie sprawnej obsługi nowej instytucji prawnej przez wyspecjalizowany sąd. Po ponad dwóch latach funkcjonowania systemu Ministerstwo Sprawiedliwości uznało jednak, że dalsze utrzymywanie odrębnego rejestru nie jest optymalnym rozwiązaniem.
Przeniesienie fundacji rodzinnych do KRS ma również zwiększyć przejrzystość obrotu gospodarczego. Dostęp do informacji o podmiotach uczestniczących w obrocie w jednym, centralnym rejestrze może ułatwić weryfikację ich statusu prawnego oraz podstawowych danych identyfikacyjnych. Jednocześnie projektodawcy wskazują, że zmiana ma charakter przede wszystkim organizacyjny i nie zmienia istoty fundacji rodzinnej jako instrumentu służącego sukcesji majątku oraz zabezpieczeniu interesów członków rodziny.
Nie oznacza to jednak, że proponowane rozwiązania pozostaną bez wpływu na praktykę. Zmiana rejestru będzie wymagała dostosowania procedur związanych z rejestracją, składaniem wniosków oraz ujawnianiem określonych danych. Istotne znaczenie będzie miało również odpowiednie uregulowanie zasad migracji wpisów z dotychczasowego rejestru do KRS, tak aby zapewnić ciągłość funkcjonowania fundacji rodzinnych i uniknąć wątpliwości co do skuteczności dokonanych wcześniej wpisów. Ostateczny kształt nowych przepisów będzie miał zatem znaczenie nie tylko dla przyszłych fundacji rodzinnych, lecz także dla podmiotów już funkcjonujących na podstawie obowiązujących regulacji.
Nowy model rejestracji a bezpieczeństwo danych fundatorów
Projektowane zmiany nie sprowadzają się wyłącznie do przeniesienia fundacji rodzinnych do Krajowego Rejestru Sądowego. W praktyce oznaczają one próbę pogodzenia dwóch istotnych wartości - usprawnienia funkcjonowania rejestru oraz zachowania odpowiedniego poziomu ochrony danych osób związanych z fundacjami rodzinnymi.
Przeniesienie spraw do wydziałów gospodarczych prowadzących KRS ma pozwolić na rozłożenie obciążenia pomiędzy większą liczbę sądów, co powinno przełożyć się na sprawniejsze prowadzenie postępowań rejestrowych.
Istotnym argumentem przemawiającym za zmianami jest również pełna informatyzacja postępowania. Korzystanie z systemu KRS umożliwia elektroniczne składanie wniosków, bieżące monitorowanie ich statusu, dostęp do dokumentów rejestrowych oraz szybkie uzyskiwanie odpisów. Dla fundatorów, członków organów fundacji oraz profesjonalnych pełnomocników oznaczałoby to znaczne uproszczenie wielu czynności administracyjnych oraz ograniczenie formalności związanych z funkcjonowaniem fundacji.
Jednocześnie projekt budzi uzasadnione pytania dotyczące zakresu jawności danych. Fundacje rodzinne różnią się od klasycznych podmiotów gospodarczych - ich podstawowym celem jest zarządzanie majątkiem rodzinnym i zapewnienie sukcesji międzypokoleniowej. Z tego względu w dokumentacji rejestrowej mogą znajdować się informacje dotyczące członków rodziny fundatora, beneficjentów czy składników majątku, które wymagają szczególnej ochrony. W praktyce zwraca się uwagę, że część fundacji ma siedziby ustanowione pod adresami zamieszkania fundatorów, a szerszy dostęp do takich danych mógłby zwiększać ryzyko naruszenia prywatności lub ich wykorzystania przez osoby nieuprawnione.
Jakie skutki nowe przepisy mogą mieć dla fundatorów i beneficjentów?
Choć projektowane zmiany mają przede wszystkim usprawnić funkcjonowanie rejestru fundacji rodzinnych, ich znaczenie wykracza poza kwestie organizacyjne. W praktyce nowe rozwiązania mogą wpłynąć zarówno na osoby planujące utworzenie fundacji rodzinnej, jak i na podmioty już działające w tej formule.
Najbardziej odczuwalną korzyścią powinno być skrócenie czasu oczekiwania na wpis do rejestru oraz sprawniejsze rozpoznawanie wniosków dotyczących zmian w funkcjonowaniu fundacji. Ma to szczególne znaczenie w procesach sukcesyjnych, gdzie terminowa rejestracja często warunkuje możliwość realizacji założeń przyjętych przez fundatora.
Jednocześnie uczestnicy fundacji rodzinnych powinni zwrócić uwagę na zakres informacji, które będą ujawniane w nowym rejestrze. Jeżeli ustawodawca nie wprowadzi odpowiednich mechanizmów ochrony danych, zwiększona dostępność dokumentów i informacji może rodzić wątpliwości dotyczące prywatności fundatorów, beneficjentów oraz członków ich rodzin. Z perspektywy praktyki istotne będzie więc zachowanie równowagi pomiędzy transparentnością obrotu prawnego a ochroną danych osób związanych z fundacją rodzinną.
Ostatecznie skuteczność planowanej reformy będzie zależeć od szczegółowych rozwiązań przyjętych w ustawie. Jeżeli nowe przepisy pozwolą jednocześnie usprawnić postępowania rejestrowe i zapewnić odpowiedni poziom ochrony danych, mogą realnie zwiększyć atrakcyjność fundacji rodzinnej jako narzędzia planowania sukcesji majątku i prowadzenia działalności rodzinnej
Fundacje rodzinne w KRS – co dalej?
Na obecnym etapie są to jedynie założenia planowanych zmian, których ostateczny kształt będzie zależał od przebiegu procesu legislacyjnego. Już dziś jednak propozycje Ministerstwa Sprawiedliwości wywołują dyskusję dotyczącą sposobu pogodzenia sprawności postępowań rejestrowych z ochroną danych fundatorów i beneficjentów. Jeżeli projektowane rozwiązania uwzględnią oba te aspekty, mogą przyczynić się do zwiększenia efektywności funkcjonowania fundacji rodzinnych, nie osłabiając jednocześnie gwarancji bezpieczeństwa i prywatności osób z nich korzystających.
Podstawy prawne:
Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. poz. 326 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 869 z późn. zm.).
Materiał opracowany przez zespół „Tak Prawnik”.
Właścicielem marki „Tak Prawnik” jest BZ Group Sp. z o.o.
