Ochotnicze Hufce Pracy to wyspecjalizowana państwowa jednostka budżetowa, która od lat wspiera młodych ludzi w wejściu na rynek pracy. Kluczowym elementem ich funkcjonowania są szczegółowe zadania OHP w zakresie edukacji, wychowania oraz aktywizacji zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Instytucja ta podlega bezpośrednio ministrowi właściwemu do spraw pracy, realizując szeroki wachlarz działań mających na celu wyrównywanie szans życiowych młodzieży. W poniższym artykule precyzyjnie wyjaśniamy, jakie kompetencje i obowiązki przypisano jednostkom OHP w obowiązującym porządku prawnym.
Osoby objęte działaniami ze strony OHP
Jak już wspomniano, OHP są państwową jednostką budżetową, której podstawy funkcjonowania zostały określone w Ustawie z 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia (dalej: ustawa).
Zgodnie z art. 342 ust. 1 ustawy: OHP realizują działania na rzecz młodzieży, która w szczególności:
- jest zagrożona ryzykiem przedwczesnego opuszczenia systemu edukacji rozumianego jako realizowanie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki w ten sposób, że:
- stwarza problemy wychowawcze w trakcie realizacji obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki,
- ma opóźnienia w cyklu kształcenia lub nie realizuje obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki;
- po spełnieniu obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki nie uczy się i nie pracuje;
- pochodzi z rodzin dysfunkcyjnych;
- pochodzi z rodzin, w których panują warunki socjalno-bytowe lub środowiskowe wskazujące na potrzebę instytucjonalnego wsparcia materialnego, pedagogicznego lub psychologicznego;
- potrzebuje wsparcia w podjęciu decyzji edukacyjno-zawodowej lub przygotowania do aktywnego zachowania na rynku pracy.
Warto także dodać, że OHP mogą objąć wsparciem młodzież:
- uczęszczającą do szkół podstawowych z oddziałami przysposabiającymi do pracy, jeżeli najpóźniej w roku rozpoczęcia zajęć przewidzianych programem osoba objęta wsparciem OHP ukończy 14 lat,
- uczęszczającą do szkół podstawowych dla dorosłych, jeżeli najpóźniej w roku rozpoczęcia zajęć przewidzianych programem osoba objęta wsparciem OHP ukończy 15 lat oraz ma opóźnienie w cyklu kształcenia lub nie rokuje ukończenia szkoły podstawowej kształcącej dzieci i młodzież albo ma uwarunkowania psychofizyczne lub trudną sytuację życiową – ograniczającą możliwość nauki w szkole podstawowej kształcącej dzieci i młodzież,
- realizującą przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników u pracodawców,
- spełniającą obowiązek nauki przez uczęszczanie na kwalifikacyjne kursy zawodowe.
Ponadto OHP mogą udzielić pomocy osobie, która przez co najmniej 12 miesięcy przed ukończeniem 18. roku życia była objęta wsparciem o charakterze opiekuńczo-wychowawczym OHP i nie uzyskała kwalifikacji zawodowych. W takich okolicznościach OHP mogą udzielić pomocy w formie pośrednictwa pracy i poradnictwa zawodowego do ukończenia 30. roku życia przez daną osobę objętą wsparciem oraz mogą zaproponować jej udział w szkoleniach, kwalifikacyjnych kursach zawodowych lub innych pozaszkolnych formach uzyskiwania wiedzy lub umiejętności w celu zdobycia kwalifikacji zawodowych lub zatrudnienia.
OHP w porozumieniu z ww. osobą mogą skierować ją do powiatowego urzędu pracy, który w uzgodnieniu z OHP po zarejestrowaniu takiej osoby jako bezrobotnego kieruje ją do odpowiedniej formy pomocy.
Formy działań OHP na rzecz młodzieży
W ramach działań na rzecz młodzieży w zakresie kształcenia i wychowania oraz zatrudnienia i przeciwdziałania marginalizacji, jak również wykluczeniu społecznemu młodzieży OHP w szczególności:
- prowadzą działania środowiskowe mające na celu rozpoznanie problemów i identyfikację młodzieży wymagającej wsparcia oraz prowadzą jej rekrutację do objęcia wsparciem;
- diagnozują indywidualne potrzeby młodzieży i planują dla niej formy wsparcia;
- realizują działania wspierające rozwój osobisty i integrację społeczną młodzieży, w tym działania opiekuńcze, wychowawcze, profilaktyczne i socjalizacyjne;
- ułatwiają młodzieży realizację obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki do 18. roku życia oraz umożliwiają jej nabycie kwalifikacji zawodowych, w tym:
- kierują do pracodawców lub zatrudniają w celu odbycia przygotowania zawodowego,
- zapewniają pomoc wychowawców i pedagogów w okresie nauki;
- umożliwiają młodzieży nabycie dodatkowej wiedzy i umiejętności potrzebnych na rynku pracy, oferując pozaszkolne zajęcia edukacyjne lub kierując na szkolenia oraz kwalifikacyjne kursy zawodowe;
- prowadzą pośrednictwo pracy oraz poradnictwo zawodowe na rzecz młodzieży zgodnie z przepisami ustawy;
- współpracują ze szkołami podstawowymi, ponadpodstawowymi, uczelniami, jednostkami samorządu terytorialnego, stowarzyszeniami oraz fundacjami w zakresie realizacji poradnictwa zawodowego, w tym promowania uczenia się przez całe życie oraz działań informacyjnych dotyczących wsparcia skierowanego do osób do 30. roku życia;
- prowadzą ocenę skuteczności i efektywności działań realizowanych na rzecz młodzieży objętej wsparciem;
- realizują działania dotyczące prowadzenia współpracy z organizacjami i instytucjami zagranicznymi oraz organizowania międzynarodowej współpracy i wymiany młodzieży.
Kształcenie młodzieży w OHP jest realizowane z uwzględnieniem jedności procesu dydaktycznego i wychowawczego oraz respektowania indywidualnych potrzeb i możliwości uczestników.
Dobór formy, kierunku i poziomu kształcenia młodzieży w OHP odbywa się z uwzględnieniem następujących czynników:
- wieku, wykształcenia, cech psychofizycznych i zainteresowań młodzieży,
- dostępnej oferty kształcenia i szkolenia,
- szans na uzyskanie zatrudnienia po zakończeniu kształcenia.
OHP – realizując działania na rzecz młodzieży – współpracują w szczególności:
- ze szkołami i placówkami systemu oświaty, organami prowadzącymi szkoły i kuratorami oświaty, publicznymi służbami zatrudnienia, jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej, związkami wyznaniowymi, jednostkami organizacyjnymi wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, kuratorami sądowymi, wymiarem sprawiedliwości, jednostkami samorządu terytorialnego oraz administracją rządową,
- z pracodawcami i organizacjami pracodawców, organizacjami pozarządowymi oraz środowiskami lokalnymi zaangażowanymi w pracę z młodzieżą.
Akt wykonawczy określający szczegółowe zadania OHP
Aktualnie obowiązującym aktem wykonawczym dotyczącym omawianej problematyki jest Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i polityki Społecznej z 20 listopada 2025 roku w sprawie szczegółowych zadań i struktury Ochotniczych Hufców Pracy (dalej: rozporządzeniem).
Zadania OHP w zakresie kształcenia młodzieży
Jak wynika z § 2 ust. 1 rozporządzenia, do zadań OHP w zakresie kształcenia młodzieży należy:
- prowadzenie rekrutacji młodzieży do centrów kształcenia i wychowania OHP, ośrodków szkolenia i wychowania OHP oraz hufców pracy OHP;
- kierowanie młodzieży do szkół i placówek, o których mowa w Ustawie z 7 września 1991 roku o systemie oświaty;
- zapewnienie młodzieży warunków do kontynuowania kształcenia ogólnego i zawodowego;
- organizowanie warsztatów prowadzonych przez jednostki OHP bądź pomoc w znalezieniu pracodawców, w celu praktycznego przygotowania zawodowego młodzieży;
- zapewnienie młodzieży warunków do rozwijania wiedzy i umiejętności zawodowych, przekwalifikowania oraz motywowanie do kształcenia ustawicznego.
Jakie są szczegółowe zadania OHP w obszarze wychowania młodzieży?
Do zadań OHP w zakresie wychowania młodzieży należy:
- diagnozowanie potrzeb w zakresie objęcia działaniami opiekuńczo-wychowawczymi młodzieży z trudnościami w funkcjonowaniu społecznym, wymagającej wsparcia w rozwoju, zagrożonej marginalizacją i wykluczeniem społecznym, z opóźnieniem w cyklu kształcenia lub nierealizującej obowiązku szkolnego i obowiązku nauki;
- inicjowanie, opracowywanie i realizowanie programów edukacyjno-wychowawczych w zakresie profilaktyki społecznej, socjalizacji, a także resocjalizacji i readaptacji młodzieży zagrożonej demoralizacją oraz dopuszczającej się czynu zabronionego;
- realizacja kompleksowych działań opiekuńczo-wychowawczych wobec młodzieży oraz współdziałanie w tym zakresie z ich rodzicami lub opiekunami prawnymi oraz rodzinami;
- podejmowanie działań zapewniających młodzieży, w szczególności małoletniej, bezpieczeństwo i ochronę przed przemocą oraz zaniedbywaniem;
- organizowanie specjalistycznego wsparcia psychologicznego, terapeutycznego i interwencyjnego dla młodzieży znajdującej się w kryzysie sytuacyjnym wywołanym nagłą, niespodziewaną sytuacją życiową, wykraczającą poza zdolność do samodzielnego poradzenia sobie z nią;
- promowanie działalności opiekuńczo-wychowawczej OHP w środowiskach społecznych;
- badanie i monitorowanie efektywności działań opiekuńczo-wychowawczych wobec młodzieży.
Zadania OHP w zakresie zatrudnienia oraz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu młodzieży
Przepisy rozporządzenia przewidują, że do zadań OHP w zakresie zatrudnienia oraz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu młodzieży należą następujące działania:
- nawiązywanie współpracy z pracodawcami i organizacjami zrzeszającymi pracodawców w celu pozyskiwania ofert pracy dla młodzieży;
- prowadzenie pośrednictwa pracy dla młodzieży;
- prowadzenie doradztwa zawodowego i informacji zawodowej dla młodzieży;
- przygotowanie młodzieży do aktywności na rynku pracy;
- prowadzenie warsztatów rozwoju umiejętności i kompetencji kluczowych na rynku pracy dla młodzieży;
- realizacja programów i projektów na rzecz ograniczania bezrobocia oraz wspomagania rozwoju społeczno-zawodowego młodzieży w zakresie aktywizacji zawodowej;
- rozwijanie współpracy z organizacjami i instytucjami działającymi na rzecz młodzieży w celu jej wsparcia na rynku pracy;
- rozwijanie współpracy z organizacjami i instytucjami zagranicznymi oraz organizowanie międzynarodowej współpracy i wymiany młodzieży;
- organizowanie i prowadzenie szkoleń zawodowych dla młodzieży;
- monitorowanie losów zawodowych młodzieży;
- realizacja refundacji wynagrodzeń pracowników młodocianych i składek na ubezpieczenia społeczne, wypłacanej pracodawcom ze środków Funduszu Pracy.
Podsumowanie
OHP realizują zadania mające na w celu wsparcie młodzieży w wypełnieniu obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki oraz podejmowaniu i utrzymaniu zatrudnienia i rozwoju edukacyjno-zawodowego. Kształcenie młodzieży w ramach OHP odbywa się z uwzględnieniem jedności procesu dydaktycznego i wychowawczego oraz respektowania indywidualnych potrzeb i możliwości uczestników. Młodzież na każdym etapie kształcenia w OHP może korzystać z informacji zawodowej, usług poradnictwa zawodowego oraz pośrednictwa pracy. Szczegółowe zadania OHP w powyższym zakresie zostały określone w przepisach wykonawczych.
